«Χωνευτήρι» πολιτισμών και θρησκειών

Κάπου στα μέσα του 19ου αιώνα, μερικοί ψαράδες στη Θράκη στήνουν έναν μικρό
οικισμό και του δίνουν το όνομα Δεδέ-Αγάτς, που σημαίνει «δένδρο του ερημίτη».
Ένας δερβίσης-καλόγερος τοπικού μοναστηριού ξεκουραζόταν εκεί, κάτω από τη
σκιά ενός μοναχικού δένδρου, μιας βελανιδιάς. Εκεί τάφηκε ο ντεντές (ο
δερβίσης δηλαδή), από αυτόν πήρε το όνομα και το μικρό άσημο ψαροχώρι. Κανείς
τους, βέβαια, δεν γνώριζε ότι στην ίδια ακριβώς περιοχή υπήρχε η αρχαία πόλη
Σάλη. Πέρασε ο καιρός και στα 1871, ξαφνικά, φθάνει στο Δεδέ-Αγάτς ο
σιδηρόδρομος! Η μεταβολή του οικισμού από ψαροχώρι σε σημαντικό κέντρο
διακίνησης εμπορευμάτων γίνεται σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, ενώ στο μεγάλο
πια λιμάνι αράζουν εγγλέζικα και ρωσικά βαπόρια. Η πόλη, που σχηματίζεται σιγά
σιγά, γίνεται «καμάρι» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά η χαρά τους δεν
διαρκεί πολύ. Μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο (στα 1878), στο Δεδέ-Αγάτς φθάνουν
τα ρωσικά στρατεύματα και οι αξιωματικοί μαγεύονται από την τοποθεσία. Αντί να
καταστρέψουν, σχεδιάζουν ένα θαυμάσιο ρυμοτομικό σχέδιο, δημιουργώντας φαρδείς
δρόμους, ενώ παράλληλα στήνουν και έναν τεράστιο φάρο, ο οποίος αποτελεί από
τότε μέχρι σήμερα σύμβολο της θρακικής πόλης.

Η βίαιη προσάρτηση της περιοχής στην Ηγεμονία της Βουλγαρίας το 1885 είχε
θετικές επιδράσεις, αφού εκείνη την εποχή έγιναν μεγάλα τεχνικά έργα,
χτίστηκαν σχολεία, νοσοκομεία και απίθανα νεοκλασικά αρχοντικά, ενώ δύο χρόνια
μετά περνάει από εκεί και το φημισμένο «Οριάν Εξπρές». Δυστυχώς, όμως, στα
1912 οι Βούλγαροι κομιτατζήδες φθάνουν με άγριες διαθέσεις στο Δεδέ-Αγάτς και
η αγαπημένη πόλη του Ίωνα Δραγούμη ερημώνεται. Η επιστροφή των Ελλήνων στην
έρημη πόλη γίνεται στις 14 Μαΐου του 1920 και το νέο όνομά της είναι
Αλεξανδρούπολη.

Η σύγχρονη σημερινή Αλεξανδρούπολη διατηρεί ακόμα ένα πολύ μικρό κομμάτι της
γοητείας αυτού του μικρού ψαράδικου οικισμού, ενώ παράλληλα αποτελεί και την
πρώτη ευρωπαϊκή πόλη που συναντά ο επισκέπτης, ο οποίος καταφθάνει είτε από
την Τουρκία είτε από τη Βουλγαρία. Ο περίφημος φάρος ορθώνεται επιβλητικός στο
λιμάνι και το φως του «ταξιδεύει» ανελλιπώς. Μπορεί το ξύλινο και
αρχιτεκτονικά ιδιόμορφο «Πασαλίκι» να μην υπάρχει πια, αλλά κανείς δεν μπορεί
να αμφισβητήσει ότι η Αλεξανδρούπολη είναι μία ακριτική πρωτεύουσα και ένα
ακόμα «χωνευτήρι» πολιτισμών και θρησκειών. Εκτός από την κλασική βόλτα στην
παραλία, υπάρχουν δεκάδες γύρω περιοχές που όχι μόνο αξίζει να περιηγηθείτε,
αλλά και να μεταφερθείτε νοερά σε άλλες εποχές. Με δεδομένο το ότι πρόσφατα
αναφερθήκαμε στο Δέλτα του ποταμού Έβρου, αλλά και τον χώρο της αρχαίας
Τραϊανούπολης, θα τα παραλείψουμε απ’ αυτήν εδώ την αναφορά. Αυτοί που δεν θα
πρέπει να τα παραλείψουν είστε εσείς, που θα ταξιδέψετε μέχρι εκεί.

