ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1943

Με την είσοδο του 1943 οι Έλληνες εκτός από την πείνα και τις διώξεις
αντιμετωπίζουν έναν ακόμη κίνδυνο: την επιστράτευση. Οι φήμες αναφέρουν ότι οι
Γερμανοί θα κάνουν πολιτική επιστράτευση, επειδή τους έλειπαν τα εργατικά
χέρια στη Γερμανία. Ο κατοχικός πρωθυπουργός Κ. Λογοθετόπουλος δηλώνει στις
12.1.43 ότι οι φήμες για επιστράτευση «δεν είναι αληθείς». Τη δήλωση αυτή
συνεχίζει να επαναλαμβάνει τόσο ο ίδιος όσο και οι υπουργοί του έως τις 23
Φεβρουαρίου. Την ημέρα αυτή δημοσιεύεται στη γερμανική εφημερίδα «Γερμανικά
νέα» διά την Ελλάδα διαταγή του στρατηγού Σπάιντελ, διοικητή της ΝΑ Ευρώπης,
για την πολιτική επιστράτευση των Ελλήνων. ­ Κάτω η επιστράτευση, ήταν η ιαχή
με την οποία υποδέχθηκε ο λαός τη γερμανική διαταγή, στους δρόμους της Αθήνας.
Αμέσως έγιναν αλλεπάλληλες συσκέψεις των εκπροσώπων εργατών, επιστημόνων,
ιδιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων για την αντιμετώπιση του νέου κινδύνου για
τους Έλληνες. Από την πλευρά του ΕΑΜ την καθοδήγηση του αγώνα είχε ο Ν.
Πλουμπίδης, μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ, με συνεργάτες τον Σπ. Καλοδίκη και τον Κ.
Νικολακόπουλο. Την άλλη ημέρα (24 Φεβρουαρίου) πλήθη λαού ξεχύθηκαν στους
δρόμους. Συνολικά σε όλη την Ελλάδα διαδήλωσαν περίπου 300.000 Έλληνες. Η
εξέγερση κατά της επιστράτευσης κράτησε 16 ολόκληρες ημέρες: από τις 23
Φεβρουαρίου έως τις 10 Μαρτίου 1943. Ώσπου ακυρώθηκε η επιστράτευση.

Γι’ αυτά τα γεγονότα δεν μπόρεσε, βέβαια, να γράψει τίποτα ο νόμιμος Τύπος, ο
οποίος φυτοζωούσε υπό το καθεστώς της κατοχικής λογοκρισίας. Έγραψε, όμως, ο
παράνομος Τύπος. Η ΕΑΜική «Ελεύθερη ώρα», «Το ελληνικόν Αίμα» (των Σπύρου
Βολοβίνη και Λάζαρου Πισιάτογλου), απ’ όπου και το παρακάτω ρεπορτάζ, που
δημοσιεύτηκε στις 15.3.1943:

«… Από της 8ης πρωινής πυκναί ομάδες πολιτών ­ ανδρών και γυναικών ­ ήρχισαν
συγκροτούμεναι εις διάφορα σημεία της πόλεως.

Περί την 9.30′ π.μ. αι διάφοροι ομάδες συγκροτήσασαι ογκώδεις διαδηλώσεις,
περιήλθαν τας κεντρικάς οδούς της πόλεως ψάλλουσαι τον εθνικόν μας Ύμνον και
κραυγάζουσαι κατά της επιστρατεύσεως.

Ταυτοχρόνως ισχυρά ομάς κατευθυνθείσα εις τα Παλαιά Ανάκτορα ­ όπου εδρεύει ο
ψευδοπρωθυπουργός Λογοθετόπουλος ­ κατώρθωσε, διασπάσασα την προστατευτικήν
ζώνην των χωροφυλάκων, να φθάση μέχρι του γραφείου του φον – Λόγκο, το οποίον
και ­ προτού καταφθάσουν ενισχύσεις προς εκδίωξίν των ­ κατέστρεψαν εξ
ολοκλήρου. Ατυχώς ο Λογοθετόπουλος δεν ευρίσκετο εκεί.

