Προσανατολισμοί και προοπτικές των ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών προγραμμάτισε και
πραγματοποιεί, στα πλαίσια αφενός μεν της ανάπτυξης και προώθησης της
ελληνικής εκπαιδευτικής ταυτότητας, αφετέρου δε της γενικότερης υποστήριξης
της ελληνικής επιστημονικής και ερευνητικής προσπάθειας, μία σειρά εκδηλώσεων,
συναντήσεων και επαφών, με απώτερο σκοπό την καθιέρωση της ελληνικής παρουσίας
και γνώμης στην παγκόσμια Πανεπιστημιακή Κοινότητα.

Το Πανεπιστήμιο, εν όψει και των ιστορικών και κοινωνικών εξελίξεων ολόκληρου
του 20ού αιώνα, που σε λίγο εκπνέει, αλλά και με τα δεδομένα της ιλιγγιώδους
ταχύτητας αναμετάδοσης «πληροφοριών» ­ των οποίων η εξέλιξη σε «γνώσεις»
αμφισβητείται έντονα ­ θα πρέπει πλέον σταθερά να αναπροσανατολιστεί για όλους
τους Κλάδους Σπουδών, Θεωρητικών και Θετικών, προς έναν ανανεωμένο όσο και
αναγκαίο στόχο, που θα αποτελεί την «ουσία» της Ανώτατης Εκπαίδευσης: την
καθιέρωση, ως Αρχής αυτής, της πρωταρχικής, ανθρωπιστικής και αισθητικής
καλλιέργειας του εκπαιδευομένου.

Οφείλει συνεπώς το Πανεπιστήμιο να νοιάζεται πρωτίστως για τη διαμόρφωση ενός
ηθικού, συγκροτημένου και εργατικού επιστήμονα και όχι αποκλειστικώς και μόνο
για τη «στελέχωση» της Αγοράς, με έναν, ακόμα, ικανό επαγγελματία. Η όλη αυτή
προσπάθεια, βεβαίως, δε θα είναι ανεμπόδιστη. Είναι γνωστή η «πίεση και
συμπίεση» της Αγοράς για αδιάκοπη και αστείρευτη μονομερή τεχνολογική
ανάπτυξη, χωρίς την παράλληλη ανάπτυξη πνευματικών προοπτικών, δηλαδή
αδιαφόρως προς την εξέλιξη «του νου και της ψυχής». Η διαπίστωση αυτή
αποτελεί, δυστυχώς, μία πραγματικότητα, στην οποία μπορούμε, όμως, να
αντισταθούμε. Είναι, για να θυμηθούμε λίγο και την πολιτιστική μας κληρονομιά,
η διαφορά που τόνιζε ο αείμνηστος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης όταν έλεγε με τη
χαρακτηριστική του λόγια ελληνικότητα: «… Μορφωμένους θέλομε,
όχι εγγράμματους…».

Ένας τέτοιος προσανατολισμός, επομένως, στη βάση της εκπαιδευτικής
λειτουργίας, εξασφαλίζει και την απρόσκοπτη ερευνητική πορεία της Επιστήμης,
αφού πλέον ο Ερευνητής θα έχει εξαιρετικά ανθεκτική ηθικοπνευματική θωράκιση.
Καταλήγουμε συνεπώς στην έγκριτη όσο και αναγκαία στην εποχή μας άποψη ότι η
Επιστήμη και η Έρευνα πρέπει να συμπορεύονται με την Ηθική.

Στην προσπάθειά του αυτή το Πανεπιστήμιο Αθηνών βρίσκει άξιους συμμάχους από
τον παγκόσμιο επιστημονικό χώρο, κυρίως δε από την Ευρώπη.