Από τη Μαρώνεια στη Μεσημβρία

Ακολουθώντας τον φαρδύ ασφάλτινο δρόμο από την Αλεξανδρούπολη στην Κομοτηνή
και ύστερα από περίπου 28 χλμ. (στα όρια του Νομού Έβρου), συναντάς τη
διασταύρωση για Μαρώνεια προς τα αριστερά. Περνώντας κάτω από τα έργα της Νέας
Εγνατίας οδού, η διαδρομή χώνεται στην αρχή ανάμεσα σε χωράφια, ενώ στη
συνέχεια ανηφορίζει σε όμορφο πευκοδάσος. Πλησιάζοντας προς τη θάλασσα το
τοπίο αλλάζει προς το καλύτερο και η σύγχρονη Μαρώνεια έχει περιποιημένα
σπίτια με κεραμιδένιες στέγες. Για να βρω τα ίχνη του αρχαιολογικού χώρου,
παίρνω την κατεύθυνση προς το λιμανάκι του Αγ. Χαράλαμπου. Η έκπληξή μου είναι
μεγάλη, καθώς αντικρύζω τμήματα των ανασκαφών που έχουν πραγματοποιηθεί, να
«μπερδεύονται» με τον σύγχρονο παραθαλάσσιο οικισμό. Χαρακτηριστικά, το
Ρωμαϊκό Πρόπυλο που οδηγούσε στην αγορά (έργο του Αδριανού) βρίσκεται κάτω από
εγκαταλελειμμένο σύγχρονο σπίτι (ευτυχώς περιφραγμένο), ενώ δίπλα στις
ταβέρνες και τις εκκλησιαστικές κατασκηνώσεις εμφανίζονται τμήματα των οικιών
ή του τείχους! Ο σύγχρονος λιμενοβραχίονας στον Άγ. Χαράλαμπο είναι προφανώς
στημένος πάνω από τον αρχαίο, ενώ ένας μεταγενέστερος μισογκρεμισμένος πύργος
ξεχωρίζει στα όρια του οικισμού. Η περιήγηση συνεχίζει ακολουθώντας τον
χωματόδρομο (πριν από τον Άγ. Χαράλαμπο υπάρχουν ταμπέλες) για το αρχαίο
θέατρο. Μόλις 1,5 χλμ. πιο κάτω εμφανίζεται η είσοδος στον περιφραγμένο, αλλά
αφύλακτο, αρχαιολογικό χώρο. Κατασκευασμένο στην ελληνιστική περίοδο διαθέτει
δέκα σειρές σε εννέα κερκίδες και η χωρητικότητά του υπολογίζεται σε 2.500
άτομα. Τα θωράκια και τα κιγκλιδώματα που είχαν τοποθετηθεί γύρω από τον χώρο
της «ορχήστρας» χρησίμευαν για προστασία από τις θηριομαχίες που γίνονταν εκεί
τη ρωμαϊκή περίοδο.

