ΔΡΟΜΟΙ

Στην αυγή…

… της νέας χιλιετίας, είναι μακρύς ο κατάλογος των πολέμων και του πόνου που
άφησαν τη σφραγίδα τους στον εικοστό αιώνα ­ έναν αιώνα βαρβαρότητας η οποία
κλιμακώθηκε με τη σφαγή στο Κοσσυφοπέδιο. Ήταν χωρίς αμβιφολία, σύμφωνα με τον
Έρικ Χομπσμπάουμ, «ο πιο φονικός αιώνας όσον αφορά την έκταση, τη συχνότητα
και το μάκρος των πολέμων του». Μα ακόμη και ένας μεγάλος ιστορικός σαν και
αυτόν, λέει ο Τζόναθαν Στιλ στην εφημερίδα «Ομπζέρβερ», δεν το περίμενε όταν
έγραφε αυτά τα λόγια πριν από πέντε χρόνια πως αυτός ο αιώνας θα τελείωνε μέσα
στο αίμα. Σαράντα χιλιάδες άνθρωποι περιμένουν παγιδευμένοι τη ρωσική εισβολή
στο Γκρόζνι, μισό εκατομμύριο άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι μέσα στα
χαρακώματα στην Αιθιοπία και την Ερυθραία και ο μεγαλύτερος εγκληματίας
πολέμου της Αφρικής, ο Γιόνας Σαβίμπι, προσθέτει συνεχώς και άλλα πτώματα στον
ιδιωτικό του πόλεμο κατά της νόμιμης κυβέρνησης της Ανγκόλας, που έχει ήδη
στοιχίσει 800.000 ζωές. Μα ο πιο τραυματικός πόλεμος φέτος συνέβη στην Ευρώπη,
με τις εθνικές εκκαθαρίσεις στο Κοσσυφοπέδιο και την πρώτη επίθεση του ΝΑΤΟ
εναντίον κυρίαρχου κράτους στα πενήντα χρόνια της ιστορίας του.

Τα θραύσματα…

… αυτών των πολέμων σκοτεινιάζουν την αυγή της νέας χιλιετίας. Το 1999
αποδείχτηκε η πιο φονική χρονιά του πιο φονικού αιώνα. Μια από τις κορυφαίες
στιγμές της ήταν η συνάντηση των ηγετών τριών πρώην ψυχροπολεμικών χωρών, τον
περασμένο μήνα, στο Βερολίνο: του Τζορτζ Μπους, του Χέλμουτ Κολ και του Μιχαήλ
Γκορμπατσόφ. Είχαν βρεθεί εκεί για να γιορτάσουν τη δέκατη επέτειο από την
πτώση του Τείχους. Κάποια στιγμή, μέσα στη θριαμβική ατμόσφαιρα, ο Γκορμπατσόφ
βρήκε το θάρρος να ρωτήσει; «Τζορτζ, τι απέγινε η νέα παγκόσμια τάξη που είχες υποσχεθεί;».

Τι απέγινε;…

… Πολύ λιγότεροι άνθρωποι νιώθουν σήμερα την ίδια αισιοδοξία με αυτήν που
ένιωθαν οι πρόγονοί τους στην αυγή του προηγούμενου αιώνα. Ξαναβυθίζεται άραγε
ο κόσμος στη βαρβαρότητα; Αυτό που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό δεν είναι τόσο
ο αριθμός των σύγχρονων πολέμων όσο το είδος τους. Σήμερα, ολοένα και πιο
συχνά, οι πόλεμοι δεν γίνονται μεταξύ κρατών αλλά εντός των ορίων τους. Δεν
σκοτώνονται στρατιώτες αλλά άμαχοι πολίτες. Στο βιβλίο της «Νέοι και παλιοί
πόλεμοι» (εκδ. Polity Press), η Μαίρη Κάλντορ επισημαίνει κάτι τρομακτικό.
Στις αρχές αυτού του αιώνα, η αναλογία των θυμάτων πολέμου μεταξύ στρατιωτικών
και αμάχων ήταν οκτώ προς ένα. Στο τέλος του αιώνα, αυτή η αναλογία έχει
αντιστραφεί: ένα προς οκτώ.

Τι πόλεμοι…

… μας περιμένουν άραγε στον νέο αιώνα; Είναι πολύ δύσκολο να μιλήσει κάποιος
για τα επόμενα εκατό χρόνια, όταν μάλιστα κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τις
σφαγές που έπνιξαν τον κόσμο στο αίμα τα τελευταία δέκα χρόνια. Ο Λέων Τρότσκι
έλεγε πως η εξέλιξη του καπιταλισμού ενοποιεί τον κόσμο, αλλά με έναν άνισο
και αποσπασματικό τρόπο. Για κάποιον που πέθανε περίπου μισό αιώνα πριν από
την παγκοσμιοποίηση, ήταν μια σκέψη πολύ διορατική. Γιατί όλοι σήμερα
συμφωνούν πως η παγκοσμιοποίηση παράγει ανισότητες: ενώνει και ταυτόχρονα
κατακερματίζει. Μα το Σιάτλ έδειξε πως μέσα από τον κατακερματισμό μια νέα
ενότητα γεννιέται, πως η πολιτική δεν είναι πεθαμένη για τη νεολαία και πως ο
χάρτης της περνάει μέσα από νέους δρόμους: το ισότιμο εμπόριο, την ανάπτυξη με
ισότητα, τη διατήρηση του περιβάλλοντος και τη χαλιναγώγηση του κεφαλαίου.