ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1941

Τον Ιανουάριο 1941 αρχίζει η δεύτερη φάση του ελληνοϊταλικού πολέμου. Ο
ελληνικός στρατός αφού απέκρουσε την ιταλική επίθεση, αντεπιτέθηκε περνώντας
τα αλβανικά σύνορα και προέλασε στα βουνά. Μέσα στο χιόνι, τη βροχή, τη λάσπη.
Στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας έσπευσαν από την πρώτη στιγμή και οι
πολεμικοί ανταποκριτές, Έλληνες και ξένοι, κυρίως Έλληνες. Ανάμεσά τους ο
Σπύρος Μελάς, ο Π. Παλαιολόγος, ο Π. Κανελλόπουλος (εθελοντής στον στρατό και
εκδότης πολεμικής εφημερίδας) και πολλοί άλλοι ακόμη. Από τα «Αθηναϊκά Νέα»
είχαν σταλεί ο Π. Παλαιολόγου, ο Ν. Γιοκαρίνης, ο Γ. Ρούσσος, ο Σταμ. Σταμ.
και μια γυναίκα. Ναι, μια γυναίκα. Η Αδέλα Μέρλιν, που όπως φανερώνει το όνομά
της είχε μάλιστα γερμανική (ίσως βαυαρική) καταγωγή. Η Αδέλα Μέρλιν ανέβηκε
στα βουνά της Αλβανίας μέσα στις γιορτές. Έκανε Πρωτοχρονιά στο Μέτωπο. Και
για να στείλει τις ανταποκρίσεις της έκανε 10 και 15 ώρες δρόμο ώς τα
Γιάννενα. Και μετά πάλι πίσω στο Μέτωπο. Η Αδέλα Μέρλιν δημοσιεύει στις
17.1.1941 μια ανταπόκριση («Αθηναΐκά Νέα», σελ. 1), με τίτλο «Από την μεγάλην
και θρυλικήν δράσιν των αφανών ηρώων».

«Μέτωπον Ηπείρου, Ιανουάριος. Αφήνω πίσω την τοποθεσία με τους ωραίους λόφους
της και προχωρώ προς το μέτωπο μέσα στο φορτηγό που παίρνει τα καζάνια με το
συσσίτιο για το στρατό. Νύχτα μαύρη, βροχή και λάσπη. Ταξείδι μέσα στη λάσπη.
Δεξιά κι’ αριστερά προχωρούν τμήματα του στρατού μας, οι φαντάροι πλάι στα
ζώα, τυλιγμένοι στ’ αντίσκηνά τους για να μη βρέχωνται. Ένα χαρακτηριστικό του
Έλληνα είνε η μανία που έχει να στέλνη χαιρετίσματα. Σταματούμε κάθε τόσο.

­ Από πού είσαι, βρε;

­ Από τη Λειβαδιά.

­ Μην είδες τον Πάνο τον Κουμπούρη;

­ Ναι, ναι. Θα τον βρης πάρα πάνω.

­ Πες του χαιρετίσματα απ’ το Νίκο. Ξέρει από πιο Νίκο.

Σε λίγο σταματάμε πάλι. Τα χαιρετίσματα πάνε κι’ έρχονται. Πίσω μας το
συσσίτιο κρυώνει.

­ Προσοχή γιατί ο δρόμος βάλλεται από το πυροβολικό τους.

Ακούω πάλι τη γνώριμη συμβουλή. Εμένα με κυττάζουν σαν περίεργο φαινόμενο. Πώς
βρέθηκε γυναίκα εδώ πέρα; Κοντεύουμε στον προορισμό μας. Τα φώτα μας τάχουμε
σβύση προ πολλού. Σ’ αυτή τη ζώνη μήτε τσιγάρο δε μπορεί κανείς ν’ ανάψη, αν
και μου ‘χουν πη αλλού οι φαντάροι πως όταν κάνει πολύ κρύο γίνεται σιωπηρή
συμφωνία ανακωχής με τον εχθρό κι’ ανάβουν Έλληνες και Ιταλοί φωτιές. Αυτό
όμως δεν μπορώ να το βεβαιώσω. Για να φθάσουμε πρέπει να διανύσουμε ένα
χιλιόμετρο μέσα στη λάσπη. Μπαίνουμε ώς το γόνατο, από λίγο να ξεκολλήσουν οι
αρβύλες απ’ τα πόδια μας.

Η προσωρινή γαλήνη

Αφήνουμε τα καζάνια και προχωρούμε στην πλαγιά του βουνού. Βρέχει συνεχώς.
Ένας αξιωματικός μας δέχεται στη σκηνή του. Θαυμάζω την τάξι. Γύρω, γύρω είνε
τα κρεββάτια που κάνουν χρέη καναπέ, στη μέση καίει μια λάμπα και κάτω είνε το
μαγκάλι. Ο ήχος της βροχής μας αποκλείει από όλους τους άλλους κρότους.