Το αρχαίο μονοπάτι περνάει μέσα από το Ισμάρα

Συνεχίζοντας τον χωμάτινο, αλλά βατό, αρχικά, δρόμο, ξεχωρίζω τις κίτρινες
μικρές ταμπέλες που δείχνουν ότι βρίσκομαι επάνω στο περιπατητικό μονοπάτι Ε6.
Ακολουθώντας απλώς τις ταμπέλες αυτές, με μεγάλη μου έκπληξη ανακάλυπτα
διαδοχικά σημάδια αρχαιολογικών χώρων που στοιχειοθετούν ένα αρχαίο
παραθαλάσσιο μονοπάτι επικοινωνίας κυριολεκτικά «σκαλισμένο» στον χώρο! Ένας
εντυπωσιακός ελαιώνας εκατοντάδων ετών είναι «σπαρμένος» πάνω στα βράχια και
οι εκπλήξεις συνεχίζονται. Στην τοποθεσία Μαρμαρίτσα (υπάρχει και ομώνυμη
παραλία) διακρίνονται ακόμα οι κοίτες του μαρμάρου από το αρχαίο λατομείο, ενώ
λίγο πιο κάτω μία ταμπέλα μάς δείχνει πως διερχόμαστε από το δυτικό τείχος της
αρχαίας Ισμάρας, της περίφημης πόλης των Θρακών Κικόνων που αναφέρει ο Όμηρος.
Ανάμεσα στον εξίσου «αρχαίο» ελαιώνα που περνάμε, οι σκόρπιες λαξευμένες και
τεράστιες πέτρες μάς δείχνουν ότι προέρχονται από την γκρεμισμένη ακρόπολη της
Ισμάρας του 9ου-8ου αιώνα π.Χ. Για τους αδιάφορους μοιάζει απλώς με ένα
συνονθύλευμα από πέτρες, ενώ δύσκολα διακρίνει κανείς τα λαξευμένα κομμάτια
του παραθαλάσσιου μονοπατιού, κάτι σαν καλντερίμι… αλλά πολύ-πολύ-πολύ
παλιό! Παρά τις σύγχρονες (απαράδεκτες αισθητικά και λειτουργικά) τσιμεντώσεις
σε δύσκολα κομμάτια του υποτυπώδους δρόμου, πάνω στα δύο ρέματα που συνάντησα,
είχαν στρωθεί τεράστιες πέτρινες πλάκες. Ύστερα από 11,5 χλμ., έχοντας περάσει
τα όρια του Δήμου Σαπών, βγήκα στο πολύχρωμο κατασκηνωτικό κέντρο (επάνω από
υπέροχη παραλία), συνέχισα να πηγαίνω δίπλα στην παραλία (το Ε6 συνεχίζει
απτόητο) και τελικά έφθασα στην αρχαία Μεσημβρία. Το πόσο σημαντική και
ταυτόχρονα ιδιόμορφη ήταν αυτή η παραθαλάσσια πόλη, θα το μάθετε διαβάζοντας.
Εκείνο που εγώ θα ήθελα να σας μεταφέρω, είναι η πληροφορία για τα δεκάδες
«κανάτια» που θα δείτε κάτω από ένα μεγάλο υπόστεγο. Όπως φαίνεται
παρατηρώντας τα σπίτια του αρχαιολογικού χώρου, κάτω από το πάτωμα είχαν
τοποθετηθεί (χωμένα στο χώμα) δεκάδες όρθια κανάτια. Ετούτα, όπως λένε οι
επιστήμονες-αρχαιολόγοι, πιθανότατα ήταν συλλέκτες υγρασίας, έτσι ώστε οι
συνθήκες στον εσωτερικό χώρο του σπιτιού να είναι περισσότερο υγιεινές σε όλες
τις εποχές του χρόνου! Φαίνεται απίστευτο και όμως είναι αληθινό.

