ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1954

Δεν τα παρέδωσε ταχυδρόμος αυτά τα γράμματα ­ ύστατα μηνύματα των αγωνιστών
της Ευρωπαϊκής Αντίστασης που καταδικάσθηκαν σε θάνατο από τον Γερμανό
κατακτητή. Γράμματα γραμμένα με αίμα δεν είναι για το ταχυδρομικό κιβώτιο.
Είναι για την ΙΣΤΟΡΙΑ. Και διανομέας του γίνεται ο σύντροφος της φυλακής, που
σήμερα ζει, αλλά αύριο με τη σειρά του και αυτός μπορεί να πεθάνει ­ ο
σύντροφος της φυλακής στον οποίο τα αφήνουν «όσοι πάνε για εκτέλεση», και ο
διαβάτης του δρόμου, που βλέπει άξαφνα να του πετούν μικρά σημειώματα
συμπατριώτες του που ο Γερμανός κατακτητής τούς σέρνει στον τόπο της εκτέλεσης
μέσα σ΄ ένα μαύρο καμιόνι, την «κλούβα του θανάτου». Έτσι περισώθηκαν αυτά τα
μηνύματα. Και το 1954, κυκλοφορούν σε έναν ογκώδη τόμο, 700 σελίδων στην
Ιταλία, με προεξέχουσα θέση εκείνη των Ελλήνων πατριωτών, που περιφρόνησαν τον
βάρβαρο κατακτητή-Θάνατο. Το εξώφυλλο της Ανθολογίας των ηρώων της Εθνικής
Αντιστάσεως της Ευρώπης καλύπτεται από τη φωτοτυπία της τελευταίας επιστολής
του Αντώνη Λιαμά από το Ρέθυμνο της Κρήτης. Τα «γραμμένα με αίμα» σημειώματα
τα προλογίζει ένας μεγάλος Ευρωπαίος, γερμανικής καταγωγής, ο Τόμας Μαν. Ο
Γερμανός που στάθηκε ξένος στα εγκλήματα του ναζισμού και του φασισμού. Το
αντίθετο πολέμησε τη «φαιά πανούκλα».

Στο «Ανθολόγιο» αφιερώθηκαν από τον ελληνικό Τύπο εκτενή δημοσιεύματα και το
σύνολο σχεδόν των αθηναϊκών εφημερίδων αναδημοσίευσε αυτά τα «ιστορικά
ντοκουμέντα». Και βεβαίως τον πρόλογο του Τόμας Μαν.

«ΘΑΥΜΑΖΟΜΕ ­ γράφει ο Τόμας Μαν ­ την Ποίηση ­ γιατί ξέρει να μιλάη όπως η
Ζωή, αλλά μας συγκινεί διπλά η Ζωή που χωρίς να το ξέρη, μιλάει όπως η Ποίησι.

Το εξώφυλλο της Ανθολογίας των γραμμάτων των ηρώων της Εθνικής Αντιστάσεως της Ευρώπης καλύπτεται με τη φωτοτυπία της τελευταίας επιστολής ενός ταπεινού ανθρώπου του λαού, του Αντώνη Λιαμά, από το Ρέθυμνο της Κρήτης

Έτσι μιλάει στο γράμμα του προς τη μάνα του κι ο Γάλλος Βολράλ από το
Σαρλερουά. «Μανούλα μου… Ζητώ συγγνώμη από όλους για τη λύπη που θα σας
προξενήσω, αλλά το ξέρω πως θα με συγχωρήστε. Η υπόθεσις που υπερασπίστηκα
είναι δίκαιη και ιερή. Οι σύντροφοί μου να ξέρουν πως ποτέ μου δεν αμφέβαλα
για τον τελικό θρίαμβο. Όσοι από τους συντρόφους μου της φυλακής ζήσουν,
σίγουρα θα ‘ρθουν μια μέρα να σου ζητήσουν νέα μου. Να τους πης πως δέχτηκα με
ηρεμία την Μοίρα μου κι ώς το τέλος στάθηκα αξιοπρεπής…».

