Άγγλος… οδοντίατρος σφράγισε την ελληνική διαφήμιση

«Σιγαρέττα για όλα τα γούστα, για όλες τις εποχές, για όλα τα βαλάντια με πάντοτε διαλεκτό και επιστημονικά καθαρισμένο καπνό». Τσιγάρα «Έθνος», 1948

Στις 22 Ιουνίου του 1871 ο Άγγλος οδοντίατρος Τζον Μάλαν δημοσιεύει μια
αγγελία στον «Πρωινό Κήρυκα». Εκείνη την ημέρα γεννήθηκε επίσημα η ελληνική
διαφήμιση. Στον αιώνα που ακολούθησε αναπτύχθηκε, ωρίμασε, σχεδόν γιγαντώθηκε,
ακολουθώντας την εξάπλωση και την τελειοποίηση των μέσων ενημέρωσης. Από τις
αγγελίες στις αφίσες, από την εφημερίδα στο ραδιόφωνο και από εκεί στην
τηλεόραση, η ελληνική διαφήμιση, δεμένη πάντα με την αγορά και τους ανθρώπους,
εκφράζει όσο λίγες πηγές την καθημερινότητα στην Ελλάδα του 20ού αιώνα.

Πριν από τις διαφημιστικές εταιρείες-μεγαθήρια, πριν από την τηλεόραση, πριν
ακόμα και από το ραδιόφωνο, υπήρχε ο άνθρωπος-ορχήστρα που λεγόταν Έλληνας
διαφημιστής της προπολεμικής εποχής. Ήταν ιδιοκτήτης, διευθυντής και
διαχειριστής του γραφείου του ­ το οποίο απετελείτο, κατά μέσον όρο, από τον
ίδιο και άλλα δύο άτομα ­ παραγωγός, δημιουργός, κειμενογράφος, υπεύθυνος
δημοσίων σχέσεων και ό,τι άλλο απαιτούσαν οι περιστάσεις.

Στο πλαίσιο ενός καθεστώτος αυστηρών, «ελληνοχριστιανικών» αρχών, η διαφήμιση αυτή του 1967 θεωρείται εξαιρετικά τολμηρή για την εποχή της

Κύριος φορέας της διαφήμισης στο πρώτο μισό του αιώνα είναι ο ημερήσιος Τύπος.
Στην αρχή ήταν οι μικρές αγγελίες, μετά κάποια σκίτσα, αργότερα οι πρώτες
φωτογραφίες και τέλος οι αγγελίες-πλακάτ. Μεγάλο όγκο καταλαμβάνουν οι
διαφημίσεις για αρώματα, φαρμακευτικά προϊόντα, καπέλα, ρούχα και τσιγάρα.
Υπάρχουν βέβαια και διαφημίσεις για κλινικές, εργαλεία, στρώματα κ.ά. Μετά το
1920 εμφανίζονται όλο και πιο πολλές διαφημίσεις αυτοκινήτων, ελαστικών, αλλά
και διαφημίσεις ελληνικών προϊόντων (αρχές εκβιομηχάνισης της χώρας). Ενώ
μέχρι τότε οι εφημερίδες περιείχαν λιγοστές καταχωρήσεις, κυρίως στην τρίτη
και τέταρτη σελίδα, μετά το 1920 υπάρχουν ολόκληρες σελίδες μόνο με διαφήμιση.
Οι λιθογραφικές αφίσες, οι οποίες παλαιότερα αφορούσαν μόνο θεατρικές
παραστάσεις και θεάματα, τώρα διαφημίζουν τσιγάρα, ποτά, καραμέλες, μπισκότα
και τουρισμό. Στη δεκαετία του ’30 έχουν ήδη εμφανιστεί οι πρώτες «μεγάλες»
διαφημιστικές εταιρίες (ΓΚΡΕΚΑ, ΑΛΜΑ, Μέντωρ, Μηνύτωρ κ.ά.) και οι εφημερίδες
έχουν αρχίσει να «φουσκώνουν» με διαφημίσεις.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση γιγάντωσαν την
ελληνική διαφήμιση.

