ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1932

Το παλιρροϊκό κύμα από το κραχ στη Γουώλ Στρητ, τρία χρόνια ενωρίτερα,
πλήττει και τη χώρα μας, με καθυστέρηση μεν, αλλά ισχυρώς, το 1932. Οι δυνατές
αναταράξεις δημιουργούν «ρήγματα» στη σταθερότητα της δραχμής. Η κυβέρνηση του
Ελευθερίου Βενιζέλου, με υπουργό Οικονομικών τον Κυριάκο Βαρβαρέσο, αναζητεί
διέξοδο. Ο καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
εισηγείται την εγκατάλειψη του «χρυσού κανόνα» και αντ’ αυτού υποστηρίζει την
επάνοδο στο καθεστώς της αναγκαστικής κυκλοφορίας του νομίσματος. Στη Βουλή
(28 Απριλίου 1932) διεξάγεται γενικευμένη συζήτηση για την Οικονομία σε
επίπεδο πολιτικών Αρχηγών. Ο Κυρίακος Βαρβαρέσος αναφερόμενος στην κατάργηση
της ελεύθερης αγοράς συναλλάγματος σημείωσε: «Υπάρχει, γνωρίζετε, μία γνώμη
διαδεδομένη, ότι ο άριστος ρυθμιστής του ισοζυγίου των λογαριασμών, και
επομένως ο ρυθμιστής εκείνος, ο οποίος θα καταλήξη κατ’ ανάγκην εις κάποιαν
σταθερότητα του νομίσματος, είναι η ελευθέρα αγορά, δηλαδή η διαπραγμάτευσις
εν τη ελευθέρα αγορά της τιμής του συναλλάγματος κατά τοιούτον τρόπον, ώστε η
τιμή αυτή να αποβή ο πραγματικός ρυθμιστής των σχέσεων των ημεδαπών προς την
αλλοδαπήν. Εις την αρχήν ταύτην δεν δύναται να πιστεύση η κυβέρνησις, εις την
απόλυτον ελευθερίαν, εις την απόλυτον ασυδοσίαν της διαμορφώσεως των σχέσεων
του κράτους, του έθνους, της οικονομίας προς την αλλοδαπήν, δεν δύναται να
προσχωρήση η κυβέρνησις». Ο Βαρβαρέσος με την αγόρευσή του αυτή χαράζει τις
γενικές γραμμές μιας νομισματικής πολιτικής, η οποία εξακολούθησε να
εφαρμόζεται μέχρι το 1940 και χρησίμευσε ως πρότυπο για την μεταπολεμική
νομισματική πολιτική.

Το κλυδωνιζόμενο σκάφος του Βενιζελισμού σε «σχόλιο» του Φωκίωνα Δημητριάδη

Το «Τέλος ενός μεγάλου» πλησιάζει. Είναι η εποχή κατά την οποία, όπως προσφυώς
έχει παρατηρηθεί, «ο Βενιζέλος αναιρεί τον Βενιζελισμό και ο τελευταίος
αμφισβητεί τον Βενιζέλο».

Ο Βενιζελισμός εμφανίζεται και πάλι διασπασμένος, παρά την παρουσία του ιδρυτή
του στο πολιτικό προσκήνιο. Η μία πτέρυγα μάχεται λυσσαλέα την άλλη και
επέρχεται ταχέως η φθορά του.

Από τους σκληρούς επικριτές της πολιτικής του Βενιζέλου, οι πρώην συνεργάτες
του, Γεώργιος Καφαντάρης και Αλέξανδρος Παπαναστασίου.

Ο τελευταίος μάλιστα κατηγόρησε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, με αφορμή την κρίση
του 1929, για «μοιρολατρία» και ολιγωρία στη λήψη των αναγκαίων οικονομικών μέτρων.

Στη συνεδρίαση της Βουλής (28 Απριλίου 1928) η κατηγορία αυτή του προέδρου της
Δημοκρατικής Ενώσεως εξήγειρε τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Ό, τι έκανε υπερήφανο
τον μεγάλο πολιτικό περισσότερο από καθετί ήταν η παλικαριά του. Αυτό δεν
εδέχετο να του το αμφισβητήσουν.

Σε κλίμα νεκρικής σιγής, σύμφωνα με τις περιγραφές του Τύπου της εποχής, ο
Βενιζέλος εγείρεται της θέσεώς του και απευθυνόμενος προς το Σώμα απαγγέλλει
τον «εαυτού επικήδειον»:

«ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Κύριοι βουλευταί, εξήντλησα όσα είχον να είπω εις την Βουλήν, έχω
μόνον τελευταίως να διατυπώσω ένα παράπονον κατά του αγαπητού αρχηγού του
Αγροτικού και Εργατικού Κόμματος. Με κατηγόρησε χθες ως μοιρολάτρην. Είμαι
βέβαιος, λέγω, ότι όταν αποθάνω ένας από τους λόγους που θα μ’ απαγγελθή θα
είνε και από τους καλλιτέρους από τον αρχηγόν του Αγροτικού και Εργατικού Κόμματος.

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ: Ημπορεί να παρουσιασθή και η αντίθετος ευκαιρία.

