Οι διωγμοί στα «πέτρινα» χρόνια του Αλέξανδρου Παπάγου

Αν ήταν δύσκολο σε έναν απλό πολίτη να κρατήσει την αξιοπρέπειά του και να
αντισταθεί στα «πέτρινα» χρόνια της Δεξιάς με τον «Συναγερμό» του Αλέξανδρου
Παπάγου, για τον δημοσιογράφο της εποχής τα πράγματα ήταν ακόμα πιο πολύπλοκα.

Ο Σπύρος Λιναρδάτος είχε την… τύχη να ζήσει «από τα μέσα» ως συντάκτης
της «Ελληνικής Ημέρας» και της «Αυγής» την τραγωδία των διωγμών χιλιάδων
προοδευτικών ανθρώπων.

Και στάθηκε, όπως και άλλοι συνάδελφοί του, όρθιος απέναντι στο μισαλλόδοξο
μετεμφυλιακό κράτος της Δεξιάς, το οποίο διά πυρός και σιδήρου εξολόθρευσε,
μεταξύ πολλών άλλων, τον ανθό της προοδευτικής ελληνικής διανόησης!

Στο βιβλίο του, που θα κυκλοφορήσει την προσεχή Δευτέρα, 13 Δεκεμβρίου, από
τις εκδόσεις «Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος», ο Σπύρος Λιναρδάτος δίνει
ορισμένες εικόνες από τα «μαύρα» χρόνια της δεκαετίας του ’50.

Και καταγράφει στο έργο του, που προλογίζουν ο Νίκος Κωνσταντόπουλος και ο
Γιάγκος Πεσμαζόγλου, απίστευτες σκηνές από τις περιπέτειες της οικογένειάς
του, αλλά και συντρόφων του.

Ίσως, η πιο συγκλονιστική από αυτές τις σκηνές είναι όταν πηγαίνει ως
απεσταλμένος της «Αυγής», το 1953, στην Κεφαλονιά για να γράψει για τους
καταστρεπτικούς σεισμούς. Στο νησί φθάνει με χίλια βάσανα και αφού ο Παπάγος
έχει απαγορεύσει στην αντιπροσωπεία της ΕΔΑ να επισκεφθεί τους τόπους της
καταστροφής (και της Ζακύνθου).

Στο Ληξούρι, στην πατρίδα του, τον ξεναγούν στα ερείπια. «Περνάμε από την
άλλη πλευρά του ποταμού και μου δείχνουν. “Εδώ είναι το σπίτι σας”. Αυτός ο
σωρός οι πέτρες, τα ξύλα, τα χώματα»!

Και ενώ οι εικόνες της καταστροφής του σπιτιού είναι ακόμα νωπές, η
Χωροφυλακή συλλαμβάνει τον δημοσιογράφο ως επικίνδυνο! Τον πηγαίνουν στην
Πάτρα, όπου… φυσικά τον ταλαιπωρούν. «Με έβαλαν σ’ ένα μεγάλο κελί με
τσιμέντο κάτω μαζί με πολλούς άλλους κρατούμενους, κυρίως ποινικούς», γράφει
στο βιβλίο του «Πολιτικοί και Πολιτική, 70 χρόνια αναμνήσεις – αγώνες – ντοκουμέντα».

«Ο βίος ήταν αβίωτος. Η βούτα ήταν μέσα στο κελί για όλες τις ανάγκες.
Βρωμούσε ο τόπος. Ήρθε και ο δικηγόρος Γιάννης Σκαλτσάς, παλιός αγωνιστής της
κομμουνιστικής Αριστεράς, αν και παραμερισμένος και αιρετικός ως πολύ
ανεξάρτητος. Τον είχε ειδοποιήσει η “Αυγή”. Μου είπε ότι μου είχαν βγάλει
απόφαση της αρμόδιας επιτροπής για εκτόπιση στον Άη Στράτη…».

Ο Σπύρος Λιναρδάτος όταν αναφέρεται στον εαυτό του είναι πολύ συνοπτικός.
Προτιμά να αναδεικνύει, μέσα από τις προσωπικές μαρτυρίες του, το κλίμα της
εποχής, τις διώξεις της Αριστεράς, αλλά και τους προβληματισμούς στους κόλπους της.

