Ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανθρωπιάς για τους τοξικομανείς

Σ’ αυτόν τον ξενώνα, που επιχορηγεί ο Δήμος της Φρανκφούρτης, οι χρήστες
μπορούν να μείνουν, να κάνουν χρήση στο ειδικά διαμορφωμένο δωμάτιο με τους
καθρέφτες, και την επομένη να πάνε κανονικά στη δουλειά τους.

Σε άλλες πόλεις, η ύπαρξη κινητών μονάδων για παροχή βοηθείας σε άτομα που
κάνουν υπερβολική χρήση, αλλά και κινητής… κουζίνας στα στέκια τοξικομανών,
και η δημιουργία χώρων «υγειονομικά αποδεκτών» για ενδοφλέβια χρήση αποτελούν
καθημερινότητα. Η κινητοποίηση εθελοντών κατοίκων για την εργασία σε κέντρα
όπου οι χρήστες μπορούν να πλυθούν, να φάνε, να ανταλλάξουν σύριγγες, ρούχα,
ακόμα και να κοιμηθούν αν δεν έχουν πού αλλού να πάνε, τείνει να γίνει
συνείδηση. Και η ελεγχόμενη πώληση ηρωίνης σε μακροχρόνια εξαρτημένους χρήστες
απασχολεί και άλλους ­ πέραν των «πρωτοπόρων».

Για τις 33 ευρωπαϊκές πόλεις του Δικτύου ECDP (European Cities on Drug Policy)
η ματιά πάνω στο πρόβλημα των ναρκωτικών είναι διαφορετική: λίγο πριν κλείσουν
μία δεκαετία ύπαρξης (το Δίκτυο ξεκίνησε με την πρωτοβουλία τεσσάρων δήμων, το
1990, της Φρανκφούρτης, της Ζυρίχης, του Αμβούργου και του Άμστερνταμ)
επενδύουν με πίστη (και αποτελέσματα) στην πολιτική τού «Harm Reduction»,
δηλαδή στην «ελαχιστοποίηση του κινδύνου από τη χρήση», και δεν σταματούν να
υπενθυμίζουν πως «είναι λάθος να ταυτίζεται το harm reduction, ως πολιτική, με
την απελευθέρωση». Παράλληλα επισημαίνουν πως «θαύματα δεν γίνονται».

Κοινά χαρακτηριστικά των πόλεων που συμμετέχουν: η αυξημένη εγκληματικότητα
που σχετίζεται με τα ναρκωτικά, η δημιουργία χώρων εμπορίας-χρήσης σε
πολυσύχναστα στέκια με αποτέλεσμα τις κακές υγειονομικές συνθήκες σε δημόσιους
χώρους, η εύκολη πρόσβαση στην πόλη (λιμάνια, συγκοινωνιακοί κόμβοι), η αύξηση
του αριθμού των φορέων του AIDS μεταξύ των χρηστών, η ανεργία, αλλά κυρίως η
διαπίστωση πως «η πολιτική καταστολής τόσα χρόνια δεν οδήγησε ούτε στη μείωση
του αριθμού των χρηστών, ούτε εμπόδισε την εμφάνιση νέων ουσιών», όπως τονίζει
η Ελληνίδα αντιπρόεδρος του ECDP κ. Αννίτα Μιχαηλίδου.

Σε καθεμία από τις χώρες όπου οι δήμοι έχουν αναλάβει την πρωτοβουλία της
συμμετοχής στο Δίκτυο (το οποίο, όπως και κάποιες σουηδικές πόλεις με εντελώς
αντίθετη πολιτική, υποστηρίζεται οικονομικά από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα) η
«επίσημη» κρατική πολιτική είναι κατασταλτική. Οι αυξημένες αρμοδιότητες και η
οικονομική αυτονομία όμως της Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιτρέπει τη χρήση του
νομικού «παράθυρου» περί «πιλοτικής λειτουργίας ιατρικών μονάδων». Έτσι σήμερα
το πρόγραμμα χορήγησης ηρωίνης, που ξεκίνησε η Ζυρίχη με 300 μακροχρόνια
εξαρτημένους για ένα εξάμηνο, παρατάθηκε και επανεγκρίθηκε για 1.000 άτομα.
Παρόμοιο πρόγραμμα εφαρμόζουν η Φρανκφούρτη, το Άρνεμ και το Άμστερνταμ. Η
προσπάθεια γίνεται στην κατεύθυνση της απο-περιθωριοποίησης του χρήστη και της
απομάκρυνσής του από τους εμπόρους και τα κέντρα διακίνησης. «Σ’ αυτά τα
κέντρα υπάρχει ιατρική παρακολούθηση, και τρόποι ελέγχου, αφού απαγορεύεται η
χρήση εκτός. Έχει διαπιστωθεί όμως ότι οι ίδιοι οι χρήστες πληρώνουν για τη
δόση τους, και συνεχίζουν τη ζωή τους, χωρίς να βγαίνουν ξανά στον δρόμο με
τις γνωστές συνέπειες, κάποιοι μειώνουν τη δόση και ένα πολύ μικρό ποσοστό,
είναι αλήθεια, διέκοψαν εντελώς. Στην Ελλάδα έχω την εντύπωση ότι ακόμη
είμαστε πολύ μακριά από τέτοιου είδους πρακτικές, αφού κάθε πόλη στο Δίκτυο
αναπτύσσει τα προγράμματά της με βάση τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες»,
επισημαίνει η κ. Μιχαηλίδου.

ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΤΟ…

ΑΜΒΟΥΡΓΟ

Κάτοικοι: 1,7 εκατ.

Ανεργία: 11,6%

Χαρακτηριστικά: 80 στους 1.000 κατοίκους ζουν μόνιμα από την Πρόνοια
(συνολικά 137.000). Η πόλη έχει ένα μεγάλο λιμάνι και μια μεγάλη περιοχή όπου
λειτουργούν οίκοι ανοχής

*Μέχρι το 1995 είχαν καταγραφεί περίπου 10.000 εξαρτημένοι από «σκληρά»
ναρκωτικά. Από την ίδια χρονιά παρατηρήθηκε αύξηση στη χρήση κοκαΐνης, παρότι
γενικά θεωρείται ότι οι περισσότεροι κοκαϊνομανείς περνούν απαρατήρητοι.
Ιδιαίτερα διαδεδομένη είναι η χρήση χασίς, υπολογίζεται ότι το 20% των νέων
ηλικίας 15 έως 24 χρόνων έχουν κάνει χρήση τον τελευταίο χρόνο και 15% τον
προηγούμενο μήνα. Από τους 1.282 φορείς AIDS που κατεγράφησαν στην πόλη την
περίοδο 1983-1995, οι 109 ήταν χρήστες. Στο Αμβούργο υπάρχουν 11
συμβουλευτικοί σταθμοί και 13 κέντρα παροχής ιατρικής βοήθειας. Σ’ αυτά
λειτουργούν χώροι όπου οι χρήστες μπορούν να πλυθούν, να φάνε και να μείνουν
κατά τη διάρκεια της ημέρας. Περισσότερες από 3,2 εκατομμύρια σύριγγες
ανταλλάσσουν ετησίως οι χρήστες σ’ αυτά τα κέντρα.

ΙΝΣΜΠΡΟΥΚ

Κάτοικοι: 128.850

Ποσοστό ανεργίας: 6,4%

Χαρακτηριστικά: η πόλη βρίσκεται κοντά στα σύνορα Ιταλίας και Γερμανίας

*Το ’95 στην πόλη ο αριθμός των χρηστών υπολογιζόταν σε 1.500. Κατά μέσο όρο
έχει υπολογιστεί πως μία στις τρεις εγκληματικές πράξεις συνδέεται με τα
ναρκωτικά. Λειτουργεί κέντρο χορήγησης μεθαδόνης για 203 εξαρτημένους. Από τον
Μάρτιο του ’95 ξεκίνησε ένα «κέντρο επικοινωνίας» για τοξικοεξαρτημένους, το
οποίο προσφέρει πρακτική βοήθεια σε χρόνιους χρήστες: εκεί με τη βοήθεια
εθελοντών, παρακάμπτοντας χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες, οι χρήστες
μπορούν να γευματίσουν ή να πλυθούν, να κάνουν συμβουλευτική, να ανταλλάξουν
σύριγγες, να χρησιμοποιήσουν τις ιατρικές υπηρεσίες. Στο κέντρο εξυπηρετούνται
καθημερινά 30-40 άτομα. Υπάρχει επίσης ένα «στριτ-γουέρκ» πρόγραμμα ειδικά για
νέους, στο οποίο δίνεται προτεραιότητα σε χώρους όπου συχνάζουν νεαρά άτομα.
Στο πλαίσιο τού εν λόγω προγράμματος κάθε χρόνο ανταλλάσσονται περίπου 32.000 σύριγγες.

ΝΤΟΡΤΜΟΥΝΤ

Κάτοικοι: 600.000

Ανεργία: 17%

Χαρακτηριστικά: μια πόλη χτισμένη στο κέντρο των σημαντικότερων οδικών
αρτηριών (τρένα και αυτοκινητόδρομοι)

*Περισσότεροι από 2.500 χρήστες είναι μόνο οι «επίσημα» καταγεγραμμένοι στα
αρχεία της αστυνομίας. Το 1995 τα αδικήματα που συνδέονταν με τα ναρκωτικά
ήταν 2.360 και την ίδια χρονιά στην πόλη κατασχέθηκαν 3,8 κιλά ηρωίνη, 2,5
κιλά κοκαΐνη, 11 κιλά κάνναβη και 14.000 ταμπλέτες Έκστασι. Ο δήμος ξεκίνησε
ένα πιλοτικό πρόγραμμα δράσης σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας με σκοπό τη
μείωση των αιφνίδιων θανάτων. Όλοι όσοι ασχολούνται με τα προγράμματα
δευτερογενούς πρόληψης «δείχνουν σεβασμό στην τοξικοεξάρτηση», μια κατάσταση η
οποία «εξωθεί τους εθισμένους σε αρνητική δράση, όπως η εγκληματικότητα» και
«μπλοκάρει κάθε κοινωνική ανάπτυξη». Στο Ντόρτμουντ λειτουργεί ιατρικό κέντρο
(με έξι θέσεις) για βαριά περιστατικά, δύο κέντρα ενημέρωσης, ένας ξενώνας με
149 κρεβάτια και τρία προγράμματα «στριτ-γουέρκ». Στο πλαίσιο όλων αυτών, το
1995 οι χρήστες αντάλλαξαν περισσότερες από 74.000 βελόνες και 40.000
σύριγγες. Τόσο οι κάτοικοι όσο και οι αρχές είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι
στη βοήθεια ανέργων πρώην τοξικομανών που ψάχνουν για δουλειά. Ο αριθμός των
θανάτων μειώθηκε από 54 σε 25 την πενταετία ’90-95.

ΜΕΙΝ

(προάστιο της Φρανκφούρτης)

Κάτοικοι: 658.815 (1994, εκ των οποίων το 28,6% είναι ξένοι)

Ανεργία: σχεδόν 8%

Χαρακτηριστικό: η Φρανκφούρτη έχει τον μεγαλύτερο εμπορευματικό
αεροπορικό σταθμό στην Ευρώπη

*Το 75% των εργαζομένων απασχολούνται στην παροχή υπηρεσιών. Οι χρήστες
υπολογίζονται σε 8.000. Το άριστο συγκοινωνιακό δίκτυο έχει μετατρέψει τόσο τη
Φρανκφούρτη όσο και τα προάστια, όπως η περιοχή του Μέιν, σε κέντρα εμπορίας
και διακίνησης. Στην πόλη υπάρχουν τρεις ειδικοί χώροι όπου οι χρήστες μπορούν
να κάνουν ενδοφλέβια χρήση κάτω από ιατρική παρακολούθηση. Παρ’ όλα αυτά,
υπάρχουν γύρω στους 100-200 χρήστες που εξακολουθούν να κάνουν χρήση γύρω από
τον κεντρικό σταθμό. Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για να ενταχθούν στα
προγράμματα δευτερογενούς πρόληψης ώστε να ενισχυθεί η φυσική τους κατάσταση,
γι’ αυτό ήδη ο Δήμος της Φρανκφούρτης ζητεί άδεια από το υπουργείο Υγείας ώστε
να προχωρήσει σε προγράμματα όπως της Ελβετίας. Στο πλαίσιο της πρωτογενούς
πρόληψης σε όλα τα σχολεία της πόλης υπάρχουν δάσκαλοι εξειδικευμένοι στη
συμβουλευτική για τα ναρκωτικά και πρόσφατα έχουν τυπωθεί και διανεμηθεί στους
γονείς ενημερωτικά φυλλάδια για το Έκστασι. Λειτουργούν αρκετές μονάδες
αποτοξίνωσης (ανάλογα με τον βαθμό εξάρτησης και τις ιδιαίτερες ανάγκες των
χρηστών) και πολλά «Κέντρα Διαχείρισης Κρίσης» ­ τα περισσότερα κοντά στον
κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης. Σ’ αυτά προσφέρεται φαγητό και καφές
σε χαμηλές τιμές, δυνατότητα για ατομική καθαριότητα (ντους) και ανταλλαγή
ρούχων, όπως επίσης και ανταλλαγή βελονών και συριγγών. Επίσης ιατρική
βοήθεια, όπως και συμβουλευτική (σε περίπτωση που ζητηθεί). Ορισμένα από αυτά
τα κέντρα προσφέρουν και δυνατότητα προσωρινής διαμονής, ενώ τα περισσότερα
είναι συνδεδεμένα με κέντρα χορήγησης μεθαδόνης. Σύριγγες μπορεί κανείς να
ανταλλάξει και σε μια κινητή μονάδα που έχει ακτίνα δράσης γύρω από τον
σταθμό. Λειτουργούν επτά κέντρα χορήγησης μεθαδόνης με 900 θέσεις, και 1.994
κλίνες διατίθενται σε άστεγους. Οι θάνατοι από ναρκωτικά μειώθηκαν από 108 το
1990 σε 47 το 1995.