«Κουράγιο μανούλα»

«Αγαπημένη μου μανούλα», έγραφε κι ο Κώστας Ορφαντής, σπουδαστής κι αυτός, ένα
παλληκάρι 19 χρονών, που τον τουφέκισαν οι Γερμανοί στις 15 Ιανουαρίου 1944
στην Καισαριανή, επειδή τον συνέλαβαν να μοιράζει μυστικές πατριωτικές
εφημερίδες ­ μανούλα μου, θέλω να δείξεις κουράγιο. Μην κλαις! Φίλησέ μου τ’
αγαπημένα μου αδέλφια. Αύριο, 15 του Γενάρη, θα με τουφεκίσουν. Ζήτω η γλυκειά
μας Ελλάδα! Ο Κώστας σου».

Η είσοδος του περίφημου μπλοκ 15 του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, όπου εκρατούντο οι μελλοθάνατοι ήρωες της Εθνικής Αντιστάσεως

«Αγαπημένη μου, λατρευτή μου μητέρα ­ έγραφε κι ο Γιάννης Δημητσάνος που
τουφεκίστηκε χωρίς να εισαχθή σε δίκη, στις 17 Μαΐου 1944, στα Μέγαρα της
Αττικής, μαζί με τον Γιώργο Δανιόλο, τον Κωνσταντίνο Μανωλόπουλο κι άλλους 15
πατριώτες. «Λατρευτή μου μανούλα κι αγαπημένα μου αδέλφια, μη λυπηθήτε για
μένα, πέστε πως έπεσα στο Μέτωπο για την λευτεριά της πατρίδος μας, σαν τίμιος
Έλληνας… Μητέρα, κάνε πέτρα την καρδιά σου! Έτσι ήταν γραμμένο, να πεθάνω.
Μια φορά κανείς πεθαίνει. Χαιρετισμούς σ’ όλους στο σπίτι και σ’ όλους τους
φίλους. Σας φιλώ όλους. Γιάννης».

«Συγχώρησέ με, αγαπημένη μου μητέρα ­ συνεχίζει στον πρόλογό του, ο Τόμας Μαν
έγραφε τον Νοέμβριο του 1942, λίγες ώρες πριν τον εκτελέσουν, ο αγωνιστής της
αυστριακής Αντιστάσεως Μίττεντόρφερ ­ συγχώρα με που σου προξενώ αυτόν τον
πόνο. Σκέπτομαι και ξανασκέπτομαι αν αυτό που έκανα ήταν αναγκαίο ή αν έπρεπε
να φερθώ διαφορετικά, αλλά καταλήγω στο ίδιο πάντοτε συμπέρασμα: Δεν μπορούσα
να κάνω αλλοιώς, και δεν μετανοώ. Καθαρός και τίμιος στάθηκα στη ζωή κι έτσι
θα πεθάνω, έτσι έπρεπε να πεθάνω. Αγαπημένη μου μητέρα, ξέρω τι χτύπημα θα
‘ναι για σένα ο θάνατός μου, το ξέρω πολύ καλά πόσο σκληρό πρέπει να ‘ναι για
μια μητέρα να θάψη ένα γυιο, για τον οποίον τόσο κοπίασε και που τον μεγάλωσε
με τόσες έγνοιες τόσα χρόνια, μέρα και νύχτα.

Ομαδική εκτέλεση πατριωτών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Σύνθεση του Φωκ. Δημητριάδη από το λεύκωμα «Σκιές επάνω από την Αθήνα»

Έτσι είναι: Τα παιδιά, όσο είναι μικρά, γίνονται για τους γονείς τους αφορμή
για σκοτούρες κι έγνοιες, κι όταν μεγαλώσουν, οι έγνοιες δεν μικραίνουν,
μεγαλώνουν κι αυτές. Δεν μπόρεσα να σε ξαναϊδώ, μητέρα, αλλά σ’ έχω μπροστά
στα μάτια μου, σε νοιώθω κοντά μου, τόσο κοντά μου! Σε σένα στρέφεται η σκέψις
μου, τώρα που αποχαιρετώ τον κόσμο. Σ’ ευχαριστώ άλλη μια φορά για όλα τα καλά
που έκανες για μένα, για όλη την αγάπη που μου είχες ώς το τέλος. Ένα μόνο
πράγμα θα σου ζητήσω ακόμα για τελευταία χάρι: Από αγάπη για μένα δείξε
κουράγιο και δύναμη…».