«ΤΑ ΝΕΑ» συνεχίζουν σήμερα την αναδημοσίευση αποσπασμάτων από το ογκώδες
νέο βιβλίο τού κ. Λιναρδάτου, στα οποία καταγράφονται σκηνές από μια εποχή που
αμαύρωσαν την ιστορία ενός λαού, ο οποίος υψώθηκε έως την Εθνική Αντίσταση και
την εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Η ανάπηρη μετεμφυλιακή Ελληνική Δημοκρατία

Από το βιβλίο του Σπύρου Λιναρδάτου «Πολιτικοί και Πολιτική, 70 χρόνια αναμνήσεις – αγώνες – ντοκουμέντα» Εκδόσεις: Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος

Ήταν πολύ δύσκολη υπόθεση να είναι στη δεκαετία του ’50 συντάκτης της «Αυγής».
Οι διώξεις, η πενιχρή αμοιβή, ακόμα και οι εσωτερικές διαφωνίες φόρτιζαν το κλίμα.

Ο Σπύρος Λιναρδάτος δίνει με παραστατικό τρόπο εικόνες από την εποχή,
φωτίζοντας από μια άλλη ­ τη δημοσιογραφική ­ σκοπιά την «πέτρινη» εποχή του
Αλέξανδρου Παπάγου, ο οποίος κέρδισε, με τις ευλογίες του παλατιού και της
αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα, τις εκλογές του ’52.

«Τα χρήματα από την εφημερίδα, που καμιά φορά δεν μπορούσαν και να μας τα
δώσουν και τα καθυστερούσαν, δεν έφταναν. Ήτανε πολύ λίγα. Γι’ αυτό
προσπαθούσα να “τσοντάρω” με μεταφράσεις. Στην αρχή το 1953, είχαμε μεταφράσει
και εκδώσει μαζί με τον Κώστα, τον αδελφό μου, τη “Ζωή και το έργο του
Παβλώφ”, από τα γαλλικά. (Το είδα τώρα το ίδιο βιβλίο με άλλο εξώφυλλο, σε
ανατύπωση στην έκθεση βιβλίου στο Πεδίο του Άρεως!). Ύστερα έβγαλα, με τη
βοήθεια της γυναίκας μου στα ζητήματα κυκλοφορίας, τη “Ζωή του Σαρλώ”, δική
μου σύνθεση από διάφορες πηγές. Αργότερα όμως περιορίστηκα σε μεταφράσεις,
γιατί η Ασφάλεια με κυβερνητική ασφαλώς γραμμή ή απλώς έγκριση, εξαπέλυσε
“πογκρόμ” εναντίον αριστερών εκδοτών και μεταφραστών. Ανάμεσα σε πολλούς
άλλους έπιασαν και έστειλαν στον Άη Στράτη δύο βασικούς συντάκτες της “Αυγής”,
το Χαρίλαο Μάνο και το Στάθη Ευσταθιάδη. Ήταν κι οι δύο αδειούχοι εξόριστοι
και δε χρειάζονταν ούτε καν οι τυποποιημένες αποφάσεις εκτοπίσεως για τη
σύλληψη και μπαρκάρισμά τους για τον Άη Στράτη. Χρειάστηκε κινητοποίηση
δημοσιογράφων και πολιτικών για να αφεθούν ελεύθεροι ύστερα από ένα διάστημα.
Για πολλούς αριστερούς που δεν είχαν δυνατότητα να διοριστούν στο δημόσιο και
ήταν δύσκολο να βρουν δουλειά ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα, οι εκδόσεις
βιβλίων ήταν μία δυνατότητα βιοπορισμού. Ήταν ένα επάγγελμα που δεν χρειαζόταν
πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων. Αλλά και αυτή τη δυνατότητα οι φανατικοί
της Δεξιάς, της Κεντροδεξιάς, οι στρατοκράτες και οι ασφάλειες ήθελαν να τους
τη στερήσουν για να τους υποχρεώσουν σε υποταγή και αποκήρυξη της ιδεολογίας
και του κόμματός τους. Αυτή ήταν η ανάπηρη μετεμφυλιακή ελληνική δημοκρατία.
Στις αρχές Απριλίου του 1954, ο υπουργός Συντονισμού Σπ. Μαρκεζίνης
παραιτείται από την κυβέρνηση ύστερα από σύγκρουσή του με τον Παπάγο.

