Η χίμαιρα της παγκοσμιοποίησης

Πολλοί μιλάνε για την «παγκοσμιοποίηση», σαν να είναι η… πανάκεια του
σύγχρονου κόσμου. Και ορισμένοι τη χρησιμοποιούν ως άλλοθι για τις οικονομικές
και πολιτικές τους επιλογές. Ο καθηγητής (στο Παρίσι και στην Αθήνα) Κώστας
Βεργόπουλος, που έχει ταξιδέψει στα πέρατα του κόσμου, μελετώντας από κοντά
οικονομικές πολιτικές και οικονομικά στοιχεία, καταλήγει σε άλλα συμπεράσματα
από αυτά του «συρμού». «Με τις πρόσφατες καταρρεύσεις στην Ασία, τη Ρωσία και
τη Λατινική Αμερική», επισημαίνει, «διαπιστώνεται στο σημερινό τέλος αιώνα ο
ουτοπικός και ανέφικτος χαρακτήρας της παγκοσμιοποιητικής πολιτικής αφ’ ενός
και της αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμόνευσης αφ’ ετέρου. Η ανθρωπότητα ωθείται
σήμερα ολοταχώς προς τη “νέα βαρβαρότητα” της ασυδοσίας και ανευθυνότητος του
ισχυρότερου, παρά προς την ουτοπία κάποιας νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων.
Αυτή ακριβώς είναι η “μεγάλη χίμαιρα” της εποχής μας». Στο νέο του βιβλίο που
­ «Παγκοσμιοποίηση, η μεγάλη χίμαιρα» ­ κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Νέα Σύνορα
– Α.Α. Λιβάνης, ο καθηγητής Βεργόπουλος είναι ιδιαίτερα κατηγορηματικός,
κυρίως σ’ ένα ζήτημα: «Όσο πιο αόριστος είναι ένας όρος τόσο περισσότερο
αυταρχικά επιβάλλεται εκτός συζήτησης, εκτός οιασδήποτε αξιολόγησης και
έλεγχου και τόσο περισσότερο μπορεί να λειτουργεί τρομοκρατικά κατά βούληση.
Με πρόσχημα την παγκοσμιοποίηση επιδιώκεται σήμερα η κατάλυση του κοινωνικού
κράτους ακόμη και στον ευρωπαϊκό χώρο, που στάθηκε κοιτίδα της κοινωνικής
προβληματικής, αλλά και στον οποίο το κοινωνικό κράτος έχει προ πολλού δώσει
αναμφισβήτητα δείγματα οικονομικής επιτυχίας και επίδοσης». Σ’ αυτό το βιβλίο
ο κ. Βεργόπουλος σημειώνει ακόμη ότι οι ΗΠΑ δεν είναι τόσο πανίσχυρες όσο
παρουσιάζονται ή όσο ορισμένοι θέλουν να τις παρουσιάσουν και κάνει ειδική
αναφορά, όχι μόνο «στον μύθο της Ευρώπης», αλλά και «στον μύθο της Ασίας». Ο
συγγραφέας κάνει ειδική αναφορά στο εξωτερικό χρέος των μικρών και μεγάλων
χωρών του Τρίτου Κόσμου. Και τονίζει: «Ο μηχανισμός του εξωτερικού χρέους
αφαιρεί πόρους από τις οφειλέτριες χώρες, τη στιγμή ακριβώς που έχουν τη
μέγιστη ανάγκη. Από το 1985, οι καθαρές διεθνείς χρηματικές ροές έχουν
αντιστραφεί: ο Τρίτος Κόσμος, αντί να χρηματοδοτείται, χρηματοδοτεί τις
βιομηχανικές χώρες από το υστέρημά του, πράγμα που διευρύνει την οικονομική
του κατάρρευση, την πείνα και την εξαθλίωση… Η πάσης φύσεως βοήθεια των
δεκαπέντε πλουσιοτέρων χωρών προς τον Τρίτο Κόσμο, ενώ ανερχόταν σε 0,38% του
ΑΕΠ τους το 1980, έχει σήμερα κατέλθει κάτω του 0,30%». Το βιβλίο του Κώστα
Βεργόπουλου ­ ορισμένα αποσπάσματα δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ» ­ είναι το
πρώτο μιας τριλογίας. Τα άλλα δύο, που θα κυκλοφορήσουν προσεχώς, αφορούν
«στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση» και «στην πορεία της ελληνικής προσαρμογής».

Το βιβλίο του καθηγητή Κώστα Βεργόπουλου «Παγκοσμιοποίηση, η μεγάλη χίμαιρα» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Νέα Σύνορα – Α.Α. Λιβάνης

Ιδιαίτερη αναφορά στην πορεία των ΗΠΑ, με συνεχείς συγκρίσεις με την Ευρώπη,
κάνει στο βιβλίο του ο καθηγητής Κώστας Βεργόπουλος. Παράλληλα, σημειώνει πως
ο 21ος αιώνας δεν θα είναι κατ’ ανάγκην αμερικανικός…