Πόταμος – Σπήλαιο Αγ. Θεοδώρων

Από το κέντρο της Αλεξανδρούπολης ακολούθησα τον ασφάλτινο δρόμο για τον
Άβαντα, περνώντας μέσα από την τρομερή συνοικία παραπηγμάτων των Τσιγγάνων και
των μουσουλμάνων. Κομμάτι της Αλεξανδρούπολης και αυτό, αρκετά πιο διαφορετικό
και η γεύση στο στόμα… στυφή! Στην πρώτη παράκαμψη του ευθυτενούς δρόμου που
ακολουθεί τις σιδηροδρομικές γραμμές και αφού πέρασα ένα στενό γεφύρι, οι
τρεις πύργοι του Ποτάμου επέβαλλαν την παρουσία τους αριστερά επάνω στον λόφο.
Η οχύρωση αυτή ήλεγχε το στενό πέρασμα και παρά το γεγονός ότι ήταν εκτός από
την κύρια αρτηρία της Εγνατίας οδού, είχε στρατιωτική σημασία. Ο λόφος του
φρουρίου δείχνει ότι κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια, αλλά τα κάστρα του
Ποτάμου είναι βυζαντινά. Στρίβοντας αριστερά κάτω από τους πύργους ο δρόμος
περνάει από τον εγκαταλελειμμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Ποτάμου και
συνεχίζει περνώντας τη ρεματιά 6-7 φορές. Η διαδρομή δίπλα στις γραμμές του
τρένου είναι υπέροχη, ενώ φτάνοντας ύστερα από 7 περίπου χλμ. σε ένα μεγάλο
λιβάδι, χρειάζεται να παρατηρήσουμε ένα μικρό εικονοστάσι δίπλα στη
σιδηροδρομική γραμμή. Πίσω από το λευκό εικονοστάσι ξεκινά το σύντομο και
εύκολο μονοπάτι για το περίφημο σπήλαιο των Αγ. Θεοδώρων. Στην κορυφή μιας
μεγάλης κοιλότητας με σχηματισμούς σταλακτικών υπάρχει ο μικρός, αλλά
επιβλητικός ναός των Αγ. Θεοδώρων με χτιστό τέμπλο και καλοδιατηρημένες
τοιχογραφίες δύο περιόδων. Οι πρώτες της μοναστικής ζωγραφικής παράδοσης
ανήκουν στον 11ο αιώνα και οι επόμενες, της μεταβατικής περιόδου, στα τέλη
12ου-αρχές 13ου.

Στην Κίρκη και τα μεταλλεία της

Σιδηροδρομικός σταθμός Κίρκης

Η Κίρκη βρίσκεται στην έξοδο της χαράδρας των Αγίων Θεοδώρων, είναι
περισσότερο γνωστή για τις ταβέρνες και το καλό κρασί, αλλά αν δεν σου
μιλήσουν γι’ αυτήν, δεν πρόκειται να πας ποτέ από μόνος σου. Κατ’ αρχήν, η
απόσταση από την Αλεξανδρούπολη είναι μικρή και η διαδρομή μέχρι εκεί είναι
από τις ομορφότερες στον Νομό Έβρου, χάρη στα υπέροχα δάση βελανιδιάς (χάρμα
οφθαλμών τώρα το φθινόπωρο!). Το όνομά της είναι παράφραση του «ωραία χάνια» ή
«σαράντα χάνια» (Κιρ-Κα), γιατί το χωριό ήταν σταθμός ανεφοδιασμού στον δρόμο
για την Κωνσταντινούπολη. Επίσης, σε γειτονικό ύψωμα έχει εντοπισθεί υπαίθριο
προϊστορικό ιερό των Θρακών, ενώ στο αρχαιολογικό μουσείο της Κομοτηνής
εκτίθεται βράχος με εγχάρακτα σχέδια. Λίγο τρομακτική αλλά και ενδιαφέρουσα
είναι η επίσκεψη στα εγκαταλελειμμένα μεταλλεία της Κίρκης ακολουθώντας τον
δρόμο δίπλα στη σιδηροδρομική γραμμή. Οι περιπέτειες της νεώτερης ιστορίας της
περιοχής μπορούν κάλλιστα να περιγραφούν από το ιδιοκτησιακό καθεστώς των
μεταλλείων, που με τούρκικο φιρμάνι ξεκίνησαν στα 1880. Μεταξύ των πρώτων
ιδιοκτητών ένας Έλληνας και ένας Αυστριακός και με την απελευθέρωση της Θράκης
το Ελληνικό Δημόσιο. Στα 1926 παραχωρείται σε Άγγλο υπήκοο και μεταβιβάζεται
σε αγγλικές εταιρείες εξόρυξης μετάλλων. Πτώχευση στα 1939, ’40-’42
γερμανοελληνική εταιρεία συντηρεί τις στοές, ’42-’44 γερμανοβουλγαρική
εταιρεία κάνει τη γραμμή εναέριας μεταφοράς και στα 1945 έρχεται και πάλι η
κυριότητα στο Ελληνικό Δημόσιο. Έναν χρόνο αργότερα μισθώνεται σε αμερικανική
εταιρεία που το εγκαταλείπει και από εκεί και πέρα κανείς δεν ενδιαφέρεται.
Σήμερα, τα βαγόνια κρέμονται ακόμα στα σύρματα και οι σκουριασμένες λαμαρίνες
τρίζουν στον αέρα. Τη νύχτα το τοπίο θα είναι εφιαλτικό!