Ο στρατάρχης, και μετά την απομάκρυνση του Μαρκεζίνη, που είχε υπαγορεύσει τη
διακήρυξη της “πολιτικής της λήθης”, διαβεβαιώνει ότι θα συνεχιστεί αυτή η
πολιτική. Και το επαναλαμβάνει ακόμα και όταν ο υφυπουργός Εσωτερικών
στρατηγός Βραχνός ανακοινώνει τη σύλληψη του στελέχους του ΚΚΕ Γρηγόρη
Λιόλιου, που είχε έλθει παράνομα από το εξωτερικό. Με βάση τα στοιχεία που
έδωσε ο Λιόλιος και άλλες πληροφορίες, η Ασφάλεια συνέλαβε τα βασικά στελέχη
των οργανώσεων του ΚΚΕ στην Αθήνα και Πειραιά. Ανάμεσα στα στελέχη αυτά που
συνέλαβε η Ασφάλεια, με βάση τις πληροφορίες που έδωσε ο Λιόλιος
ανακρινόμενος, ήταν ο Χαρίλαος Φλωράκης, ο Λεωνίδας Τζεφρόνης, ο Σταύρος
Καρράς, ο Κυριάκος Τσακίρης που είχαν έλθει επίσης από το εξωτερικό, αλλά και
πολλοί άλλοι που δεν είχαν φύγει από την Ελλάδα, όπως ο Ανδρέας Βελής, ο
Σωτήρης Σωτηρόπουλος, ο Βαρδής Βαρδινογιάννης, ο Γκαστόν Βεναρδής, ο Σπ.
Σιδέρης, ο Β. Κάτρης και ο αδελφός μου Κώστας.

Πολλά χαμόγελα. Οι Αντώνης Μπριλάκης (αριστερά), Μανόλης Γλέζος (κέντρο) και Σπύρος Λιναρδάτος (δεξιά), φίλοι και συναγωνιστές για μια «δίκαιη κοινωνία και πανανθρώπινη τη λευτεριά»

Η κυβέρνηση διατυμπανίζει ως μεγάλη επιτυχία της στον αγώνα κατά του ΚΚΕ τις
συλλήψεις αυτές και ο Γ. Παπανδρέου, που έχει στο μεταξύ γίνει αρχηγός των
Φιλελευθέρων, σπεύδει να διακηρύξει ότι “ανήκει δημόσιος έπαινος στα σώματα
ασφαλείας…”. Βέβαια για να επιβεβαιώσει τις διακηρύξεις της ότι δεν
εγκαταλείπει και την πολιτική της λήθης, η κυβέρνηση του Συναγερμού δίνει, στα
τέλη Ιουλίου του 1954, το “πράσινο φως” για την απόλυση από τις φυλακές του
Μανόλη Γλέζου, για να απαλλαγεί και από τις συνεχείς διαμαρτυρίες ελληνικών
και ξένων οργανώσεων, αντιστασιακών και άλλων, για την παρατεινόμενη κράτηση
του “ήρωα της Ακρόπολης”, που ήταν πια γνωστός σε όλο τον κόσμο και για το
κατόρθωμά του με τον Λάκη Σάντα και για τους κατατρεγμούς του από τις
ελληνικές αρχές.