ΚΑΡΛΣΡΟΥΗ

Κάτοικοι: 269.000

Ανεργία: 8,8%

Χαρακτηριστικά: 4.000 νοικοκυριά εξαρτώνται οικονομικά από τα επιδόματα
της Πρόνοιας. Η πόλη βρίσκεται κοντά στα γαλλικά σύνορα – σταυροδρόμι πολλών συγκοινωνιών

*Το ’96 ο αριθμός των χρηστών ήταν περίπου 1.200. Το 20% αυτών κατεγράφησαν
και ως φορείς HIV. Κάτω από ιατρική παρακολούθηση, με ελεγχόμενη συνταγογραφία
και σε επιλεγμένες ομάδες χρηστών χορηγείται ηρωίνη. Υπάρχουν ειδικά
διαμορφωμένοι χώροι για ελεύθερη χρήση, όπου πληρούνται όμως οι υγειονομικές προδιαγραφές.

ΈΜΠΟΛΙ

Κάτοικοι: 43.314

Ανεργία: 10.4%

Χαρακτηριστικά: ζουν αρκετοί μετανάστες

*Στην πόλη δεν υπάρχει ένα κεντρικό στέκι διακίνησης και χρήσης, αφού
πρόκειται για μια μικρή σχετικά κοινωνία. Οι 118 χρήστες (’95) ήταν
καταγεγραμμένοι από τις αστυνομικές αρχές, ενώ σ’ αυτούς προστίθενται και
άλλοι 300 που «είναι γνωστό ότι κάνουν χρήση». Από το 1984 έως το 1994
σημειώθηκε μια έκρηξη στον αριθμό των θανάτων, από 24 σε 513. Μετά τη
δημιουργία ενός καφέ-σημείου συνάντησης για μακροχρόνιους χρήστες και κέντρου
χορήγησης μεθαδόνης, υπολογίστηκε ότι «προσεγγίστηκε το 15% των χρηστών».

ΒΕΛΓΙΟ

ΣΑΡΛΕΡΟΥΑ

Κάτοικοι: 207.000

Ανεργία: 20% (υπάρχουν 41.000 άνεργοι)

Χαρακτηριστικά: όπως και κάθε βελγική μεγαλούπολη, έχει υψηλή ανεργία

*Στο Βέλγιο ο αριθμός των χρηστών υπολογίζεται περίπου σε 17.500 (το 1,7% του
πληθυσμού). Το 60% των εξαρτημένων ζουν από την Πρόνοια και είναι χρήστες
ηρωίνης. Το 1995 στο Σαρλερουά 259 χρήστες κατεγράφησαν και ως φορείς HIV.
Στην πόλη ο δήμος παρέχει υπηρεσίες υγείας, ενώ έχει οργανώσει κέντρο
ενημέρωσης και ειδικό ιατρικό κέντρο για τους χρήστες με 150 μόνιμους
ασθενείς. Οι χρήστες μπορούν να προμηθευθούν σύριγγες (πληρώνοντας) ακόμα και
στα φαρμακεία σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές. Πωλούνται δύο σύριγγες σε σακούλα
(το 1995 καταναλώθηκαν 9.500 σακούλες). Επίσης έχει οργανωθεί ένα ιατρικό
κέντρο για επείγοντα περιστατικά, κυρίως για άτομα που έκαναν υπερβολική δόση,
με έξι κλίνες και ξενώνες όπου μπορούν να φιλοξενηθούν σε έκτακτες περιπτώσεις
τοξικοεξαρτημένοι. Οι εργαζόμενοι και τα μέλη αυτών των κέντρων, το ιατρικό
προσωπικό, οι αστυνομικοί και οι δικαστές της πόλης συναντώνται σε τακτική
βάση ανταλλάσσοντας εμπειρίες.