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Εάν σας φαίνονται υπερβολικά τα 340 χιλιόμετρα που απέχει η Αλεξανδρούπολη από
τη Θεσ/κη και τα 850 που απέχει από την Αθήνα, τότε δεν έχετε παρά να πάρετε
αεροπλάνο ή τρένο. Ιδιαίτερα η διαδρομή του τρένου στη Θράκη ολόκληρη είναι
συγκλονιστική και πρέπει να την κάνετε ημέρα. Δεν αρκεί ένα Σαββατοκύριακο,
για να γνωρίσετε από κοντά την Αλεξανδρούπολη και τις γύρω περιοχές που
προτείνουμε (υπολογίστε και το Δέλτα Έβρου και την Τραϊανούπολη που δεν
αναφέρονται, συν το δάσος της Δαδιάς, συν η συνοριακή γραμμή, συν… συν…).
Η διαδρομή από τη Μαρώνεια μέχρι τη Μεσημβρία είναι χωμάτινη και από ένα
σημείο και πέρα δυσκολεύει αρκετά οπότε… χρειάζεται ψηλό αυτοκίνητο. Η
Μαρώνεια απέχει 44 χλμ. από την Αλεξανδρούπολη και συνολικά ο κύκλος είναι
γύρω στα 100. Για τους πύργους του Ποτάμου υπολογίστε 7 χλμ. απόσταση από την
Αλεξ/πολη και άλλα 7 χωμάτινης βατής διαδρομής μέχρι το πλάτωμα με το
εικονοστάσι των Αγ. Θεοδώρων. Η Κίρκη απέχει 22 υπέροχα χλμ. από την
Αλεξ/πολη.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Στην Αλεξανδρούπολη μπορείτε άνετα να βρείτε κατάλυμα και μάλιστα αυτή την
περιόδο. Οι επιλογές είναι πολλές και τα παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά:

Αθηνά 0551-34492

Εγνατία 0551-37630

Αλκυών 0551-23593

Αστήρ 0551-26448

ΦΑΓΗΤΟ

Ένα από τα εναπομείναντα στοιχεία του τέως οικισμού ψαράδων Δεδέ-Αγάτς είναι
και οι ονομαστές ταβέρνες με φρέσκα ψάρια και θαλασσινά. Βέβαια, αυτή την
εποχή και ιδιαίτερα καθημερινές δεν είναι όλες οι ταβέρνες ανοιχτές. Την
προτίμησή μου στα εξαιρετικά και επίλεκτα θαλασσινά (συν εξαιρετικά χορταρικά)
που προσφέρει ο Κυριάκος στο «Νησιώτικο» την έχω αναφέρει και παλιότερα. Καλές
ψαροταβέρνες επίσης είναι ο «Μύλος», το «Λιμανάκι», ο «Ναυτικός Όμιλος» (επάνω
στην παραλία) και η «Ταβέρνα» (κοντά στο γήπεδο). Καλό εστιατόριο για
μαγειρευτά είναι η «Κληματαριά». Στη Χηλή ξεχωρίζει η ψαροταβέρνα «Καλαμάκι»
και στη Μάκρη ο «Πλάτανος» στο λιμάνι. Για ψητά στη γάστρα (επάνω σε κεραμίδι
ακόμα καλύτερα), αλλά και καλό κρασί θα πρέπει να πάτε στην Κίρκη.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Αλεξ/πολης 0551)

Δήμος 26450

Αστυνομία 37352

Τουρ. Αστυνομία 37411

Τροχαία 37111

Νοσοκομείο 25772

Λιμεναρχείο 26468

Αεροδρόμιο 45198