Για την οικογένειά μας με την ευρύτερη έννοια, δηλαδή τη μάνα μας, που ζούσε
τώρα με το μικρότερο αδελφό τον Άγγελο, υπάλληλο στην Εμπορική Τράπεζα και
σπουδαστή στην Ανωτάτη Εμπορική Σχολή, τη δική μας, και κυρίως για την ίδια τη
γυναίκα του αδελφού μου που ήταν και άρρωστη με σοβαρό πρόβλημα καρδιοπάθειας
και πρόσφατη εγχείρηση ανοικτής καρδιάς και καταζητούμενη επίσης από την
Ασφάλεια, η σύλληψη του Κώστα ήταν μεγάλο πλήγμα. Εγώ, που τότε είχα
αποφασίσει ταυτόχρονα με τη δουλειά στην εφημερίδα να αρχίσω να διαβάζω για να
πάρω το δίπλωμα της Νομικής, τα παράτησα όλα και έτρεχα να εξασφαλίσω
μεσολαβήσεις ισχυρών παραγόντων για να μη συνεχιστεί η ταλαιπωρία του Κώστα
στην απομόνωση της Ασφάλειας και να μην παραπεμφθεί με τον Α.Ν. 375 που
σήμαινε κίνδυνο θανατικής καταδίκης και εκτέλεσης. Οι δυνατότητες παρεμβάσεων
πάντως ήταν πολύ μικρές. Ύστερα από σκληρή απομόνωση αρκετών εβδομάδων και
ψυχολογικές πιέσεις και απειλές, τους μετέφεραν ως υπόδικους στις φυλακές των
Βούρλων, όπου είχαμε δικαίωμα να τους επισκεπτόμαστε και να συζητάμε μαζί
τους, με παρουσία βέβαια φύλακα και από τη “σίτα”. Η ταλαιπωρία του ιδιαίτερα
στην απομόνωση της Ασφάλειας από τον Ιούνιο ως το Σεπτέμβρη του 1954 ήταν
μεγάλη και είχε επιπτώσεις στην ήδη κλονισμένη από τις προηγούμενες
ταλαιπωρίες υγεία του. Αποχαλίνωση της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής σε
αυθαιρεσίες και καταπιεστικά μέτρα…

«Το κλαμπ του πρες ρουμ»

Στην εξορία. Στον Άη Στράτη ο Σπύρος Λιναρδάτος με τους Μιχάλη Παπουτσάκη και Τάκη Μιχαηλίδη

Στα πέτρινα χρόνια της δεκαετίας του ’50, όταν η αμερικανική πρεσβεία έπαιζε
ανοιχτά και χωρίς προσχήματα πολύ ενεργό ρόλο στην πολιτική ζωή του τόπου, οι
δημοσιογράφοι δέχονταν πολλές πιέσεις. Και, βεβαίως, αυτό εκφραζόταν κυρίως
στον χώρο των πολιτικών συντακτών, σε μια εποχή που το πρες ρουμ ­ όπως
τονίζει ο συγγραφέας ­ ήταν ένα κλειστό κλαμπ!

Στην ημερήσια «Αυγή».Νίκη του Παπάγου

Το 1952 λίγες μέρες πριν από την επίσημη αναγγελία, ότι η κυβέρνηση έδωσε την
άδεια να κυκλοφορήσει η «Αυγή» ως καθημερινή εφημερίδα, οι διευθυντές της
«Ελληνικής Ημέρας» μάς κάλεσαν και μας είπαν ότι όσοι πρόκειται να πάμε στο
δημοσιογραφικό όργανο της Αριστεράς, να το πούμε για να απολυθούμε, γιατί δεν
είναι δυνατό να μείνουμε και στις δύο εφημερίδες. Έτσι απολυθήκαμε οι τρεις: ο
Χαΐνογλου, που θα ήταν ο αρχισυντάκτης της νέας εφημερίδας της Αριστεράς, ο
Τσαλόγλου και εγώ. Βέβαια θα προτιμούσαμε να μέναμε και στην «Ελληνική Ημέρα»,
γιατί κανένας τότε δεν πίστευε ότι θα ζήσει πολύ η «Αυγή». Το να δουλεύει
κανείς σε δύο εφημερίδες ήταν και είναι συνηθισμένο. Οπωσδήποτε εμείς
απολυθήκαμε και αφοσιωθήκαμε στη νέα εφημερίδα. Σε λίγο ακολούθησε και ο
Στάθης Ευσταθιάδης. Εμένα μου ανέθεσαν να κάνω ελεύθερο ρεπορτάζ, αλλά στην
αρχή, επειδή είχαμε προεκλογικό αγώνα, με έβαλαν να γράφω και σχόλια. Εκείνη
την περίοδο απολύθηκε από τις φυλακές και ο Λεωνίδας Κύρκος. Τον προσέλαβαν
στην «Αυγή» και ανέθεσαν στους δυο μας τον πολιτικό σχολιασμό στη διάρκεια του
προεκλογικού αγώνα. Πιστοί στη γραμμή του Ζαχαριάδη που συνοψιζόταν στο
σύνθημα «τι Πλαστήρας, τι Παπάγος», κατακεραυνώναμε όσους δημόσια υποστήριζαν
άλλη πολιτική. Μια τέτοια πιο ευέλικτη πολιτική, πιο φιλική προς το Κέντρο
απέναντι στη συναγερμική Δεξιά, υποστήριζαν οι Ηλίας Ηλιού, Γιώργος
Βασιλόπουλος, Θανάσης Τσουπαρόπουλος, Κώστας Τσαλόγλου κ.ά. Εμείς οι δύο
τουλάχιστον, όπως και τα περισσότερα στελέχη της Αριστεράς, ήμαστε τότε
ευθυγραμμισμένοι όχι μόνο από πειθαρχία, αλλά και από εμπιστοσύνη και θαυμασμό
στην ηγεσία. Η αλήθεια πρέπει να λέγεται. Αργότερα θα διαφοροποιηθούμε, και
όχι πια την ίδια περίοδο και με τον ίδιο τρόπο και ούτε στην ίδια κατεύθυνση.
Αλλά το 1952 ήταν πολύ μακριά ακόμα από το 1968. Στις εκλογές που έγιναν με
πλειοψηφικό νίκησε ο Συναγερμός των Παπάγου – Μαρκεζίνη κ.λπ. Η Αριστερά δεν
έβγαλε βουλευτή…