Τα χαρακτικά από την εξέγερση κατά της πολιτικής επιστράτευσης όπως και η «Ελεύθερη Ελλάδα» κυκλοφορούσαν παράνομα

Την ιδίαν ώραν άλλη ισχυροτάτη ομάς κατευθυνθείσα εις το Υπουργείον Εργασίας ­
παρά την διασταύρωσιν των οδών Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα ­ κατώρθωσε παρά την
ισχυρά ζώνην καραμπινιέρων που είχαν τοποθετηθή επικαίρως να εισέλθη εντός του
μεγάρου. Τότε οι ζωηρότεροι των διαδηλωτών έθεσαν πυρ εις τους δύο πρώτους
ορόφους του μεγάρου ­ το ισόγειον και τον πρώτον όροφον ­ οι οποίοι και
απετεφρώθησαν, καταστραφέντων, εκτός των επίπλων, και των εν αυτοίς
ευρισκομένων αρχείων του υπουργείου».

Στις συγκρούσεις με τους Ιταλούς σκοτώθηκαν 3 Έλληνες και τραυματίστηκαν 40,
από τους οποίους οι 30 σοβαρότατα και διεκομίσθησαν στον «Ευαγγελισμό».

Η δραπέτευση

Στις 25 Φεβρουαρίου κηρύχθηκε απεργία των υπαλλήλων της Τηλεφωνικής Υπηρεσίας,
που εθεωρείτο γερμανική υπηρεσία.

«Εις το μέγαρον της τηλεφωνικής εταιρείας, της οδού Σταδίου, κατέφθασαν
ισχυρόταται γερμανικαί δυνάμεις, αίτινες και επέτυχον την σύλληψιν
υπερδιακοσίων απεργών υπαλλήλων, τους οποίους και ενέκλεισαν εις εν υπόγειον
του μεγάρου. Οι συλληφθέντες όμως κατώρθωσαν να δραπετεύσουν χρησιμοποιήσαντες
έναν μικρόν φωταγωγόν, τον οποίον δεν εφρούρουν οι γερμανοί. Ούτω όταν
ανεζητήθησαν, διά να εισαχθούν αμέσως εις δίκην, δεν ανευρέθη ουδείς εξ αυτών!

Την ιδίαν ημέραν εκηρύχθη και η πανμαθητική απεργία ­ διαρκέσασα επί πολλάς
ημέρας ­ επιτυχούσα επίσης απολύτως. Κατά την διάρκεια αυτής εφονεύθη έξωθι
του Γυμνασίου Παγκρατίου υπό καραμπινιέρων ο εκ Δράμας μαθητής Γιάννης
Δημακόπουλος ­ προς τιμήν του οποίου οι μαθηταί των Αθηναϊκών σχολείων
μετωνόμασαν την οδόν Ερεσσού εις “οδόν μαθητού Γιάννη Δημακοπούλου”».

Γερμανοί, Ιταλοί και κατοχική κυβέρνηση έσπευσαν να πάρουν δρακόντεια μέτρα,
του τύπου «πάσα συγκέντρωσις πολιτών θα διαλύηται διά των όπλων». Ενώ ο
Λογοθετόπουλος απαγόρευσε «επί ποινή θανάτου» να πλησιάζουν το γραφείο του σε
απόσταση 200 μέτρων.

Ο θάνατος του Παλαμά

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα της εθνικής έγερσης και «βαρβαρικής τρομοκρατίας»
αναγγέλθηκε ο θάνατος του Κωστή Παλαμά. Ο ποιητής πέθανε στις 3.20′ το πρωί
της 27ης Φεβρουαρίου και η κηδεία του έγινε την επόμενη ημέρα, Κυριακή 28 Φεβρουαρίου.

Οι κατοχικές δυνάμεις και η κυβέρνηση του Λογοθετόπουλου πήραν μέτρα για να μη
μεταβληθεί η κηδεία σε εθνική διαδήλωση. Πήγε ο πρωθυπουργός και εκπρόσωποι
των Γερμανών και των Ιταλών στην κηδεία στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Παρ’ όλα αυτά οι Αθηναίοι μετέτρεψαν την κηδεία σε παλλαϊκό προσκύνημα και
διαδήλωση. Ο Άγγελος Σικελιανός δήλωσε: «Σε αυτό το φέρετρο ακουμπάει η
Ελλάδα». Και απάγγειλε:

«Ηχείστε οι σάλπιγγες.

Καμπάνες βροντερές

δονήστε σύγκορμη

τη χώρα πέρα ως πέρα.

Οι σημαίες οι φοβερές

της λευτεριάς

ξεδιπλωθήτε στον αέρα».

Και ο Κ. Σκίπης απάγγειλε το ποίημά του «Μέσα από τα τείχη».

Οι άοπλοι και τα τανκς

Το πρωί της 3ης Μαρτίου ξύπνησαν από τον εφιαλτικό ήχο των ερπυστριών. Οι
Γερμανοί για να εκφοβίσουν τους Αθηναίους έβγαλαν τα τανκς στους δρόμους.
Αλλά, οι Αθηναίοι δεν πτοήθηκαν.

Στις 4 Μαρτίου κηρύχθηκε γενική απεργία των δημοσίων υπαλλήλων.

«Εις τούτο το μεταξύ εσημειώθησαν πολλαί συγκεντρώσεις και μικροδιαδηλώσεις,
αίτινες και διελύοντο παρά των Ιταλών χρησιμοποιούντων κυρίως τας
πυροσβεστικάς αντλίας».

Και ξημέρωσε η Παρασκευή, 5 Μαρτίου 1943.

«Την πρωΐαν της ημέρας εκείνης εσημειώθησαν μεγάλαι συγκεντρώσεις εις τα
κεντρικώτερα σημεία της πόλεως. Αι συγκεντρώσεις μετετρέποντο εις διαδηλώσεις,
αίτινες διά της συνεχούς ενώσεως των διαφόρων ομάδων απετέλουν έναν αφαντάστως
ορμητικόν χείμαρρον, έτοιμον ­ εν κυριολεξία ­ να παρασύρη κάθε ίχνος των βαρβάρων.

Μία των μεγαλειτέρων διαδηλώσεων διήλθε προ του Δημαρχειακού μεγάρου, όπου ο
παριστάνων τον δήμαρχον κύναιδος ετόλμησε να εξέλθη εις τον εξώστην διά να…
καθησυχάση τα πλήθη. Από τα στόματα των χιλιάδων διαδηλωτών ­ διατηρούντων
όλον το αθηναϊκόν χιούμορ των ­ ηκούσθη η σύστασις:

­ Μέσα αδελφή!

Και η Αγγέλα έσπευσεν να εισέλθη…

Την πρωΐαν της 5ης Μαρτίου, ολόκληρος η επαναστατημένη Αθήνα ευρέθη
συγκεντρωμένη ­ ως από συνθήματος ­ περί το Υπουργείον Εργασίας.

Ούτε τα πολυβόλα, ούτε τα οπλοπολυβόλα, ούτε τα τουφέκια και τα πιστόλια των
χιλιάδων Ιταλών που είχαν ταχθή εις «τάξιν μάχης» γύρω από το μέγαρον του
Υπουργείου επτόησαν έστω και για μια στιγμή τους ηρωϊκούς Αθηναίους.

Άνδρες και γυναίκες, γέροι και παιδιά, με μοναδικά όπλα τις πέτρες και μερικά
ξύλα, ξεχύθηκαν σε μια αφαντάστως ηρωϊκή επίθεση.

Τα όπλα των Ιταλών ­ στους οποίους είχον προστεθή εκατοντάδες Γερμανών ­
κροτούσαν. Τα πολυβόλα θέριζαν. Τα οπλοπολυβόλα «κελαϊδούσαν». Οι
χειροβομβίδες έπεφταν βροχηδόν.

Η κόλασις του πυρός δεν ανέκοπτε τον ορμητικό χείμαρρο. Οι Αθηναίοι
προχωρούσαν, ενεπλέκοντο, εμάχοντο ηρωϊκά.

Και έφθασαν στους αντικειμενικούς σκοπούς των… ό,τι ήτο δυνατόν να καή από
τα δύο Υπουργεία, εκάη. Και ό,τι ήτο δυνατόν να καταστραφή, εκατεστράφη.

Οι Ιταλογερμανοί έβαλλαν ακαταπαύστως. Ακόμη και από παράθυρα των γύρω οικιών
στα οποία είχον ανέβη.

Μία ώρα και ένα τέταρτο εκράτησεν η μάχη των ψυχωμένων αόπλων κατά των
λιποψύχων οπλισμένων. Μία ώρα κι ένα τέταρτο πολέμησαν οι Αθηναίοι μέσ’ την
καρδιά της πόλεώς των. Και ενίκησαν».

Τα θύματα της μάχης κατά της επιστράτευσης ήταν πολλά: 4 νεκροί στην Αθήνα, 3
νεκροί στον Πειραιά και άλλοι στη Θεσσαλονίκη και στις άλλες πόλεις. Οι
τραυματίες μόνο στην Αθήνα ξεπέρασαν τους 200, ενώ στις άλλες πόλεις υπήρξαν
άλλες δεκάδες τραυματιών.