ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η αδύνατη παγκοσμιοποίηση

Με την παγκοσμιοποίηση ουδέν πρόβλημα έχω και μάλιστα είμαι πεισμένος ότι
συνιστά απώτατη λογική του κεφαλαίου, όπως και των εργαζομένων. Όμως, το
κεφάλαιο έχει σοβαρότατο πρόβλημα με αυτήν, στο μέτρο που, λόγω του
ατομικισμού του, δεν αντιλαμβάνεται ότι οι ληστρικές μέθοδοι υπονομεύουν τη
δική του σταθερότητα στον χώρο και τον χρόνο.

Ενόσω οι κοινωνικές ανισότητες οξύνονται, άνεργοι και άποροι
πολλαπλασιάζονται, η κοινωνική συνοχή καταρρέει, δυσλειτουργίες απειλούν τόσο
τα εθνικά συστήματα, όσο και το παγκόσμιο.

Εάν εθνική μιζέρια και επαρχιωτισμός ξεπερνιόνταν με την ευρωπαϊκή και
παγκοσμιοποιητική δυναμική, αυτό θα ήταν θετικό. Όμως, η ελπίδα αυτή είναι
βάσιμη ή πρόκειται για «μεγάλη χίμαιρα»¹και «απάτη της
χιλιετίας»²; Ειλικρινής παγκοσμιοποίηση απαιτεί συνοχή της διεθνούς
κοινωνίας και όχι κοινωνική κατάρρευση, όπως διαπιστώνεται σήμερα σ’ εθνική
και σε παγκόσμια κλίμακα. Επί του παρόντος, επιβάλλεται μόνον
νομισματοπιστωτική συνοχή, με αποτέλεσμα η συνοχή των κοινωνιών ν’
απομακρύνεται, αντί να πλησιάζει. Στην Ευρώπη της δεκαετίας του ’90, ο ρυθμός
αύξησης του ΑΕΠ έχει κατέλθει στο 1/3 της περιόδου 1960-74, η μεταβολή
παραγωγικότητος της εργασίας στο 1/6, ο σχηματισμός κεφαλαίου στο
1/14³. Όταν το κεφάλαιο εγκαταλείπει την παραγωγική σφαίρα και
στρέφεται μαζικά προς τα χρηματιστήρια, αυτό συνιστά ένδειξη όχι υγείας, αλλά
νοσηρότητος. Όταν η οικονομία οπισθοδρομεί, η παγκοσμιοποίηση υπάρχει μόνον
στη φαντασία.

Με τη «θεωρία» ότι τα κράτη – έθνη έχουν ξεπερασθεί, προωθείται σήμερα όχι
άσκηση πολιτικής από ευρύτερα σύνολα, όπως η Ευρώπη, ούτε από το παγκόσμιο
σύνολο, αλλά κατάλυση κάθε πολιτικής, παράδοση των κοινωνιών στην ανευθυνότητα
αγορών και χρηματιστηρίων. Σήμερα, η Ευρώπη αχρηστεύει την πολιτική των κρατών
– μελών της, ενώ παράλληλα δεν την αναπληρώνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Υπό το
άγρυπνο μάτι του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και της Αμερικής, η άσκηση
οιασδήποτε πολιτικής μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών ανακηρύσσεται «φαλκίδευση» της
ελευθερίας του διεθνούς εμπορίου. Με το σκεπτικό αυτό, εξουδετερώθηκε ήδη η
ευρωπαϊκή Κοινή Αγροτική Πολιτική, υπονομεύεται η Κοινωνική Πολιτική και
σταδιακά, αλλά τάχιστα, οι εναπομένουσες ευρωπαϊκές πολιτικές της 40ετίας
(1957-1997). Με πρόσχημα παγκοσμιοποίηση και ανταγωνιστικότητα, υπονομεύεται
σήμερα όχι μόνον το κράτος – έθνος και το κοινωνικό κράτος, αλλά και η
Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και οιαδήποτε ευρύτερη συσπείρωση κρατών με σκοπό την
από κοινού άμυνα και επιβίωση. Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι η Ευρώπη, αλλά η
απουσία της.

Όπως επισημαίνει ο Βραζιλιάνος εργατικός ηγέτης Λούλα, με την τρέχουσα
χρηματιστική «παγκοσμιοποίηση», δεν παγκοσμιοποιούνται πραγματικά οι
οικονομίες σε συνθήκες πολυμέρειας, αλλ’ απλώς οι κοινωνίες αλώνονται
μονόπλευρα από το μεγάλο διεθνοποιημένο κεφάλαιο. Με την επικείμενη παγκόσμια
συμφωνία του Σιάτλ, κηρύσσεται γενική «εμπορευματοποίηση» των κοινωνικών
σχέσεων (χαίρε, Μαρξ!). Παιδεία, εκπαίδευση, πολιτισμός, θρησκεία, οικογένεια,
έρωτας, φιλία, ανατροφή παιδιών, κινηματογράφος, θέατρο, ασφαλίσεις,
συγκοινωνίες, τομείς κοινής ωφέλειας ανάγονται υποχρεωτικά στην κατηγορία
«προσφοράς υπηρεσιών» (services), για τις οποίες επιβάλλονται οι κανόνες
εμπορευματοποίησης, ελεύθερου συναγωνισμού και «αόρατης χειρός». Οιαδήποτε
έννοια κρατικής πολιτικής καταργείται, επ’ ωφελεία της «ελευθερίας των
αγορών», δηλαδή της ασυδοσίας του πολυεθνικού κεφαλαίου.

Στην πρόσφατη συνάντηση ηγετών της Φλωρεντίας, όταν ο Ζοσπέν ψέλλισε ότι
επιβάλλεται επαναρρύθμιση της παγκόσμιας οικονομίας, με κανόνες έναντι πάντων
και διεθνείς θεσμούς επίβλεψης, ουδείς παρευρισκόμενος μπόρεσε να φέρει
αντίρρηση. Με τις σημερινές προϋποθέσεις, η καταχρηστικά καλούμενη
«παγκοσμιοποίηση» αυτο-υπονομεύεται και οδηγείται σε αδιέξοδο, όπως ήδη ορθά
διαβλέπει ο χρηματιστής George Soros. Όπως το εθνικό σύστημα προϋπέθετε κράτος
με αποστολή να ενοποιεί την εθνική οικονομία, έτσι και το διεθνές σύστημα
αποσταθεροποιείται, ενόσω δεν υπάρχει μηχανισμός συνοχής των διεθνών
ανισοτήτων. Όσο οι τελευταίες οξύνονται, το διεθνές σύστημα δεν
παγκοσμιοποιείται, αλλά εξασθενίζει, η δε επίκληση της παγκοσμιοποίησης
απομένει ψευδεπίγραφη και παραπλανητική. Άλλο παγκοσμιοποίηση της οικονομίας,
άλλο ασυδοσία και μονοπώλιο πολυεθνικών. Γνωστή η μιζέρια του κράτους –
έθνους, γνωστή, όμως, επίσης και η αθλιότητα της «παγκόσμιας αγοράς».

1. Βλ. Κ. ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΣ, «Παγκοσμιοποίηση: Η Μεγάλη Χίμαιρα», Εκδόσεις Νέα
Σύνορα, Νοέμβριος 1999.

2. Έκφραση του Λούλα, ηγέτη της Εργατικής Αριστεράς στη Βραζιλία.

3.OECD, Historical Statistics, Paris 1997.