Τα δραματικά και λυτρωτικά χρόνια του ’70, σε επίπεδο καθημερινής ζωής, ήταν
εξόχως καταναλωτικά και τηλεοπτικά. ενώ στη δεκαετία του ’80 η εικόνα κερδίζει
ακόμη περισσότερο έδαφος. Στο κλείσιμο του αιώνα, η διαφήμιση θεωρείται πλέον
επιστήμη ενώ δεν έχει πάψει να αποτελεί ένα ζωντανό «μουσείο» της καθημερινότητας.

Από το ραδιόφωνο στην τηλεόραση

«Το φρούτο της εποχής» ήταν ένα από τα πρώτα σλόγκαν στην ελληνική διαφήμιση (1913), ενώ πολύ συνηθισμένη ήταν η χρήση του σιγκριτικού βαθμού, όπως στη διπλανή ρεκλάμα του 1904

Το φρένο που βάζει ο πόλεμος του ’40 είναι προσωρινό, καθώς το 1948 η ελληνική
διαφήμιση πατάει γκάζι και εξαφανίζεται. Εκείνη τη χρονιά ακούγονται οι πρώτες
ραδιοφωνικές διαφημίσεις, «ζωντανές», κατ’ ευθείαν από τους ραδιοθαλάμους του
ΕΙΡ. Ο οργασμός στην οικονομική και κοινωνική ζωή της δεκαετίας του ’50
μεταφέρεται και στη διαφήμιση. Κοντά στις έντυπες καταχωρήσεις το ραδιόφωνο
μεγαλουργεί, ενώ στο παιχνίδι μπαίνει και ο κινηματογράφος. Στη δεκαετία του
’60, εποχή ανατροπών και μεταμορφώσεων, η Ελλάδα περνάει από το μπακάλικο στο
σούπερ μάρκετ και από το ραδιόφωνο στην τηλεόραση. Το 1967, η σειρά
«Επικίνδυνες Αποστολές» είναι «… προσφορά της εταιρείας ΓΕΝΚΑ και των
προϊόντων της». Είναι το πρώτο τηλεοπτικό διαφημιστικό πρόγραμμα που
εμφανίζεται στις οθόνες των λίγων, ακόμη, συσκευών. Ένα χρόνο αργότερα, η
τηλεοπτική διαφήμιση στη χώρα εγκαινιάζεται και τυπικά και στα πρώτα σποτς
διαφημιζόμενοι είναι το Tide, τα ορυκτέλαια της Shell και το αφρόλουτρο FAMAR.

1944 Στις αρχές του χρόνου οι ΗΠΑ σημειώνουν τις πρώτες νίκες στον
Ειρηνικό. Τον Ιούνιο 620.000 στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων αποβιβάζονται
στη Νορμανδία με 6.697 πλοία. Λίγες ημέρες μετά, η 88η Αμερικανική Μεραρχία
μπαίνει στη Ρώμη. Τον Ιούλιο αποτυγχάνει και άλλη απόπειρα δολοφονίας του
Χίτλερ. Γίνεται η εξέγερση της Βαρσοβίας, ενώ οι Ρώσοι καταλαμβάνουν το
Βουκουρέστι. Στα τέλη Αυγούστου απελευθερώνεται το Παρίσι.

* Τον Δεκέμβριο ο Χίτλερ εξαπολύει σφοδρή αντεπίθεση στις Αρδέννας.

* Αντιπροσωπείες των μεγάλων βιομηχανικών χωρών συναντώνται στο Μπρέτον Γουντς
για να συζητήσουν τα νομισματικά προβλήματα που θα προκύψουν μετά τον πόλεμο.
Αποφασίζεται η δημιουργία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

* Πεθαίνουν ο Ρώσος ζωγράφος Βασίλι Καντίνσκι, ο Αμερικανός μουσικός Γκλεν
Μίλερ και οι Γάλλοι συγγραφείς Αντουάν ντε Σεντ Εξιπερί και Ρομέν Ρολάν.

Τσώρτσιλ, Ρούζβελτ και Στάλιν

1945 Οι Σοβιετικοί απελευθερώνουν το στρατόπεδο του Άουσβιτς και
σφυροκοπούν το Βερολίνο. Στις 4 Φεβρουαρίου, Τσώρτσιλ, Ρούζβελτ και Στάλιν
συναντώνται στη Γιάλτα και χωρίζουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής. Η σημαία
των ΗΠΑ υψώνεται στην Ιβοζίμα. Οι Σύμμαχοι ισοπεδώνουν τη Δρέσδη, ο Κόκκινος
Στρατός απελευθερώνει τη Βουδαπέστη και τη Βιέννη, ο αμερικανικός στρατός
φθάνει στο Νταχάου.

