Επιστημονικές εξηγήσεις για τα όνειρα
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
8 λεπτά
Η επιστήμη εξηγεί τα όνειρα. Εκατό χρόνια μετά τον Φρόυντ, τον πρώτο που
έδωσε μια ολοκληρωμένη απάντηση στο ερώτημα «τι είναι όνειρο» και λίγο μετά
τις θεωρίες που ακολούθησαν, χαρακτηρίζοντας τα όνειρα «έναν τρόπο να
γνωρίσουμε βαθύτερα τον εαυτό μας», ψυχαναλυτές και ψυχίατροι εξηγούν γιατί
και με ποιον τρόπο βλέπουμε όνειρα, ενώ συχνά χρησιμοποιούν τη γλώσσα του
ονείρου για θεραπευτικούς σκοπούς.
 |
|
«Ο ύπνος» όπως τον αντιλήφθηκε και τον συνέλαβε ο Σαλβαντόρ Νταλί |
Στο μεταξύ, χιλιάδες άνθρωποι από όλο τον κόσμο αναζητούν απαντήσεις και
ερμηνείες για τα όνειρά τους στις εκατοντάδες σχετικές σελίδες που βρίσκονται
στο Ίντερνετ. Το αντίτιμο δεν είναι άλλο από τον αριθμό της πιστωτικής τους κάρτας.
Ο πατέρας της ψυχανάλυσης ήταν ο πρώτος που έδωσε μια ολοκληρωμένη και
επιστημονικά τεκμηριωμένη απάντηση για τα όνειρα και μέχρι αυτή τη στιγμή
μάλλον ο τελευταίος. Με την έκδοση του βιβλίου «Η Ερμηνεία των ονείρων» ο
Φρόυντ είναι αυτός που για πρώτη φορά απομακρύνεται από τις αρχαίες αντιλήψεις
ότι τα όνειρα αποτελούν «θεϊκά μηνύματα και χίμαιρες από κακά πνεύματα». Είναι
ο πρώτος που πιστεύει και τεκμηριώνει πως «τα όνειρα μπορούν να ερμηνευθούν»
και πως επειδή περιέχουν μηνύματα των κρυφών επιθυμιών μας αποτελούν τον
δρόμο-κλειδί (via regia) για να κατανοήσουμε την ανθρώπινη ψυχή. «Όσα δεν
εκφράζονται στο συνειδητό, σ΄ αυτό που γνωρίζουμε και ζούμε κάθε μέρα και όσα
έχουμε απωθήσει στο υποσυνείδητό μας βρίσκουν την ευκαιρία να εκφραστούν μέσα
στα όνειρα στέλνοντάς μας καμουφλαρισμένα μηνύματα, σύμφωνα με τον Φρόυντ»,
λέει ο κ. Αναστάσιος Σταλίκας, κλινικός ψυχολόγος και αναπληρωτής καθηγητής
Ψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, τονίζοντας ότι
«για τον Φρόυντ τα όνειρα έχουν μεγάλη σημασία και πολλούς συμβολισμούς».
Τη θεωρία του Φρόυντ ακολούθησε γύρω στα 1950 η θεωρία ενός στενού συνεργάτη
του. Ο Καρλ Γιουνγκ που συνήθιζε, όπως και ο Φρόυντ, να καταγράφει και να
αναλύει και τα δικά του όνειρα, πίστευε πως πρόκειται για «εκφράσεις του
συλλογικού ασυνειδήτου, για ποιητικές μεταφορές καταστάσεων από την καθημερινή
ζωή», λέει ο κ. Στέλιος Κρασανάκης, ψυχίατρος, δραματοθεραπευτής και υπεύθυνος
του κέντρου δραματοθεραπείας «Αιών», τονίζοντας ότι «Ο Γιουνγκ πίστευε πως
μέσ΄ απ΄ τα όνειρα μπορούμε να μάθουμε τις βαθύτερες σκέψεις και τα
συναισθήματά μας, πως μπορούμε να ωριμάσουμε». Για τον Καρλ Γιουνγκ το όνειρο
είναι ένα όπλο για όλη μας τη ζωή, «ένας σύμβουλος και φίλος της συνείδησης
που μας δείχνει τι χρειάζεται να τακτοποιήσουμε στη ζωή μας», εξηγεί ο κ.