«Δεν υπήρξε μοιραλάτρης»

ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Δεν το εύχομαι ειλικρινώς. Η λύπη μου θα είνε μεγάλη, επειδή μετά
θάνατον φαίνεται ότι όλαι αι αισθήσεις παύουν, δεν θα τον ακούω. Επομένως την
ευχαρίστησιν την αισθάνομαι προεξοφλών το τι θα μου είπη. Είμαι βέβαιος ότι θα
προσπαθήση να συγκαλύψη τα ελαττώματά μου και ότι θα εξάρη με όλην του την
καρδιά τα προτερήματα τα οποία τυχόν έχω, πιθανώς και θα τα μεγαλοποιήση.
Είμαι βέβαιος ότι εις τον λόγον αυτόν δεν θα είπη αν υπήρξα μοιρολάτρης. Και
δεν θα το είπη, βέβαια, διότι εις τους νεκρούς δεν λέγει κανείς δυσάρεστα
πράγματα, έστω και αν δεν τους ακούουν. Όχι δι’ αυτόν τον λόγον, αλλά διότι
δεν το πιστεύει, θα αναγκασθή μάλιστα όχι μόνον να μη μου κάμη τοιαύτην
κατηγορίαν μετά θάνατον, αλλά θα μου πλέξη και τον παράλληλόν μου από τούδε,
προβλέπων τι θα είπη. “Αγαπητοί φίλοι, ο προκείμενος νεκρός ήτο ένας αληθινός
άνδρας, με μεγάλο θάρρος, με αυτοπεποίθησιν και δι’ αυτόν και διά τον λαόν τον
οποίον εκλήθη να κυβερνήση. Ίσως έκανε πολλά σφάλματα, αλλά ποτέ δεν του
απέλειψε το θάρρος, ποτέ δεν υπήρξε μοιρολάτρης, διότι δεν περίμενε ποτέ από
την μοίραν του να ίδη την χώραν του προηγμένη, αλλά έθεσεν εις την υπηρεσίαν
αυτής όλον το πυρ το οποίον είχε μέσα του, κάθε δύναμιν ψυχικήν και
σωματικήν”. Αυτά όλα θα μου ψάλη τότε ο αγαπητός αρχηγός της Δημοκρατικής
Ενώσεως (χειροκροτήματα). Και ας προσέξη να μη μου τα θυμίση κανείς τότε.
Θυμήσου ότι όταν εζούσε τον είπες και μοιρολάτρην (χειροκροτήματα)».

Αναστάτωση από τον Έλληνα Δον Ζουάν

Ο Β. Δηληγιάννης

Τον Μάρτιο του 1932 στο επίκεντρο των «κοινωνικών συναθροίσεων στα αθηναϊκά
σαλόνια» ήταν η πλούσια ερωτική ζωή ενός Έλληνα Δον Ζουάν, του Λου Τέλλεγκεν
(Βασιλείου Δηληγιάννη), στη γοητεία του οποίου δεν αντιστάθηκαν ούτε διάσημες
καλλιτέχνιδες, όπως η Σάρα Μπερνάρ, βασίλισσες, όπως η Βιλελμίνη της Ολλανδίας.

Τα πολύκροτα απομνημονεύματα του Βασιλείου Δηληγιάννη, που δημοσιεύονται σε
συνέχειες από τα «Αθηναϊκά Νέα», αναστατώνουν τους καλλιτεχνικούς και
κοσμικούς κύκλους της Ευρώπης και της Αμερικής, με τα ερωτικά σκάνδαλα και
παρασκήνια που φέρνουν στο φως.

Η εφημερίδα, προλογίζοντας τη δημοσίευση των απομνημονευμάτων του ακαταμάχητου
γόη, γράφει:

«Ένας άγνωστος Έλλην, καταγόμενος από κάποιο χωριό της Γορτυνίας, ωραίος,
μεγαλομανής, φιλόδοξος, τυχοδιώκτης, γίνεται ΛΟΥ ΤΕΛΛΕΓΚΕΝ, γνωστός εις την
Ευρώπην και την Αμερικήν διά το κάλλος του και τας ερωτικάς κατακτήσεις του,
γίνεται φίλος, εραστής, σύζυγος των ωραιοτέρων και διασημοτέρων γυναικών της
εποχής του, θεωρείται ως ο απαραίτητος δορυφόρος των μεγάλων αστέρων του
θεάτρου και του κινηματογράφου, χαρακτηρίζεται ως Απόλλων και Ερμής και Δον
Ζουάν ταυτοχρόνως. Ο μέγας Γάλλος γλύπτης Ροντέν τον υποδέχεται εις το
εργαστήριόν του ως ένα “ωραίον θεόν της αρχαίας Ελλάδος” και τον παρακαλεί να
του ποζάρη ως πρότυπον.

Η Σάρα Μπερνάρ, “η μεγάλη γυναίκα, η μεγάλη ιέρεια”, που είχεν άλλοτε σύζυγόν
της τον Έλληνα Δαμαλά, ερωτεύεται εις ηλικίαν 69 ετών τον ωραίον και
μυστηριώδη αυτόν Έλληνα και εις την έκρηξιν του πάθους της τού εξομολογείται:
“Εγώ σε αγάπησα σαν παιδί μου. Αλλ’ εσύ με μετέφερες εις την άνοιξιν των
είκοσι χρόνων”. Και ο Έλλην Δον Ζουάν γράφει:

“Έφεραν και άλλη σαμπάνια και με ένα απλό χαιρετισμό η μεγάλη εκείνη γυναίκα
ήγγισε τα χείλη της εις το αβρότατον νέκταρ και μου ευχήθηκε ­ σε μένα, ένα
τυχοδιώκτην, ένα χαρτοπαίκτην, ένα φονιά, που μπορούσα να σκοτώσω για να μη
πιασθώ, έναν άπιστον εραστήν, έναν ξεσκολισμένον από τα κρασιά και τις
γυναίκες και τα τραγούδια, εμένα, το “τρομερό παιδί” ­ η μεγάλη εκείνη γυναίκα
μου ευχήθηκε καλή τύχη και τα αθάνατα χέρια της άνοιξαν διάπλατες τις θύρες
που έφερναν εις την νέαν μου ζωήν”.