* Ύστερα από συνοπτική δίκη εκτελείται ο Μουσολίνι. Στις 30 Απριλίου ο Αδόλφος
Χίτλερ και η ερωμένη του Εύα Μπράουν αυτοκτονούν στην Καγκελαρία. Στις 8 Μαΐου
η Γερμανία καταρρέει και ο πόλεμος στην Ευρώπη τελειώνει..

* Στο Σαν Φρανσίσκο πραγματοποιείται η ιδρυτική συνδιάσκεψη του ΟΗΕ. Οι Γάλλοι
πνίγουν στο αίμα εξέγερση στην Αλγερία. Η Γερμανία διαιρείται σε ζώνες κατοχής.

* Τον Αύγουστο οι Αμερικανοί ρίχνουν πυρηνικές βόμβες στη Χιροσίμα και το
Ναγκασάκι. Η Ιαπωνία παραδίδεται άνευ όρων. Τον Νοέμβριο αρχίζει η δίκη 24
Γερμανών κατηγορουμένων στη Νυρεμβέργη..

* Ο Χο Τσι Μινχ αναλαμβάνει την προεδρία του Βιετνάμ, ενώ η Κορέα διχοτομείται.

1946 Στη Γαλλία παραιτείται ο πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ. Ο Χουάν Περόν
κερδίζει τις εκλογές στην Αργεντινή. Ο λόρδος Μάουντμπάντεν ορίζεται
αντιβασιλέας στην Ινδία, όπου ξεσπούν μεγάλες ταραχές. Δημιουργείται προσωρινή
κυβέρνηση με επικεφαλής τον Νεχρού. Στην Κίνα οι κομμουνιστές του Μάο
συγκρούονται με τις δυνάμεις του Τσανγκ Κάι Σεκ.

* Οι Σοβιετικοί αποσύρονται από το Ιράν, ενώ Βρετανία και Γαλλία αποχωρούν από
τη Συρία. Στην Ιταλία καταργείται η βασιλεία. Στην Παλαιστίνη καταφθάνουν όλο
και περισσότεροι Εβραίοι, παρά τις αντιδράσεις των Αράβων.

* Πεθαίνει ο Βρετανός οικονομολόγος Τζων Μαίηναρντ Κέυνς.

* Η εταιρεία ΙΒΜ παρουσιάζει έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή που εργάζεται 1.000
φορές γρηγορότερα από οποιαδήποτε αριθμομηχανή έως τότε. Στις Κάννες
διεξάγεται το πρώτο κινηματογραφικό φεστιβάλ.

Χάρρυ Τρούμαν

1947 Ο Αμερικανός πρόεδρος Χάρρυ Τρούμαν εξαγγέλλει το δόγμα του. Η
ανασυγκρότηση της Ευρώπης προχωρεί με βάση το Σχέδιο Μάρσαλ. Στις ΗΠΑ
επικρατεί κομμουνιστικός παροξυσμός, καθώς η επιτροπή Μακάρθι διεξάγει
ανακρίσεις για «αριστερά ανατρεπτικά στοιχεία» στον χώρο του θεάματος.

* Στην Ινδία ξεσπά θρησκευτικός πόλεμος μεταξύ ινδουιστών και μουσουλμάνων.
Στις 15 Αυγούστου η Βρετανία παραχωρεί ανεξαρτησία στην Ινδία και το Πακιστάν.

* Με απόφαση των Ηνωμένων Εθνών διαιρείται η Παλαιστίνη σε εβραϊκό και αραβικό τομέα.

* Πεθαίνει ο Χένρι Φορντ, πατέρας των μεθόδων σύγχρονης μαζικής παραγωγής αυτοκινήτων.