… Το ’54 είχα ήδη επαφές με πολιτικούς. Δεν ήμουνα ακόμα πολιτικός συντάκτης
εφημερίδας. Πολιτικός συντάκτης ήταν ο Χαρίλαος Μάνος, που κι αυτός στην αρχή
δεν είχε τη δυνατότητα να μπει στο πρες ρουμ, δηλαδή στην αίθουσα που
συγκεντρώνονταν οι πολιτικοί συντάκτες (ήταν μέσα στο υπουργείο Εξωτερικών,
και αργότερα πήγε στην οδό Ζαλοκώστα, στο ισόγειο του κτιρίου του υπουργείου
Προεδρίας). Οι πολιτικοί συντάκτες εκείνην την εποχή ήταν μια κλειστή ομάδα
παλαιών δημοσιογράφων, που δύσκολα δέχονταν άλλους να μπουν στο «κλαμπ» τους,
που θα λέγαμε τώρα. Ήταν όλοι τους μέλη της Ενώσεως Συντακτών Ημερησίων
Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Η ΕΣΗΕΑ ήταν τότε κλειστό, σχεδόν οικογενειακό
κληρονομικό σωματείο, που για να μπεις χρειαζόσουν την έγκριση της «κάστας».
Δε δεχόταν οπωσδήποτε αριστερούς, αλλά και άλλους νέους δημοσιογράφους. Γι’
αυτό εμείς είχαμε ενταχθεί στην Ένωση Συντακτών Αθηναϊκού Τύπου (ΕΣΑΤ), που
στην αρχή ήταν για τους συντάκτες του περιοδικού Τύπου, αλλά την κάναμε
περίπου ανταγωνιστική της ΕΣΗΕΑ, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών.

Η «Αυγή», κατ’ ανάγκην, όπως και στα άλλα ρεπορτάζ (αστυνομικά, στρατιωτικά
κ.λπ.), ήταν υποχρεωμένη από τα πράγματα να χρησιμοποιεί διπλούς συντάκτες ή
και τριπλούς. Ο ένας ήταν αυτός που έδινε το επίσημο ρεπορτάζ, και σε μας τότε
στο πολιτικό ήταν ο Γ. Βούρος, και ο άλλος, αυτός που πραγματικά το
διαμόρφωνε, συγκεντρώνοντας πληροφορίες και από την ΕΔΑ και από άλλες πηγές.
Σε μας ήταν ο Χαρίλαος Μάνος, που αργότερα είχε και βοηθό για τα διπλωματικά
ιδιαίτερα θέματα τον Γιάννη Παπάζογλου. Αυτή η κατάσταση άρχισε να αλλάζει
μόνο στο τέλος της επταετίας Καραμανλή. Και ριζικά άλλαξε μόνο στη διάρκεια
της διακυβερνήσεως από το Κέντρο.

«Να χαμηλώσεις τους τόνους»…

Στην «Αυγή». Στα δύσκολα χρόνια της παρανομίας του ΚΚΕ, οι συντάκτες της «Αυγής» έδιναν έναν άνισο αγώνα. Στη φωτογραφία από αριστερά: Ηρακλής Τζάθας (αρχισυντάκτης), Σπύρος Λιναρδάτος και Θανάσης Τσουπαρόπουλος

Μια από τις πιο μαύρες σελίδες της νεώτερης ελληνικής ιστορίας ήταν και η δίκη
των αεροπόρων. Ο Σπύρος Λιναρδάτος αγωνίστηκε για να ριχτεί φως στην υπόθεση,
αλλά τα εμπόδια δεν άργησαν να ορθωθούν.