Κρασανάκης, λέγοντας ότι «είναι πολύ σωστό αυτό που είπε ο Γιουνγκ, ότι
μπορούμε να βασιστούμε σε μια σειρά ονείρων, στο προηγούμενο και το επόμενο,
για να καταλάβουμε πράγματα, αφού τα όνειρα προχωρούν πιο πέρα από τη
συνείδηση αυτού που ονειρεύεται».
Διαφορές στους συμβολισμούς
 |
|
«Οι εραστές». Απόσπασμα από τον Πίνακα του Ρενέ Μαγκρίτ |
Οι διαφορές, όμως, ανάμεσα στον Φρόυντ και τον Γιουνγκ εντοπίζονται στους
συμβολισμούς που δίνουν. Ο Φρόυντ αναζητεί στα σύμβολα σεξουαλικές έννοιες,
ενώ ο Γιουνγκ δίνει πιο γενικούς συμβολισμούς. Όπως εξηγεί ο κ. Κρασανάκης,
«κάθε μακρύ αντικείμενο, όπως μια βέργα, ένα μαχαίρι, ένα φίδι, μια ομπρέλα ή
ένα τουφέκι, συμβολίζουν για τον Φρόυντ το πέος. Αντικείμενα όπως το κουτί ή ο
φούρνος, αντίθετα, συμβολίζουν τη μήτρα, ενώ ένα δωμάτιο, ένα τραπέζι ή οι
σανίδες, τη γυναίκα. Όταν βλέπουμε ότι ανεβαίνουμε ή κατεβαίνουμε σκάλες, ή
περπατάμε σε δρόμους, όλ΄ αυτά είναι συμβολισμοί της συνουσίας. Αντίθετα, για
τον Γιουνγκ το φίδι συμβολίζει το κακό και η φωτιά την έννοια της ανεξαρτησίας».
Η θεωρία του Άντλερ
Αυτές ήταν οι δύο πρώτες, αλλά όχι και οι τελευταίες θεωρίες. Σημαντική υπήρξε
η συμβολή του Άλφρεντ Άντλερ, για τον οποίο τα όνειρα είναι «η συνέχιση της
ζωής της ημέρας», σαν «μια πρόβα για τα προβλήματα που θα έχουμε να
αντιμετωπίσουμε την επόμενη ημέρα», επισημαίνει ο κ. Κρασανάκης. Ο Έριχ Φρομ
επίσης ασχολήθηκε με τα όνειρα πιστεύοντας σε σύμβολα όπως η φωτιά και το
φίδι, ενώ και ο Μισέλ Φουκώ προσπάθησε να μιλήσει για τα όνειρα στην αρχαιότητα.
«Τυχαία φαινόμενα»
 |
|
«Η σπασμένη γέφυρα και το όνειρο». Απόσπασμα από τον Πίνακα του Νταλί |
Οι θεωρίες όμως δεν έχουν τέλος. Λίγο αργότερα, το 1977, οι Χόμπσον και
Μακάρλεϊ δίνουν μικρότερη έως… καθόλου σημασία στα όνειρα. Θεωρούν πως είναι
«τυχαία φαινόμενα, μια σειρά από άσχετες μεταξύ τους εικόνες οι οποίες δεν
έχουν κανένα συμβολισμό». Μεταγενέστεροι είναι οι Κρικ και Μίτσισον και μετά
απ΄ αυτούς ο Έβανς, που το 1983 διατύπωσαν τη θεωρία ότι τα όνειρα είναι μια
μορφή οργάνωσης του πνεύματός μας. Με απλά λόγια, στα όνειρα «πετάμε τις
άχρηστες πληροφορίες, καταλαβαίνουμε πράγματα πιο εύκολα απ΄ ό,τι όταν είμαστε
ξύπνιοι και ξεκαθαρίζουμε τις καταστάσεις παίρνοντας καλύτερες αποφάσεις. Το
όνειρο μας δίνει καθαρότητα πνευματική», λέει ο κ. Αναστάσιος Σταλίκας.