Ο ΟΥΙΝΣΤΟΝ ΤΣΩΡΤΣΙΛ «ΕΙΧΕ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ 10 ΙΔΕΕΣ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΗΞΕΡΕ ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ»

Καλύτερος πρωθυπουργός στον πόλεμο παρά στην ειρήνη

Γεννημένος στις 30 Νοεμβρίου 1874, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ προερχόταν από
στρατιωτική οικογένεια. Ο πρόγονός τους Τζων έγινε ο πρώτος δούκας του
Μάρλμπορο το 1702 λόγω των νικών που επέτυχε απέναντι στον Λουδοβίκο ΙΔ’. Ο
νεαρός Ουίνστον δεν ήταν καλός μαθητής, πέτυχε στη στρατιωτική ακαδημία με την
τρίτη προσπάθεια. Πήρε μέρος στις εκστρατείες της Κούβας, της Ινδίας και του
Σουδάν, εργαζόμενος ταυτόχρονα και ως πολεμικός ανταποκριτής. Σε όλη τη ζωή
του έγραφε βιβλία, μεταξύ των οποίων και την «Ιστορία του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου» για την οποία τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Στον πόλεμο των Μπόερς συνελήφθη, κατάφερε όμως να δραπετεύσει, γεγονός που
τον έκανε ήρωα και τον βοήθησε να εκλεγεί για πρώτη φορά στο Κοινοβούλιο το
1901, σε ηλικία 26 ετών. Έγινε υπουργός Εσωτερικών και αργότερα υπουργός
Ναυτικών όταν ξέσπασε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Πίστευε ιδιαίτερα στον ιστορικό
στρατηγικό ρόλο του ναυτικού και γι’ αυτό έσπευσε να στηρίξει την εκστρατεία
της Φλάνδρας. Ξεκίνησε τη μοναδική προσπάθεια των Συμμάχων στο Δυτικό Μέτωπο
στέλλοντας το ναυτικό στη Μεσόγειο. Στην Καλλίπολη, το 1915, οι αγγλογαλλικές
δυνάμεις προσπάθησαν να ανοίξουν δίοδο προς τη Μαύρη θάλασσα. Η αποτυχία
οδήγησε στην παραίτησή του.

Το 1924 ανέλαβε το υπουργείο Οικονομικών χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία και αυτό σε
συνδυασμό με το ότι αντιτάχθηκε στην παραχώρηση περιορισμένης αυτονομίας στην
Ινδία έπληξε το πολιτικό γόητρό του. Παραιτήθηκε εκ νέου το 1931.

Ουίνστον Τσώρτσιλ. Επέβαλε την ένταξη της Ελλάδας στη βρετανική σφαίρα επιρροής, στη Γιάλτα

Έχοντας επιτεθεί στην πολιτική του Τσάμπερλαιν απέναντι στους ναζί, ανέλαβε
την πρωθυπουργία της Βρετανίας το 1940. Μετά την κατοχή της Γαλλίας και τους
συνεχείς βομβαρδισμούς του Λονδίνου επέλεξε να στείλει τα στρατεύματα που
είχαν γλιτώσει από την ήττα στη Δουνκέρκη, στη Μέση Ανατολή. Αυτό αποτέλεσε
μια λαμπρή στρατηγική απόφαση, μια και άνοιξε ένα δεύτερο μέτωπο για τις
δυνάμεις του Άξονα.

Υποστήριξε το άνοιγμα ενός ευρωπαϊκού μετώπου στα Βαλκάνια. Επέβαλλε την
ένταξη της Ελλάδας στη βρετανική σφαίρα επιρροής, στη Γιάλτα. Η επιμονή του
για επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β’ παρά την αντίθετη γνώμη των επιτελών
του, συνέβαλε στην έκρηξη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου.

Η τάση του να αποφασίζει παρορμητικά ενοχλούσε ιδιαίτερα τους συνεργάτες του,
οι οποίοι παραπονιόνταν ότι ο Τσώρτσιλ είχε κάθε ημέρα 10 ιδέες, εκ των οποίων
μόνο η μία ήταν καλή ­ αλλά ποτέ δεν ήξερε ποιά απ’ όλες. Παρά τη νίκη στον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο, αμέσως μετά έχασε τις εκλογές. Επέστρεψε στην εξουσία το
1951, όπου παρέμεινε μέχρι το 1955 όταν αναγκάστηκε να παραιτηθεί για λόγους υγείας.

Θεωρήθηκε καλύτερος πρωθυπουργός εν καιρώ πολέμου παρά εν καιρώ ειρήνης.
Πέθανε στο Λονδίνο το 1965.