Το καλοκαίρι του 1952 γίνεται στο Αεροδικείο μεγάλη δίκη αεροπόρων που τους
κατηγορούσαν για κομμουνιστική δραστηριότητα και συνωμοσία. Στην
πραγματικότητα οι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί της Αεροπορίας που δικάζονταν
δεν είχαν καμία σχέση με την Αριστερά. Ήταν το πολύ κεντρώοι ή και απολιτικοί.
Όπως θα φανεί στην εξέλιξη της δίκης και θα καταγγείλουν στη συνέχεια πολιτικά
κόμματα του Κέντρου και εφημερίδες, καθώς και αξιωματικοί απόστρατοι που
ανήκαν στη Δεξιά, ήταν θύματα μιας συνωμοσίας που απέβλεπε στην εξόντωση κάθε
μη υπάκοου σε ορισμένα συμφέροντα της τότε ηγεσίας της Αεροπορίας αξιωματικού.
Από τις εφημερίδες την αποκάλυψη της συνωμοσίας είχαν αναλάβει στην αρχή η
«Ελευθερία» του Κόκκα και η «Αθηναϊκή». Αργότερα μπαίνουν στη μάχη «Το Βήμα»
και τα «Τα Νέα». Και βέβαια και η «Ελληνική Ημέρα», που μου είχε αναθέσει να
καλύψω τη δίκη. Οι συνήγοροι των κατηγορουμένων αξιωματικών ­ απόστρατων, όπως
ο αντισμήναρχος Μεταξάς, και εν ενεργεία, όπως οι σμηναγοί Ζαφειρόπουλος,
Παναγόπουλος, οι υποσμηναγοί Θεοδωρίδης, Μαδεμλής κ.λπ. ­ είναι όλοι
συντηρητικοί, το πολύ κεντρώοι, όπως ο Άγγ. Τσουκαλάς, ο Ηλίας Μικρουλέας κ.ά.
Στη διάρκεια της δίκης, κατηγορούμενοι και συνήγοροι κάνουν συγκλονιστικές
καταγγελίες για βασανιστήρια. Μια μέρα ο συνήγορος του σμηναγού Παναγουλάκη,
Βαρικόπουλος, πρώην επίτροπος στρατοδικείων, άνθρωπος συντηρητικός βέβαια και
κάθε άλλο από αριστερός, συγκλονισμένος όμως από όσα έχει δει, έχει μάθει και
έχει ακούσει από τον πελάτη του, μου προτείνει να με μπάσει με τρόπο στις
φυλακές και να έχω μαζί μου φωτογραφική μηχανή να φωτογραφίσω τις πατούσες του
πελάτη του σμηναγού, που τις είχαν «ανασκάψει» οι βασανιστές της Αεροπορίας.
Επιφυλάχθηκα να του απαντήσω. Πήγα αμέσως και είπα την πρόταση στη διεύθυνση
της εφημερίδας. Βρήκα μαζί τούς Στρατηγάκη και Τριανταφύλλου. Τους είπα
βέβαια, ότι εγώ που, όπως ήξεραν, είμαι αριστερός, ως πριν από λίγους μήνες
εξόριστος (ήμουνα ακόμα και θα παρέμενα για δέκα χρόνια στην ιδιότυπη
κατάσταση του «αδειούχου εξορίστου»), δεν ήμουνα το κατάλληλο πρόσωπο για μια
τέτοια αποστολή και να στείλουν κάποιον άλλον. Έμεινα κατάπληκτος από την
αντίδρασή τους, που δεν μπορούσα να την περιμένω κρίνοντας από την έως τότε
στάση τους. Μου απάντησαν και οι δύο, ότι δεν πρέπει να πιστεύω σε «τέτοια
παραμύθια» και ότι «δεν είναι δυνατόν να γίνονται τέτοια πράγματα,
βασανιστήρια κ.λπ.», με κυβέρνηση Πλαστήρα και Βενιζέλου, και μου σύστησαν να
χαμηλώσω τους τόνους!