Είναι μηνύματα
Στις μέρες μας, το 1989, οι υπαρξιστές με εκπρόσωπο τον Μάρερ έρχονται να…
αποκαταστήσουν τη χαμένη τιμή των ονείρων, θεωρώντας τα κωδικοποιημένα
μηνύματα των υπαρξιακών μας αναγκών. «Τα όνειρα αποτελούν για τους υπαρξιστές
την υπαρξιακή μας υπέρβαση, με τα οποία το σώμα και η ψυχή μας εκφράζουν τις
βαθύτερες επιθυμίες μας».
«Στην τρικυμία είμαστε φτιαγμένοι από το υλικό που είναι φτιαγμένα τα όνειρα»,
έγραψε και ο Σαίξπηρ αναγνωρίζοντας ότι υπάρχει «ονειρικό υλικό». Δεν είναι
τυχαίο που εκατό χρόνια ύστερ΄ από τον Φρόυντ και την «Ερμηνεία των Ονείρων»,
«η ψυχαναλυτική είναι η θεωρία που χρησιμοποιεί η ψυχανάλυση για θεραπευτικούς
σκοπούς, αφού ο Φρόυντ είναι ο μόνος που έδωσε μια συγκεκριμένη και
επιστημονικά ελεγμένη απάντηση για τα όνειρα», λέει ο κ. Αναστάσιος Σταλίκας.
Φρουροί του ύπνου
 |
|
«Αυτός που παρηγορεί». Απόσπασμα από τον Πίνακα του Τζόρτζιο ντε Κίρικο |
Όπως λέει στα «ΝΕΑ» και ο κ. Κρασανάκης, «για τον Φρόυντ τα όνειρα είναι οι
φρουροί του ύπνου και όχι οι ταραξίες του. Ένα όνειρο είναι η ικανοποίηση μιας
επιθυμίας και τα μέσα για την αποκρυπτογράφησή του είναι οι σκέψεις, τα
συναισθήματα και οι μνήμες». Ο ίδιος ο Φρόυντ, άλλωστε, κατέγραφε και
μελετούσε τα δικά του όνειρα πιστεύοντας ότι «έτσι φθάνει κανείς στη βαθύτερη
γνώση του εαυτού του».
«Μερικά από τα συναισθήματά μας είναι τόσο τρομακτικά που αν το ξέραμε θα
ξυπνούσαμε», λέει ο κ. Κρασανάκης επισημαίνοντας ότι «ο Φρόυντ μίλησε για δύο
λειτουργίες στο όνειρο, τη συμπύκνωση και τη μετάθεση. Με την πρώτη οι έννοιες
συμπυκνώνονται και με τη δεύτερη μετατίθενται σε κάτι άλλο». Τι χρώμα έχουν
όμως τα όνειρα; «Τα όνειρα είναι έγχρωμα, εμείς όμως τα θυμόμαστε
ξεθωριασμένα. Είναι η λεγόμενη δευτερογενής επεξεργασία. Ο τρόπος που θυμάται
και περιγράφει κανείς το όνειρό του έχει στοιχεία παραμόρφωσης. Πολλές φορές
συμπληρώνουμε τα κενά με πράγματα που δεν είδαμε και αναπαράγουμε στοιχεία που
τα έχουμε απωθήσει», εξηγεί ο κ. Κρασανάκης.
Τα όνειρα «μιλάνε» με κωδικοποιημένα μηνύματα, με εικόνες και συμβολισμούς και
αυτούς τους συμβολισμούς προσπάθησε να ανιχνεύσει ο Φρόυντ, πιστεύοντας ότι
«τα όνειρα είναι επιθυμίες που έχουν την αίσθηση του απαγορευμένου απ΄ το
συνειδητό». Γι΄ αυτό και ο πατέρας της ψυχανάλυσης πίστευε στις θεραπευτικές
ιδιότητες των ονείρων, αφού «μέσω της ανάλυσης των ονείρων μπορούμε να κάνουμε
το υποσυνείδητο συνειδητό και να θεραπευτούμε».
