Με «οδικό χάρτη» η Τουρκία στην Ευρώπη

Στο σκοτεινό και παγωμένο Ελσίνκι της 11ης Δεκεμβρίου, ο Κώστας Σημίτης θα
κληθεί να πάρει τη δυσκολότερη ίσως απόφαση των τεσσάρων χρόνων της
πρωθυπουργίας του: θα πρέπει να πει «ναι» ή «όχι» στην τουρκική υποψηφιότητα
για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και ο κ. Σημίτης γνωρίζει πως όσα κυβερνητικά και
κομματικά όργανα και να συνεδριάσουν προηγουμένως, την απόφαση θα τη λάβει
μόνος του. Όπως γνωρίζει ακόμη ότι όποια κι αν είναι η τελική του στάση, θα
έχει ­ για τον ίδιο και τη χώρα ­ κόστος. Το είδος του κόστους είναι που διαφέρει.

Μήνες τώρα η πολιτική ηγεσία, οι διπλωμάτες και οι τεχνοκράτες του υπουργείου
Εξωτερικών επιδίδονται σε μια άνευ προηγουμένου διαπραγμάτευση με τους 14
εταίρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος τους, η τουρκική υποψηφιότητα να
ενταχθεί σε ένα «πακέτο» όσο το δυνατόν καλύτερο για τα εθνικά συμφέροντα.

Ο Γιώργος Παπανδρέου με τους συνεργάτες του και ο Χρήστος Ροκόφυλλος με την
ομάδα που «κληρονόμησε» από τον Γιάννο Κρανιδιώτη ­ έναν μάγο του κοινοτικού
«παζαριού» ­ κάνουν φανερές και κρυφές διαπραγματεύσεις σε όλα τα επίπεδα της
Ε.Ε. Στις διαπραγματεύσεις αυτές τον σημαντικότερο, ίσως, ρόλο παίζουν οι
«άγνωστοι» υπηρεσιακοί παράγοντες που έχουν επιλεγεί από το πρωθυπουργικό γραφείο.

Η ένταξη της Κύπρου

Πρώτο «επίδικο» θέμα είναι η αποσύνδεση της ένταξης της Κύπρου από την πορεία
επίλυσης του Κυπριακού. Η Αθήνα έχει διαμορφώσει περίπου πέντε εναλλακτικές
διατυπώσεις για μια παράγραφο που θα διασφαλίζει κάτι τέτοιο στα συμπεράσματα
της συνόδου κορυφής του Ελσίνκι ­ και οι διατυπώσεις αυτές περιφέρονται στις
κοινοτικές πρωτεύουσες, μέσα στις δερμάτινες τσάντες των διπλωματών,
συναντώντας ευήκοα ώτα ή έντονες αντιδράσεις. Η πλέον «σκληρή» στην αντίδρασή
της πρωτεύουσα είναι το Παρίσι, το οποίο ενώ προσωρινά εμφανίσθηκε να συζητά
το θέμα ­ κατά την επίσκεψη του κ. Σημίτη στη Γαλλία ­ εν συνεχεία επέστρεψε
στην αρνητική του θέση. Σε αυτό ενδεχομένως να έπαιξαν ρόλο οι διαβουλεύσεις
των κ.κ. Σιράκ, Βεντρίν και Μοσκοβισί με την τουρκική ηγεσία. Στον αντίποδα
της Γαλλίας κινείται η Βρετανία ­ και προσωπικά ο υπουργός Εξωτερικών κ. Κουκ
­ ο οποίος έχει τη δική του φόρμουλα για τη διασφάλιση της κυπριακής ένταξης.

Πλαίσιο δεσμεύσεων

Δεύτερος στόχος της ελληνικής διαπραγμάτευσης με τους εταίρους είναι η ένταξη
της τουρκικής υποψηφιότητας σε ένα πλαίσιο δεσμεύσεων από την πλευρά της
Άγκυρας. Το… ιδανικό, βέβαια, θα ήταν να έχει προηγηθεί η αποδοχή, πριν από
το Ελσίνκι, αυτών των δεσμεύσεων από την Τουρκία. Κάτι τέτοιο προωθούσαν οι
Σουηδοί, οι οποίοι «πλάσαραν» και τον όρο downpayment (προκαταβολή). Πλην όμως
στην πορεία φάνηκε ότι προκαταβολή από την Άγκυρα δεν πρόκειται να υπάρξει.

Και το πλαίσιο των δεσμεύσεων, όμως, δεν «περπατά» πολύ καλά. Ορισμένοι
εταίροι ­ και, φυσικά, η Άγκυρα ­ θεωρούν ότι ένα τέτοιο πλαίσιο θα συνιστούσε
διακριτική μεταχείριση εις βάρος της Τουρκίας, αφού θα τη διαφοροποιούσε από
τις άλλες υποψήφιες χώρες. Και υποστηρίζουν ότι η πάγια αναφορά στην εκπλήρωση
των κριτηρίων της Κοπεγχάγης πριν από την ένταξη της Τουρκίας στην Ένωση
υπερκαλύπτει το θέμα.

Το διεθνές δίκαιο

Η Αθήνα επιμένει πως η υποψηφιότητα πρέπει να «συνοδευθεί» από έναν «οδικό
χάρτη» από συγκεκριμένες δηλαδή υποχρεώσεις που θα αναλάβει η Τουρκία.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η φινλανδική προεδρία έχει καταλήξει σε ένα «πακέτο»
δεσμεύσεων, το οποίο όμως δεν ικανοποιεί την ελληνική πλευρά, αφού η έμφαση
δίδεται στα ανθρώπινα δικαιώματα και τον οικονομικό τομέα ­ και όχι στο
διεθνές δίκαιο και, κυρίως, στην επίλυση των διαφορών με ειρηνικό τρόπο.

Τρίτος στόχος της Αθήνας είναι να ορισθεί, στα συμπεράσματα του Ελσίνκι, η
υποχρέωση των υποψηφίων χωρών να αναγνωρίσουν, μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό
διάστημα (έξι μήνες ή ένα χρόνο), τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου της Χάγης.
Στο αίτημα αυτό της ελληνικής πλευράς οι περισσότεροι εταίροι δεν έχουν
καταρχήν αντιρρήσεις, αν και κάποιοι ανησυχούν για το «πώς θα το πάρει η
Τουρκία» ­ μια και θα είναι μια «φωτογραφική» γι’ αυτήν παράγραφος.

Την ώρα, όμως, που η παραπάνω ­ περίπλοκη, σκληρή ­ διαπραγμάτευση βρίσκεται
σε εξέλιξη ­ και ουδείς γνωρίζει πόσο επιτυχής θα είναι η έκβασή της ­ η
κυβέρνηση και οι συνεργάτες του Πρωθυπουργού δεν έχουν λύσει ένα άλλο, εξίσου
σοβαρό και άκρως πολιτικό, πρόβλημα: πώς θα δικαιολογηθεί (σε περίπτωση που η
διαπραγμάτευση πετύχει, βέβαια) η συναίνεση της Αθήνας στην τουρκική
υποψηφιότητα, όταν η Άγκυρα ­ όπως όλα δείχνουν ­ δεν θα έχει κάνει την
παραμικρή χειρονομία.

Προβληματισμός για γκάλοπ

Στο Μέγαρο Μαξίμου μελετούν με προβληματισμό τα στοιχεία δημοσκόπησης που
έγινε για λογαριασμό του ΠΑΣΟΚ μετά το κύμα αλληλεγγύης και φιλίας μεταξύ
ελληνικού και τουρκικού λαού. Σύμφωνα με αυτήν, το 50% των ψηφοφόρων
υποστηρίζει πως πλέον την πρώτη κίνηση καλής θέλησης στα ελληνοτουρκικά πρέπει
να την κάνει η Τουρκία, το 38% πιστεύει πως Αθήνα και Άγκυρα πρέπει ταυτόχρονα
να κάνουν κινήσεις και μόλις το 4% ότι η Αθήνα πρέπει μονομερώς να προβεί σε
θετική χειρονομία.

Ο προβληματισμός των συνεργατών του Πρωθυπουργού εντείνεται από το γεγονός ότι
το Ελσίνκι απέχει ­ εκτός απροόπτου ­ μόλις τρεις μήνες από τις εθνικές
εκλογές. Άρα, τα περιθώρια «πρόκλησης» έστω και μικρού τμήματος των ψηφοφόρων
είναι εξαιρετικά περιορισμένα ­ για να μη μιλήσουμε για τις συνέπειες που
μπορεί να έχει μια ανοιχτή αντίδραση στελεχών του κυβερνώντος κόμματος. «Ο
Σημίτης δεν είναι αυτόχειρας», έλεγε συνεργάτης του Πρωθυπουργού αναφερόμενος
στο Ελσίνκι.

Ωστόσο, και στην περίπτωση που ο κ. Σημίτης επιλέξει τελικώς το «όχι» στην
τουρκική υποψηφιότητα, αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα υπάρχουν συνέπειες:

Καταρχήν, δεν είναι καθόλου ευφυές ακριβώς τις παραμονές της έναρξης των
διαπραγματεύσεων για την είσοδο στην ΟΝΕ ­ και με την τιμή του πετρελαίου να
παίζει παιχνίδια με τον πληθωρισμό ­ η Ελλάδα να έρχεται σε ρήξη με όλους τους
εταίρους της.

Η τουρκική αντίδραση

Η άλλη συνέπεια αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Εάν δύο χρόνια μετά, το
Ελσίνκι αποτελέσει επανάληψη του Λουξεμβούργου, ουδείς μπορεί να προβλέψει πώς
θα αντιδράσει η Τουρκία. Και μια απομάκρυνση της ευρωπαϊκής της προοπτικής
είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα έχει ως «θύμα» τη σχέση της με την Ελλάδα.

Αυτό σημαίνει, ταυτόχρονα, την επιστροφή της έντασης και της αστάθειας στο
Αιγαίο και, ενδεχομένως, στο Κυπριακό.

Έτσι, η τουρκική υποψηφιότητα, η διαπραγμάτευση για την ΟΝΕ, οι εκλογές και οι
ελληνοτουρκικές σχέσεις μπλέκονται σε ένα γαϊτανάκι ­ την τελική μορφή του
οποίου θα αποφασίσει ο Πρωθυπουργός.