Έτσι, την εναρκτήρια τελετή του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών
Νοτιοανατολικής Ευρώπης, την οποία παρακολούθησε, την προηγούμενη εβδομάδα, με
ιδιαίτερο ενδιαφέρον, η ελληνική και διεθνής κοινή γνώμη, ακολουθεί το
Ελληνογαλλικό Συμπόσιο που διοργανώνεται στην Αθήνα, σήμερα κι αύριο, κυρίως
από τα γαλλικά και ελληνικά Πανεπιστήμια και τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και
Τεχνολογίας. Επιθυμία Γάλλων και Ελλήνων διοργανωτών είναι η ενίσχυση,
προώθηση και διεύρυνση της ελληνογαλλικής συνεργασίας σε θέματα Ανώτατης
Εκπαίδευσης, έρευνας και τεχνολογίας, οι κύριοι, δε, στόχοι της διοργάνωσης
είναι δύο:

1. Η σε βάθος μελέτη των θεσμικών και διαρθρωτικών συνιστωσών της έρευνας.

2. Η ανάδειξη των προοπτικών της ελληνογαλλικής συνεργασίας.

Η γαλλική και ελληνική κουλτούρα, που εντάσσονται στην «καρδιά» του Ευρωπαϊκού
Πολιτισμού, συμμερίζονται, κατά τη γνώμη μας, τον προαναφερόμενο
προσανατολισμό των στόχων της Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας. Έτσι, η
διοργάνωση του Συμποσίου αυτού αποσκοπεί περαιτέρω στη διαμόρφωση ενός κοινού
πολιτιστικού και εκπαιδευτικού πυρήνα στην Ευρώπη.

Τόσο η γαλλική όσο και η ελληνική κοινωνία προσπαθεί, άλλες φορές περισσότερο,
άλλες λιγότερο, να χειραφετηθεί από τη χειραγώγηση αυτής της ελκυστικής κατ’
αρχήν παγκοσμιοποίησης και να αντισταθεί στην ομοιογενοποίηση των αντιδράσεων
στα παντός τύπου ερεθίσματα.

Η διαφύλαξη της εθνικής πολιτιστικής ταυτότητας είναι καίρια και αυτό
αναγνωρίζεται ακόμα απ’ όλες τις Ευρωπαϊκές Συνθήκες και Συμφωνίες. Η πρόταξη
και επίταση των εθνικών πολιτιστικών χαρακτηριστικών δεν είναι αθέμιτη
προπαγάνδα, αντιθέτως αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία κλίματος
υγιούς προσαρμογής των λαών σε πνεύμα συνύπαρξης και συνεργασίας. Δεν
αποκλείουμε κανέναν, αποδεχόμαστε δε και ενθαρρύνουμε το δικαίωμα όλων να
είναι διαφορετικοί. Είναι όμως εγγενές, θεμιτό και ευκταίο κάθε εκπαιδευτική
προσπάθεια να στηρίζεται σε πολιτισμικές καταβολές, που διευκολύνουν το
εκπαιδευτικό οικοδόμημα να «ριζώσει» και να αναπτυχθεί, πλέον και εκτός του
αυστηρώς καθορισμένου γεωγραφικού «εθνικού» χώρου.

Ουδείς αμφισβητεί ότι τα Πανεπιστήμια, ως «δίαυλοι
επικοινωνίας», μεταδίδουν και δέχονται πληροφορίες, γνώσεις και απόψεις
και κινητοποιούν ολόκληρη την κοινωνία στα πλαίσια της δημιουργικής
φιλοσοφικής αναρώτησης. Στις μέρες μας ειδικά, η δημοφιλής «παγκοσμιοποίηση»
που εν πολλοίς οφείλεται και στη λειτουργία αυτών των πανεπιστημιακών
«διαύλων» θέτει έναντι σε όλες τις σκεπτόμενες κοινωνίες μία πρόκληση, να
αναμετρηθούν με το ίδιο το ανάστημά τους, το ηθικό, κοινωνικό, πολιτικό και
επιστημονικό και στη συνέχεια να το ορθώσουν για να προχωρήσουν στη νέα
Χιλιετία. Η Ιστορία, είτε εκδικείται είτε επιβραβεύει, πάντοτε καραδοκεί και κρίνει.

Ο Κωνσταντίνος Α. Δημόπουλος είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών