Στα τρία το βραβείο «Μελίνα Μερκούρη»

Σήμερα, στις 19.15 (στην αίθουσα Ι.Χ. του κτιρίου της Place Fontenoy) παρουσία
της ΥΠΠΟ κυρίας Ελισάβετ Παπαζώη, καθώς και πολλών άλλων ομολόγων της που
παίρνουν μέρος στην άτυπη συνάντησή τους μέσα στα πλαίσια της 30ής Γενικής
Συνέλευσης της Ουνέσκο, δίνεται για πρώτη φορά το βραβείο «Μελίνα Μερκούρη για
τη διάσωση και συντήρηση των πολιτιστικών τοπίων».

Είναι ένα καινούργιο βραβείο, που θεσμοθέτησε η χώρα μας στη μνήμη της Μεγάλης
Ελληνίδας και που η Ουνέσκο έχει αναλάβει όλα τα σχετικά με την απονομή του
κάθε διετία.

Καθώς φέτος δίνεται, όπως είπαμε, για πρώτη φορά, την επιτροπή των
εμπειρογνωμόνων της οποίας προΐσταται ο εκάστοτε μόνιμος αντιπρόσωπος της
χώρας μας στον Οργανισμό, την απασχόλησε πολύ το τι σημαίνει «πολιτιστικό
τοπίο». Κι ενώ ως καλύτερη υποψηφιότητα κρίθηκε η ελληνική (με τις Αλυκές της
Λευκάδας), θεώρησα ότι για την πρώτη τουλάχιστον αυτή φορά η Ελλάδα δεν έπρεπε
να βραβεύσει τον εαυτό της.

Έτσι, επειδή καμιά άλλη υποψηφιότητα δεν συγκέντρωσε την ομοφωνία της
πενταμελούς επιτροπής, (κάθε μέλος της εκπροσωπεί και μία ήπειρο του πλανήτη),
το βραβείο, συνολικής αξίας 30.000 δολαρίων ΗΠΑ, μοιράστηκε στα τρία. Και
βραβεύτηκαν: η Κούβα για την Κοιλάδα του Βινάλες (Valle de Vinales), το
υπαίθριο μουσείο του Pedvale (στη Λετονία) και το Πάρκο Ελισά (Elishia) στην
Ιεριχώ, που ανήκει στην Παλαιστινιακή Αρχή. Ειδικοί έπαινοι μοιράστηκαν στο
Όρος Huangsham της Κίνας, στον Κήπο του Πρίγκιπα στο Aranjuez της Ισπανίας και
στο Πάρκο Muskauer (της Γερμανίας και Πολωνίας), όπου η συνεργασία των δύο
χωρών επικροτήθηκε μ’ αυτό τον τρόπο.

Στο τέλος της ομιλίας του ο απερχόμενος γενικός διευθυντής της Ουνέσκο κ.
Φεντερίκο Μαγιόρ, που θ’ απονείμει τα βραβεία και τους επαίνους, θ’ αναφερθεί
και στις Αλυκές της Λευκάδας και για τον λόγο για τον οποίο δεν συμμετείχαν
αυτήν τη φορά στον διαγωνισμό.

Είναι αλήθεια ότι υπήρξε άχαρος ο ρόλος μου, όταν πρότεινα στην επιτροπή ότι
οι Αλυκές της Λευκάδας θα παρέμεναν εκτός συναγωνισμού, αλλά δεν ήθελα (κι
αυτό ελπίζω να γίνει κατανοητό) να φανεί ότι βλογάμε τα γένια μας. Εμείς
δίνουμε τα λεφτά, εμείς τα παίρνουμε. Αν δεν ήταν η πρώτη φορά δεν θα είχα
κανένα πρόβλημα. Και προτίμησα το βραβείο να σπαστεί στα τρία, πρώτα για ν’
ακουστεί περισσότερο σε όσο το δυνατόν διαφορετικά σημεία του πλανήτη κι έτσι
να μείνει ανέπαφη η υποψηφιότητα των Αλυκών για το 2001. Ας μου το συγχωρήσουν
οι φίλοι Λευκαδίτες των «άλικων Αλυκών».