«Η εξωτερική θέση της Αμερικής χαρακτηρίζεται από μόνιμο οργανικό έλλειμμα της
τάξεως των 250 έως 300 δισ. δολαρίων ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα αυτή
εξακολουθεί να εκπληρώνει ένα διεθνή οικονομικό ρόλο ανώτερο των δυνάμεών της,
ένα ρόλο για τον οποίο δεν διαθέτει πλέον τις απαραίτητες προϋποθέσεις και
πάντως ένα ρόλο του οποίου η διασφάλιση κοστίζει στην παγκόσμια οικονομία
περισσότερο απ’ όσο της αποφέρει. Εάν λάβουμε υπόψη και το οικονομικό κόστος
της παγκόσμιας στρατηγικής επιτήρησης, τότε είναι φανερό ότι η Αμερική
επιχειρεί να διατηρήσει ένα διεθνή ηγεμονικό ρόλο, για τον οποίο δεν έχει
πλέον τα μέσα. Η σημερινή κατάσταση με τις αμερικανικές αντινομίες θυμίζει την
έννοια της “αυτοκρατορικής υπερέκτασης”, με όλες τις δυσμενείς επιπτώσεις στην
παγκόσμια οικονομία και το παγκόσμιο σύστημα, όπως αυτά αναλύθηκαν με
εξαιρετική ακρίβεια στο προφητικό έργο του Paul Kennedy.

Ο ρόλος της Ευρώπης

Παράλληλα, η Ευρώπη παρουσιάζει στην εξωτερική θέση της ετήσιο πλεόνασμα 200
περίπου δισ. δολαρίων, πράγμα που σημαίνει ότι η περιοχή αυτή διαθέτει
πράγματι οικονομικές ηγεμονικές προϋποθέσεις, που ελλείπουν από την Αμερική,
προϋποθέσεις όμως που δεν χρησιμοποιεί, λόγω της ευρωπαϊκής εμμονής στην
πολιτική της μονόπλευρης χρηματιστικής ισχύος και της εσωστρέφειας. Τα επίσημα
συναλλαγματικά αποθεματικά παρουσιάζουν ανάλογη εικόνα υπέρ της Ευρώπης: τα
επίσημα νομισματικά αποθέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι σήμερα περίπου
επταπλάσια εκείνων της Αμερικής. Βρισκόμαστε συνεπώς στην ιστορική στιγμή κατά
την οποία η Αμερική επιθυμεί διαρκώς να ασκήσει παγκόσμια ηγεμονία, αλλά δεν
μπορεί πια, ενώ, από την άλλη πλευρά, η Ευρώπη μπορεί, αλλά δεν το επιθυμεί
και προτιμά να εμμένει στην εσωστρέφεια και υποτέλεια έναντι της Αμερικής.

Στην πράξη, η Ευρώπη δεν χρησιμοποιεί τα νομισματικά πλεονάσματά της ούτε προς
καταπολέμηση της ανεργίας στο εσωτερικό της ούτε προς επέκταση του δικού της
ρόλου στην παγκόσμια οικονομία, αλλά το εκχωρεί μέσω δανεισμού στην Αμερική
για την κάλυψη των αμερικανικών ελλειμμάτων. Πολιτική ισχυρού ευρώ κατά την
παρούσα συγκυρία σημαίνει εξαγωγές κεφαλαίου από την Ευρώπη προς την Αμερική
με σκοπό την αντιστάθμιση του αμερικανικού εξωτερικού ελλείμματος έναντι της Ευρώπης.

Η ηγεμονία των ΗΠΑ

Με τις προϋποθέσεις αυτές, νέο θεώρημα ηγεμονίας προωθείται από την Αμερική: η
νέα αμερικανική ηγεμόνευση του κόσμου βασίζεται στην αμερικανική ανακύκληση
των ευρωπαϊκών πλεονασμάτων. Η Ευρώπη, με τα εμπορικά πλεονάσματά της,
χρηματοδοτεί τα αμερικανικά ελλείμματα, ώστε η Αμερική να παραμείνει ο
κυρίαρχος παγκόσμιος νομισματικός και χρηματιστικός πόλος. Όμως, παρά τα
εντυπωσιακά ευρωπαϊκά νομισματικά αποθέματα, το ευρώ ολισθαίνει έναντι του
δολαρίου, προφανώς λόγω της ευρωπαϊκής οικονομικής αδράνειας και της
διαιωνιζόμενης υψηλής ανεργίας, όπως επίσης για λόγους εξω-νομισματικούς,
δηλαδή για λόγους πολιτικούς και ισχύος. Αυτό σημαίνει ασφαλώς αποτυχία της
ευρωπαϊκής πολιτικής να επιβάλει το ευρώ ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, και
μάλιστα ανταγωνιστικό του δολαρίου. Σημαίνει επίσης αποδοχή για το ευρώ
βοηθητικού ρόλου έναντι του δολαρίου. Το ευρώ έρχεται έτσι εκ των πραγμάτων να
ενταχθεί στη δολαριακή τάξη πραγμάτων του κόσμου και να κλείσει μ’ αυτόν τον
τρόπο ο κύκλος της ευρωπαϊκής φλυαρίας περί ανταγωνισμού μεταξύ των δύο
νομισμάτων. Αυτή η εξέλιξη, ενώ αποτελεί διάψευση ευρωπαϊκών ελπίδων, είναι
όμως θετική για την εμπορική Ευρώπη, εφ’ όσον βελτιώνει ακόμη περισσότερο την
ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και την εξωτερική θέση της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Με τη μόνη διαφορά ότι η Ευρώπη τείνει πλέον, με ενθάρρυνση της Αμερικής, να
εμπεδωθεί ως κύρια εμπορική δύναμη στον κόσμο, ενώ, παράλληλα, η Αμερική
επιφυλάσσει για τον εαυτό της τον ρόλο της χρηματιστικής ηγεμονίας, με το
ελεύθερα κυμαινόμενο δολάριο στην παγκόσμια πρωτοκαθεδρία».