ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1950

Ρημαγμένη η χώρα από τον πολυαίμακτο εμφύλιο το 1950 κι ενώ η κυβέρνηση του
Λαϊκού Κόμματος συνθλίβεται μεταξύ των αποκαλύψεων για σκάνδαλα και της
ανοιχτής διένεξης του Πρωθυπουργού Κ. Τσαλδάρη και του Παπάγου, προβάλλει
έντονη η ανάγκη της ειρήνευσης και της εμπέδωσης της ομαλότητας. Στον
δημοκρατικό χώρο οι διεργασίες καταλήγουν στη δημιουργία της Εθνικής
Προοδευτικής Ένωσης Κέντρου (ΕΠΕΚ) υπό την ηγεσία του στρατηγού Ν. Πλαστήρα
και στο πεδίο της Αριστεράς, κομμουνιστικής και μη, της Δημοκρατικής
Παράταξης. Στις εκλογές της 6ης Μαρτίου το Λαϊκό Κόμμα γνωρίζει την ήττα, ενώ
εντυπωσιακή είναι η εμφάνιση της ΕΠΕΚ, με 45 βουλευτές. Οι Αμερικανοί
εμφανίζονται ικανοποιημένοι από την άνοδο του Πλαστήρα, στο πρόσωπο του οποίου
ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αθήνα, Γκραίηντυ, αναγνωρίζει μια νέα περίπτωση
Σοφούλη. Μετά κάποιες παλινδρομήσεις του αρχηγού του Κόμματος των
Φιλελευθέρων, Σοφοκλή Βενιζέλου, τελικά σχηματίζεται η κυβέρνηση Πλαστήρα,
παρά τις αρχικές επιφυλάξεις των ανακτόρων και του βασιλιά Παύλου, για τον
«εχθρό της οικογενείας του», τον θρυλικό Μαύρο Καβαλάρη. Την ίδια περίοδο
κορυφώνονται οι καταγγελίες για το «Κολαστήριο της Μακρονήσου».

Στις 10 Ιανουαρίου, τα δημοσιεύματα στις ξένες εφημερίδες, όπως στην έγκυρη
«Γουόρλντ Νιούς Τουντέι», περιγράφουν με τα μελανότερα χρώματα τις απαράδεκτες
μεθόδους που χρησιμοποιούν οι Αρχές εις βάρος των κρατουμένων στη Μακρόνησο.

Τα ρεπορτάζ των ξένων εφημερίδων αναδημοσιεύονται και από τον ελληνικό Τύπο,
κυρίως τις εφημερίδες «Μάχη» και «Δημοκρατικός Τύπος».

Στις καταγγελίες των ξένων εφημερίδων προσθέτει και τη δική του ο Γ. Καρτάλης,
με ειδικό υπόμνημα.

Η κυβέρνηση Πλαστήρα λίγο μετά την ορκωμοσία της

Το υπόμνημα Καρτάλη καθώς και η έκθεση του δημοσιογράφου Μανόλη Παπουτσάκη που
αναφέρονται στις μεθόδους «εθνικής αναβάπτισης» στη Μακρόνησο προκαλούν
πραγματική φρίκη.

Στο μυαλό του Ν. Πλαστήρα περιστρέφεται η ανάγκη να κλείσει «η Μακρόνησος, που
ντροπιάζει τη χώρα και τον πολιτισμό μας».

Στις 6 Ιουνίου, η κυβέρνηση Πλαστήρα με τους υπουργούς Δικαιοσύνης, Θ. Τσάτσο,
και Δημόσιας Τάξης, Π. Γαρουφαλιά, καταθέτει στη Βουλή τα νομοσχέδια για τα
«μέτρα επιεικείας».

Είναι χαρακτηριστικός ο διάλογος πώς η παράταξη των «κυνηγών κεφαλών»
αντιμετώπισε την ειρηνοποιό πρωτοβουλία του Ν. Πλαστήρα:

Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (αρχηγός του Κόμματος των Εθνικοφρόνων, συνεργαζόμενος
με το Λαϊκό Κόμμα): Η κυβέρνησις, η οποία τόσα μέτρα θεσπίζει διά τους
κομμουνιστάς, δεν εύρε δύο λόγια διά την αναθεώρησιν της δίκης των δωσιλόγων.

Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ: Δεν εξαιρούνται και αυτοί του δικαιώματος της αναθεωρήσεως…».

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Γ. Παπανδρέου, στην παρέμβασή του κατά τη
συζήτηση των «μέτρων επιεικείας» στη Βουλή, σκιαγράφισε την κατάσταση που
επικρατούσε στις φυλακές και στα στρατόπεδα:

«Ποία είναι η κατάστασις των κρατουμένων την οποίαν παρελάβομεν; Υπάρχουν
σήμερον ­ εις στρογγυλούς αριθμούς ­ 23.000 κρατούμενοι. Εξ αυτών, 3.500
πολιτικοί κρατούμενοι υπό εκτόπισιν εις την Μακρόνησον, 3.500 είνε υπόδικοι,
16.000 είνε κατάδικοι. Αυτοί είνε οι σημερινοί αριθμοί. Ποία είνε η πολιτική
την οποίαν πρόκειται να ακολουθήσωμεν απέναντί των; Από το Κομμουνιστικόν
Κόμμα και από την Αριστεράν της Βουλής, μας προτείνεται η παροχή γενικής
αμνηστίας. Η απάντησις την οποίαν εδώσαμεν, και την οποίαν σήμερον
επαναλαμβάνομεν, είνε απάντησις αρνητική. Αρνούμεθα να χορηγήσωμεν γενικήν
αμνηστίαν. Και αρνούμεθα, διότι η έννοια και η σκοπιμότης της αμνηστίας είνε
ότι το παρελθόν παραδίδεται εις την λήθην χάριν του μέλλοντος, θα πρέπει
επομένως να είνε αντικειμενικώς δεδομέναι αι προϋποθέσεις ότι με την χορήγησιν
της αμνηστίας πραγματοποιείται, συντελείται η Λήθη. Αλλά σήμερον υπάρχει αυτή
η προϋπόθεσις; Ποίος είνε σήμερον ο αντίπαλος; Ο αντίπαλος σήμερον είνε η Κομινφόρμ.

Κύριοι βουλευταί, μόνον υπό μίαν θεωρητικήν προϋπόθεσιν θα ήτο ωφέλιμος και
ενδεδειγμένη η γενική αμνηστία, εάν υπήρχε παγκόσμιος κατευνασμός, εάν η
Κομινφόρμ εγκατέλειπε την επίθεσιν κατά του Δυτικού Κόσμου…».

98% ναι στην Ένωση

Στη φωτογραφία «η ανθρωποθάλασσα του Αθηναϊκού λαού συνοδεύει την Κυπριακή αντιπροσωπεία που από της πλατείας της Ομονοίας ανέρχεται την οδόν Σταδίου»

Με συγκινητικές εκδηλώσεις ο λαός των Αθηνών και του Πειραιά υποδέχθηκε στις
21 Μαΐου 1950 την κυπριακή αντιπροσωπεία, η οποία μετέφερε τους τόμους του
δημοψηφίσματος (περίπου 98% υπέρ της Ένωσης) για να τους παραδώσει στην
κυβέρνηση. Η τελευταία ταλαντεύεται να δεχθεί ή όχι την κυπριακή
αντιπροσωπεία, στην προσπάθειά της να μη δυσαρεστήσει τους Άγγλους. Τελικά την
αντιπροσωπεία δέχεται ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Γεώργιος Παπανδρέου, ο
οποίος δήλωσε στον δήμαρχο της Λευκωσίας, Θ. Δέρβη: «Η Ελλάς αναπνέει με δύο
πνεύμονας, τον μεν αγγλικόν, τον δε αμερικανικόν, και δι’ αυτό δεν ημπορεί
λόγω του Κυπριακού να διακινδυνεύσει να πάθει ασφυξίαν…».