ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο «Τρίτος Δρόμος» δεν έχει γεννηθεί

Οι Μεγάλοι χάραξαν στη Φλωρεντία τους κανόνες της τρίτης χιλιετίας. Αλλά
ξέχασαν την ουσία.

Στη Φλωρεντία. «Πνεύμα της Αριστεράς, είσαι εδώ;» (του Πανσό, από τη «Μοντ»)

Δύο ήταν οι πρωταγωνιστές της συνόδου των «Τριτοδρομικών» στη Φλωρεντία: ο
Μπιλ Κλίντον και ο Λιονέλ Ζοσπέν. Ο Αμερικανός πρόεδρος, δείχνοντας να μην
έχει πτοηθεί από τις εναντίον του διαδηλώσεις στην Αθήνα, έθεσε με θέρμη τις
βάσεις της «νέας Αναγέννησης»: σεβασμός των μειονοτήτων, ανθρώπινα δικαιώματα,
πλήρης απασχόληση, κοινωνική δικαιοσύνη, κοινωνία της πληροφορικής, νέα
σχήματα παραγωγής. Στο αντίπαλο στρατόπεδο, ο Γάλλος πρωθυπουργός
υπερασπίστηκε τις αρχές του κοινωνικού κράτους και υπενθύμισε στον πλανητάρχη
ότι μια δημοκρατία σαν την αμερικανική δεν επιτρέπεται να εφαρμόζει την ποινή
του θανάτου και να αρνείται να επικυρώσει τη συνθήκη για την ίδρυση του
Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Από τους υπόλοιπους ηγέτες, ο Ντ’ Αλέμα
περιοριζόταν στον ρόλο του οικοδεσπότη, ο Μπλαιρ έδινε διευκρινίσεις για τη
σύλληψη του εμβρύου, ο Σρέντερ ήταν ωσεί παρών και ο Καρντόσο της Βραζιλίας
αναρωτιόταν γιατί δεν είχε προσκληθεί στη σύνοδο και η Ουγκάντα, η μόνη
αφρικανική χώρα που κατάφερε να μειώσει το ποσοστό των θυμάτων του AIDS.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι μιλούσαν επί τόσες ώρες για κάτι που δεν έχει ακόμη
γεννηθεί, λέει σε συνέντευξή του στην «Κοριέρε» ο Γάλλος κοινωνιολόγος Εντγκάρ
Μορέν. Το μεγαλύτερό τους λάθος είναι ότι δεν λαμβάνουν υπόψη τους ορισμένους
θεμελιώδεις παράγοντες της ανάπτυξης, όπως για παράδειγμα η ποιότητα ζωής. Το
μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να θεσπίσουν κάποια μέτρα που να «διορθώνουν»
τον καπιταλισμό, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι υπάρχουν κι άλλοι, ακόμη πιο
επικίνδυνοι μηχανισμοί που πρέπει να τιθασευτούν: η τεχνοκρατία και η
γραφειοκρατία, για παράδειγμα, συστατικά στοιχεία ενός μίγματος που μπορεί να
αποδειχθεί εκρηκτικό.

Ο όρος «Τρίτος Δρόμος» πρωτοχρησιμοποιήθηκε χωρίς επιτυχία τη δεκαετία του ’30
από εκείνους που δεν ήθελαν να ασπαστούν ούτε τον φιλελευθερισμό ούτε τον
σταλινισμό, υπενθυμίζει ο Μορέν. Σήμερα, οι όροι της συζήτησης είναι τελείως
διαφορετικοί, για τον απλό λόγο πως δεν υπάρχει πλέον κομμουνισμός. Καθώς ο
φιλελευθερισμός δεν έχει αντίπαλο, ο Τρίτος Δρόμος εξαντλείται στην αναζήτηση
κανόνων που μπορούν να μετριάσουν τις συνέπειες του καπιταλισμού. Αλλά η
αναζήτηση δεν έχει φέρει μέχρι στιγμής αποτελέσματα. Και τούτο, επειδή οι
ιθύνοντες δεν λαμβάνουν υπόψη καθημερινά προβλήματα όπως η προστασία του
περιβάλλοντος, αλλά και θέματα που άπτονται της προσωπικής ζωής του καθενός,
όπως είναι ο έρωτας ή ο πόνος.

Ως πριν από μερικά χρόνια, καταλήγει ο Γάλλος κοινωνιολόγος, υπήρχε ένα
μοντέλο διακυβέρνησης, το σκανδιναβικό, που έδινε ορισμένες αποδεκτές
απαντήσεις. Ο μαρξισμός και η πίστη στην πρόοδο τροφοδοτούσαν με θετική
ενέργεια τις κοινωνίες. Σήμερα, η πολιτική τάξη στις περισσότερες χώρες είναι
ανίκανη να επεξεργαστεί σχέδια για το μέλλον. Προτιμά να ασχολείται με το
στιγμιαίο, είναι προσκολλημένη στο παρόν. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς τη
διαρκή συρρίκνωση των διαφορών ανάμεσα στα προγράμματα της Αριστεράς και της Δεξιάς…