Το βραβείο «Μελίνα Μερκούρη για τη διάσωση και διατήρηση των πολιτιστικών
τοπίων» προέκυψε έπειτα από μια απόφαση της Επιτροπής της Παγκόσμιας
Πολιτιστικής Κληρονομιάς κατά τη διάρκεια της 16ης συνεδρίας της στο Σάντε Φε,
το 1992. Η διάσημη ανά τον κόσμο Επιτροπή του World Heritage (στο Εκτελεστικό
Γραφείο της οποίας η χώρα μας εξελέγη προχθές για πρώτη φορά στην ιστορία της)
ήθελε με αυτόν τον τρόπο να διευρύνει τον χώρο της προστασίας της, πέρα από τα
κλασικά μνημεία, και σε χώρους που χωρίς να έχουν κανένα αξιόλογο μνημείο στην
κατοχή τους, αποτελούν, από μόνα τους, εν δυνάμει πολιτιστικά αγαθά. Γι’ αυτό
και ήταν δύσκολο την πρώτη φορά να καθοριστεί τι εμπίπτει και τι όχι σ’ αυτή
την κατηγορία. Οι υποψηφιότητες ήταν πολλές, από 140 περίπου χώρες, που η
καθεμιά ερμήνευσε με τον τρόπο της την έννοια του «τοπίου».

Μέσα στις υποψηφιότητες αυτές ήταν ακόμα μια ελληνική πρόταση (η κάθε χώρα
δικαιούται να υποβάλλει δύο), εκείνη του ζωγράφου Αληθινού, που θάβει τα έργα
του σε διάφορα σημεία του πλανήτη, ώστε να τα βρουν οι επερχόμενες γενιές, σε
περίπτωση πυρηνικής ή άλλη καταστροφής.

Η ιδέα του Αληθινού με συνήρπασε και ξέροντας το έργο του ζωγράφου, τον
ενεθάρρυνα να υποβάλει την υποψιότητά του. Ωστόσο, αυτή η πρόταση κρίθηκε ως
μη εμπίπτουσα στο αιτούμενο. Ειπώθηκε ότι το τοπίο πρέπει να είναι ορατό διά
γυμνού οφθαλμού (αλλιώς θα λεγόταν ου-τοπίο). Έτσι αποκλείστηκαν για το μέλλον
τα υποθαλάσσια. Ωστόσο, ώσπου να ξεκαθαριστεί τι σημαίνει «πολιτιστικό τοπίο»,
χρειάστηκαν τουλάχιστον δύο συνεδρίες της επιτροπής, αφού κανένα μέλος της δεν
είχε ξεκαθαρισμένες απόψεις επί του προκειμένου. Για το βραβείο «Μελίνα
Μερκούρη» του 2001 οι όροι του διαγωνισμού θα είναι πιο σαφείς.

Και αφού είμαστε στα έργα και στις ημέρες της Ουνέσκο, ας πούμε ακόμα ότι την
Παρασκευή που μας πέρασε ο αρχηγός της ελληνικής αποστολής, για την 30ή Γενική
Συνέλευση του Οργανισμού, υπουργός Παιδείας κύριος Γεράσιμος Αρσένης,
εντυπωσίασε το ακροατήριο, αποτελούμενο κυρίως από υπουργούς Παιδείας των
κρατών-μελών, με την ομιλία του. Αυτό κρίνεται, κατά τους άγραφους νόμους του
Οργανισμού, από το πόσες μόνιμες αντιπροσωπείες ζητούν, την επομένη, αντίγραφο
του λόγου του. Στην περίπτωση Αρσένη το κείμενο της ομιλίας του ζητήθηκε από
αρκετές δεκάδες κρατών. Άρα, να θυμηθούμε ξανά εκείνο το χιλιοειπωμένο: ουδείς
προφήτης εν τω τόπω του;