Πολλές θεωρίες ακολούθησαν ύστερ΄ από τη φροϋδική, καμιά όμως δεν κατάφερε να
δώσει απάντηση στο ερωτήματα όπως «γιατί ονειρευόμαστε» και «ποιος είναι ο
σκοπός του ονείρου». Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ονειρευόμαστε σε
συγκεκριμένες ώρες του ύπνου, σε «ένα συγκεκριμένο στάδιο» και υπό την
επίδραση διαφορετικών κυμάτων του εγκεφάλου. Σύμφωνα με τους ειδικούς, «όλοι
ονειρεύονται, κάθε νύχτα» και «η διάρκεια των ονείρων είναι πολύ μικρότερη απ΄
όσο νομίζουμε». Αν μάλιστα συμβουλευτούμε το… εργαστήριο, θ΄ ανακαλύψουμε
πως υπάρχουν τέσσερα στάδια ύπνου: το πρώτο, στο οποίο είμαστε ακόμα ξύπνιοι,
το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο. Εκτός απ΄ αυτά, υπάρχει κι ένα χωριστό
στάδιο, το REM (από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων raprid eyes movement), που
ονομάζεται και «παράδοξος ύπνος» (paradoxical sleep), στη διάρκεια του οποίου
βλέπουμε τα όνειρα. Κι αυτό επειδή «παρ’ όλο που κοιμόμαστε, ο εγκέφαλός μας
είναι πολύ δραστήριος σαν να είμαστε ξύπνιοι και τα μάτια κάνουν κινήσεις»,
λέει ο κ. Σταλίκας, επισημαίνοντας ότι «αν ξυπνήσεις κάποιον την ώρα του ύπνου
REM, θα σου πει τι ονειρεύτηκε», ενώ «έρευνες έχουν αποδείξει ότι οι κινήσεις
των βλεφάρων ακολουθούν την κίνηση του ονείρου», αν δηλαδή βλέπουμε, για
παράδειγμα, ότι κατεβαίνουμε σκάλες τα μάτια μας κινούνται προς τα κάτω.
Κάθε κύκλος από το στάδιο 1 μέχρι το στάδιο 4 έχει διάρκεια ενενήντα λεπτών,
ενώ ένας ύπνος αποτελείται από πέντε τέτοιους κύκλους. Το γιατί τις
περισσότερες φορές δεν θυμόμαστε τι όνειρα βλέπουμε, έχει εξήγηση και από
ψυχολογική αλλά και από νευρολογική άποψη. «Δεν θυμόμαστε τι είδαμε γιατί τα
απωθούμε, γιατί αρνούμαστε να ακούσουμε τις “συμβουλές” που μας δίνει το
όνειρο», λέει ο κ. Κρασανάκης. Η άλλη εξήγηση είναι ότι «είμαστε σε άλλη φάση
του ύπνου και όχι στο REM γι΄ αυτό δεν τα θυμόμαστε».
Η ερμηνεία του ονείρου ανήκει στους ψυχαναλυτές, ωστόσο και οι ψυχίατροι το
χρησιμοποιούν για θεραπευτικούς σκοπούς. Υπάρχει το ονειρόδραμα, αφού όπως
εξηγεί ο κ. Κρασανάκης «ένα όνειρο είναι σαν μια θεατρική παράσταση.
Αναπαράγουμε ένα όνειρο με πρωταγωνιστή ή ακόμα και σκηνοθέτη αυτόν που το
είδε. Μέσ΄ από την επανάληψη του ονείρου μπορούμε να κατανοήσουμε τα
ακατανόητα, να φτιάξουμε το όνειρο όπως εμείς θέλουμε και να επανορθώσουμε τα
πράγματα της ζωής μας. Το όνειρο ανοίγει πόρτες και παράθυρα στο ασυνείδητό μας».
Σερφάρισμα στον κόσμο των ονείρων
Πληθώρα sites σχετικά με τα όνειρα υπάρχουν στο δίκτυο, δίνοντας πληροφορίες
όχι μόνο για τα βασικά σημεία των θεωριών του Σίγκμουντ Φρόυντ και του Καρλ
Γιουνγκ, αλλά και προσφέροντας on-line ερμηνεία, φυσικά όχι με το αζημίωτο.
Σε μερικά από αυτά μάλιστα η τιμή εξαρτάται από τη διάρκεια και τις
λεπτομέρειες του ονείρου.
Για σερφάρισμα στον… ονειρικό κόσμο δοκιμάστε στις εξής διευθύνσεις:
** http://www.webcom.com/dreamwvr/welcome.html
** http://www.templeofdreams.com/
** http://library.advanced.org/11189/gather/nfintro.htm
** http://home.earthlink/~johnsonsaga/dream1.html
** http://www.pipeline.com/~aislinn/
Google news
