ΔΡΟΜΟΙ

Σε ένα άοσμο

…μέλλον βαδίζει ο κόσμος, που μοιάζει σήμερα να είναι ολόκληρος
τυλιγμένος σε ένα πυκνό σύννεφο αποσμητικών. Μια σταυροφορία που απειλεί με
αφανισμό όλες τις φυσικές μυρωδιές βλέπει ο Ιταλός ανθρωπολόγος Τζάνι Ντε
Μαρτίνο στο βιβλίο του «Οσμές» (εκδ. Apogeo). Αν σήμερα η σύγχρονη κουλτούρα
εξυφαίνει μια παγκόσμια συνωμοσία για να ξεγελάσει την όσφρηση, αυτό σίγουρα
οφείλεται στο ότι πάντα τη συνέδεε περισσότερο με τα ζώα και λιγότερο με τον
άνθρωπο. Ίσως για όλα να φταίει ο Αριστοτέλης: στον κατάλογο των αισθήσεων
τοποθετεί την όσφρηση στην τελευταία θέση. Ίσως πάλι να είναι φταίξιμο του
Καντ. Θεωρεί την όσφρηση άχρηστη στη γνώση, γιατί δίνει αισθήματα μονάχα
φευγαλέα και προσωρινά. Ευτυχώς υπάρχει ο Νίτσε. Εκείνος είπε «η ευφυΐα μου
είναι στη μύτη μου».

Τολμηροί

…ιδιότροποι, φοβικοί και υγιεινιστές. Σε αυτές τις τέσσερις
κατηγορίες χωρίζουν οι οσμές τους ανθρώπους, σύμφωνα με κοινωνιολογική και
ανθρωπολογική έρευνα του ιταλικού ινστιτούτου GPF. Μια άλλη έρευνα, γαλλική,
αναδεικνύει πιο δημοφιλή τη μυρωδιά του καφέ και πιο δυσάρεστη τη μυρωδιά των
αποβλήτων. Ποια είναι λοιπόν η στάση των ανθρώπων απέναντι στις οσμές; Για
τους ιδιότροπους, μια δυσάρεστη μυρωδιά μπορεί να τους χαλάσει τη μέρα. Οι
φοβικοί έχουν μια στάση μανιχαϊκή, αφού δεν ξεχωρίζουν παρά μονάχα καλή ή κακή
μυρωδιά, άρωμα ή αποφορά. Για τους υγιεινιστές ισχύει το «πες μου πώς μυρίζουν
τα ρούχα σου, να σου ποιος είσαι». Οι τολμηροί είναι κυρίως νέοι. Γι’ αυτούς,
οι οσμές είναι το αλάτι της ζωής. Ανεκτικοί σε όλες, εκτιμούν ιδιαίτερα την
ηδονιστική και αφροδισιακή τους διάσταση.

Τι του (της) βρίσκει;

…συχνά αναρωτιέται κανείς. Λάθος ερώτηση. Η σωστή θα ήταν: Τι του (της)
μυρίζει; Φερομόνες. Στο βιβλίο του «Το όργανο του Γιάκομπσον» (εκδ. Allen
Lane), ο Λάιαλ Γουάτσον βγάζει την ανθρώπινη μύτη από την ταπεινή της αφάνεια.
Εισχωρεί μέσα στα ρουθούνια. Κάπου εκεί που το διάφραγμα ενώνεται με τα οστά
του προσώπου, υπάρχουν δύο μικροσκοπικές σήραγγες. Είναι το «όργανο του
Γιάκομπσον», που ανακάλυψε ο Δανός ανατόμος το 1911. Πολλοί επιστήμονες το
θεωρούν άχρηστο απομεινάρι από τότε που ο άνθρωπος ήταν ακόμη ψάρι και
ρουθούνιζε μέσα στο σκοτάδι ψάχνοντας τον προαιώνιο βυθό. Όμως, ο Γουάτσον
πιστεύει πως είναι ακόμη σημαντικό, πως είναι το όργανο της έκτης αίσθησης,
αυτής που μας χαρίζει τη «διαισθητική γνώση», λέει δανειζόμενος από τον Νίτσε.

Η μύτη

…κρύβει το μυστήριο τού πώς ο άνθρωπος ασυναίσθητα γνωρίζει, θυμάται,
νιώθει, επιθυμεί μια άλλη παρουσία. Η ανθρώπινη μασχάλη κουβαλάει τα ίδια
στεροειδή με την ανάσα της αρκούδας. Ζώα στα οποία έχει νεκρωθεί το όργανο του
Γιάκομπσον παρουσιάζουν διαταραχές συμπεριφοράς ­ κυρίως της σεξουαλικής. Αν,
λοιπόν, η μυρωδιά είναι τόσο ζωτική, γιατί ο άνθρωπος ξοδεύει δισεκατομμύρια
για να σκεπάσει με αρώματα τις φυσικές οσμές; Η απάντηση που δίνει σε αυτό ο
Γουάτσον είναι πως όταν ο άνθρωπος άρχισε να ζει κατά ζεύγη, ήταν πια αδύνατον
­ και αντικοινωνικό ­ να αντιδρά σε όλα τα σεξουαλικά οσφρητικά ερεθίσματα.
Όμως δεν ξέρει κανείς αν πρέπει να χαίρεται ή να λυπάται που ο άνθρωπος δεν
μοιάζει σε μερικά λεπιδόπτερα: η βομβυκόλη που εκκρίνουν τα θηλυκά μπορεί να
προσελκύσει μέχρι ένα τρισεκατομμύριο αρσενικά (κάθε φορά).