­ Να δήτε τι γινόταν εδώ και λίγη ώρα. Ελπίζω να μην ανησυχήσετε αν
ξαναρχίσουν. Τάχουν μ’ ένα ωρισμένο σημείο αλλά ρίχνουν στα κουτουρού. Αυτός
είνε ο κίνδυνος.

Ώστε τούτη η γαλήνη είνε προσωρινή. Ας την απολαύσουμε.

Ο υπηρέτης ετοιμάζει καφέδες σε μια γωνιά. Απόψε έχει μπόλικη πελατεία. Εκτός
από μένα και το γνωστό μου αξιωματικό που μ’ έφερε, έχουν μαζευθή κι’ άλλοι.
Τρίβουν τα χέρια τους γιατί σε λίγο θα φάνε λαγό. Λαγό σαλμί και μακαρόνια.
Είνε η τρίτη φορά που τρώω κυνήγι σε καταυλισμό.

Προκαλεί το γέλιο

Ο φαντάρος που μας σερβίρει είνε τύπος που άθελα προκαλεί το γέλιο με την κάθε
του λέξι. Έχει πόδια στραβά, μακρυά χέρια που κρέμονται άχαρα και μάτια
σαστισμένα.

Ό,τι κι αν πη, ότι κι αν κάνη τον κοροϊδεύουν. Στην σκηνή καθώς μας σερβίρει
τον πειράζουν συνέχεια.

­ Τον βλέπετε αυτόν; με ρωτάει ο αξιωματικός που μας φιλοξενεί.

Τον φωνάζει να έλθη κοντά μας.

­ Βρε συ, πες τι έκανες;

­ Μα την Παναγία, δεν έκανα τίποτε, κ. ταγματάρχα.

­ Άιντε και φέρε γρήγορα το φαΐ γιατί πεινάσαμε.

­ Μου έφερε μαζί με τον κουνιάδο του είκοσι δύο αιχμαλώτους, μου λέει ο ταγματάρχης.

Μένω με το στόμα ανοιχτό. Θέλω να μάθω πώς έγινε αυτό το θαύμα.

Έφερε 17 αιχμαλώτους

­ Ήταν ανάγκη να γίνη μια επικίνδυνη αναγνώριση κι’ ο Παναγής με παρακαλούσε
με τα δάκρυα στα μάτια να τον αφήσω να πάη. Έπρεπε να κατεβούν δυο άνδρες στο
χωριό να δουν αν πραγματικά το είχαν εγκαταλείψη οι Ιταλοί. Έφυγε λοιπόν ο
καλός σου ο Παναγής μαζί με τον κουνιάδο του. Ένα σπίτι του χωριού ήταν
φωτισμένο. Μέσα ήταν ο δήμαρχος και μοίραζε ψωμί σε είκοσι δύο Ιταλούς. Χωρίς
να καλοσκεφθή το τόλμημά του ο Παναγής άνοιξε απότομα την πόρτα και τους
φώναξε να παραδοθούν. Οι Ιταλοί σίγουρα θα νόμισαν πως απέξω βρισκόταν
ολόκληρος λόχος. Έρριξαν κάτω τα όπλα κι’ ένας ένας βγήκαν απ’ το σπίτι. Εκεί
τους παρελάμβανεν ο άλλος φαντάρος. Ο ένας μπροστά, ο άλλος πίσω μου τους
έφεραν στον καταυλισμό.

­ Βρε συ, τι είνε τούτοι; τον ρώτησα.

­ Τους βρήκα στο χωριό, κύριε ταγματάρχα.

­ Και δε φοβήθηκες μη σε διαλύσουν;

­ Μα την Παναγιά είνε καλά παιδιά και δεν μου ‘καναν τίποτε.

Παρ’ όλο τον ηρωισμό του σκάσαμε όλοι στα γέλια. Μάλιστα, αυτά είνε τα
κατορθώματα του Παναγή κι’ ας μη φαίνεται παλληκάρι…

Τον κυττάζω πάλι καθώς μπαίνει μέσα με τ’ αχνιστό φαΐ. Ένας κόμπος σφίγγει το
λαιμό μου. Η αφέλειά του έχει κάτι το αφάνταστα συγκινητικό».

Η Νέλλα και ο εύελπις με το μπιμπερό

Αλλά, δεν ήταν η Αδέλα Μέρλιν η μόνη γυναίκα πολεμική ανταποκριτής στα βουνά
της Αλβανίας. Στα «Αθηναϊκά Νέα» του 1941 συναντάμε και μιαν άλλη: την
Αμερικανίδα δημοσιογράφο Νέλλα Κουκ.

Η Νέλλα Κουκ είναι κόρη του Αμερικανού ποιητή Κουκ, που έγραψε μεταξύ άλλων
και τη συλλογή «Ελληνικά Νομίσματα» (1924). Ο Κουκ ήρθε από την Αμερική με τη
μικρή του κόρη, τη Νέλλα, κι έζησε στους Δελφούς, ανάμεσα στους βοσκούς. Όταν
πέθανε, άφησε παραγγελία να τον θάψουν με φουστανέλα και τσαρούχια κοντά στους Δελφούς.

Μετά τον θάνατο του πατέρα της, η μητέρα της πήρε τη Νέλλα στην Αμερική. Αλλά,
αυτή γύρισε πάλι στην Ελλάδα και μπήκε στον κύκλο της Σικελιακού, όπου δούλεψε
για τις Δελφικές Γιορτές.

Την Πρωτοχρονιά του 1941 παίρνει την απόφαση να ανέβει στο Μέτωπο. Και πριν
συμπληρώσει εβδομάδα, βρίσκεται στα αλβανικά βουνά και αρχίζει να στέλνει
ανταποκρίσεις. Στις 26.3.1941 δημοσιεύεται στα «Αθηναϊκά Νέα» (σελ. 2) η
ανταπόκριση «Η Αντάρτικη καρδιά τους στα βουνά της Αλβανίας». Κείμενο
προφητικό για την Αντίσταση που θα ακολουθούσε στην Κατοχή.

Βόρειον Μέτωπον. Μάρτιος. ­ «Καλά είνε αυτά που γράφεις για μας», μου είπε
σήμερα ένας αξιωματικός, «αλλά δεν χωνεύω μια λέξι που αγαπάς εσύ ­ και όλο
μας τη κοπανάς. Εμείς κάνομε πόλεμο επιστημονικό. Δεν είμαστε αντάρτες!».

Δεν είπα εγώ ποτέ πως οι Έλληνες δεν κάνουν πόλεμο επιστημονικό…

Αλλά δύσκολα τραγουδιέται η επιστήμη. Από πού να την πιάσης; Πώς να
τραγουδήσης τη «συγκέντρωσιν εις τριγωνομετρικόν παλαιοχωρίον μακρότερον
πεντακόσια;». Ενώ όταν λένε, «ακούς τον Εύελπι με το μπιμπερό στο στόμα να
τραβήξη μπροστά με πέντε και να πάρη το ύψωμα και ογδόντα αιχμαλώτους;»
τραγουδάς χωρίς να θέλης.

«Αλλά γιατί πρέπει να τον λες αντάρτη τον Εύελπι;», επέμεινε ο αξιωματικός.
«Δεν βρίσκεις άλλη λέξι;».

«Όχι. Καμμιά άλλη που να μη θίγη και αυτή την επιστημονική σου σοβαροπρέπεια.
Αντάρτης, Καπεταναίοι, αυτοί τραγουδιώνται μετά εκατό χρόνια. Το αντάρτικο
πνεύμα έχει κάνη αυτά τα θαύματα».

«Έχεις δίκηο», τον έφερα να ομολογήσει, «αλλά το παραξήλωσες με τη λέξι
Αντάρτη. Τι ακριβώς εννοείς;».

«Εκείνον που αναλαμβάνει το πόλεμο ως προσωπικό του λογαριασμό ­ που άμα του
πάρη ο Ιταλός το ύψωμα, του πήρε την αδελφή! Αντάρτης είνε αυτός που δεν
περιμένει να τον διατάξουν άλλοι, αλλά τραβάει μπρος από μεράκι ακράτητο και
δεν είνε ευτυχής, παρά μόνον όταν ο εχθρός έχει πιο πολλούς. Μόνον τα σαράντα
παλληκάρια ξεκίνησαν για την Τριπολιτσά; Δεν είνε Αντάρτης και ο Εύελπις με
τους 5;».

«Ναι», ωμολόγησε, «άμα το πάρης έτσι».

Ο Εύελπις έφθασε στο βουνό με το μπιμπερό στο στόμα και γελούσε μαζί του ο συνταγματάρχης.

«Κουβέρτα έφερες;» τον ρώτησε.

«Όχι», απάντησε.

«Τι έφερες; Τι ήρθε να κάνης;».

«Με στείλανε»

«Το ξέρεις πως είνε πόλεμος; Πως αύριο έχομε επίθεσι;».

«Το άκουσα».

Και την ώρα της επιθέσεως σε μια απ’ τις δυσκολώτερες θέσεις στην Αλβανία το
σκάει ο Εύελπις με άλλους πέντε και τρέχουν χίλια μέτρα μπροστά απ’ τους
άλλους στη φωτιά. Σκαρφαλώνουν το βράχο, ξαφνιάζουν τους Ιταλούς και
παραδίδονται αυτοί με την ιδέα πως οι πέντε είνε πεντακόσιοι.

«Ονομάζεις λοιπόν την πρωτοβουλία Αντάρτικο», κατέληξε ο αξιωματικός.

«Όχι εγώ, ο λαός».