Το προφίλ του καλού καθηγητή

Ποια εικόνα έχουν οι μαθητές και οι γονείς για τους καθηγητές; Ποια
θεωρούνται ότι είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του «καλού» και του «κακού» εκπαιδευτικού;

Πόσο επηρεάζονται οι μαθητές από τους καθηγητές τους στην επιλογή
επαγγέλματος, σπουδών και στη συμπεριφορά τους;

*Ποιος είναι ο βαθμός εμπιστοσύνης και η γνώμη γονέων – κηδεμόνων για τους
καθηγητές του σχολείου όπου φοιτά το παιδί τους;

Μια πρώτη απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα έρχεται να δώσει μια μεγάλη έρευνα
που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 2.329 μαθητών και μαθητριών και 1.375 γονέων –
κηδεμόνων στο Ν. Σάμου με την ευθύνη της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα αποτελέσματα της έρευνας, από τις απαντήσεις των
μαθητών προκύπτει ότι ο «καλός καθηγητής» είναι αυτός που κάνει «καλή
διδασκαλία» (51,5%) και ακολουθεί ο καθηγητής που έχει «καλή συμπεριφορά»
απέναντί τους (46,3%). Αντίθετα, τα στοιχεία της «επιείκειας – ανεκτικότητας»
ή της «καλής εξωτερικής εμφάνισης» δεν επιλέγονται από τους μαθητές ως
χαρακτηριστικά του «καλού καθηγητή».

Στον αντίποδα, για το 54,2% των μαθητών το πρώτο χαρακτηριστικό του «κακού
καθηγητή» είναι η «κακή συμπεριφορά» και το δεύτερο η «κακή διδασκαλία» (31,7%).

Στον πίνακα 2 μπορούμε να δούμε πόσο επηρεάζονται οι μαθητές από τους
καθηγητές τους στη συμπεριφορά, στο χαρακτήρα τους καθώς και στην επιλογή
σπουδών και επαγγέλματος.

Τρεις στους τέσσερις μαθητές δηλώνουν ότι επηρεάζονται «λίγο ως πολύ» ως προς
τη συμπεριφορά και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους από τη συμπεριφορά των
καθηγητών τους, οι 6 στους 10 ότι επηρεάζονται και στην επιλογή σπουδών, ενώ ο
1 στους δύο μαθητές δηλώνει ότι επηρεάζεται και στην επιλογή του επαγγέλματος
από τους καθηγητές.

Όσον αφορά τους γονείς και το βαθμό εμπιστοσύνης που έχουν στους καθηγητές του
σχολείου όπου φοιτά το παιδί τους, η ανάγνωση του πίνακα 3 φανερώνει ότι ένα
ποσοστό μικρότερο από το 5% των γονέων – κηδεμόνων δηλώνουν ανεμπιστοσύνη
στους καθηγητές του σχολείου, αλλά υπάρχει κι ένα ποσοστό 42% που δηλώνει
μικρό βαθμό εμπιστοσύνης. Παράλληλα ο ένας στους δύο γονείς δηλώνει υψηλό
βαθμό εμπιστοσύνης.

Την ίδια στιγμή η γνώμη των γονέων – κηδεμόνων για τους εκπαιδευτικούς
καταγράφεται σε ποσοστό 81% ως θετική και μόλις σε ποσοστό 14% ως αρνητική.

Πώς αντιμετωπίζονται οι μαθητικές επιδόσεις

Πώς αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί το θέμα της σχολικής επίδοσης και της
σχολικής αποτυχίας των μαθητών;

Τόσο η έρευνα όσο και η εμπειρία έχουν αποδείξει ότι δεν υπάρχει ενιαία στάση
των εκπαιδευτικών απέναντι στην ανισότητα της σχολικής επίδοσης των μαθητών τους.

Σε παλαιότερη έρευνα (Θεοπούλα Ανθογαλίδου – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) που είχε
πραγματοποιηθεί σε σχολεία διαφόρων νομών της χώρας είχε παρατηρηθεί ένας
έντονος συντηρητισμός στις απαντήσεις των καθηγητών σε ερώτηση σχετικά με τα
αίτια της σχολικής αποτυχίας.

Τα 3/4 των καθηγητών θεωρούσαν ότι όταν ένας μαθητής «αδυνατεί να
παρακολουθήσει», αυτό συμβαίνει αποκλειστικά από δική του υπαιτιότητα.

«Φυσική επιλογή»

Μάλιστα, το 70% των φιλολόγων και το 74% των φυσικών, μαθηματικών και χημικών
θεωρούσαν ότι «η αποχώρηση ενός αριθμού μαθητών προ της περατώσεως των σπουδών
της μέσης εκπαίδευσης» εκφράζει μια αναγκαία και φυσική επιλογή που επιτρέπει
να φτάνουν στο απολυτήριο μόνο οι καλύτεροι.

Σχηματικά, περισσότερο για να οριοθετήσουμε το Σώμα των εκπαιδευτικών, ως προς
τη στάση του απέναντι στο σημαντικότατο αυτό ζήτημα, μπορούμε να μιλήσουμε για
τρεις κατηγορίες:

Στην πρώτη κατηγορία, που είναι και η μεγαλύτερη, συγκεντρώνονται εκείνοι οι
εκπαιδευτικοί που πιστεύουν ότι οι ανισότητες στη σχολική επίδοση είναι κάτι
το φυσικό και αντιμετωπίζουν τούς «σχολικά ευπαθείς» μαθητικούς πληθυσμούς ως
«ναυαγούς» της εκπαιδευτικής διαδικασίας, με στρατηγικές «σχολικής φιλανθρωπίας».

Η β9 κατηγορία

Στη δεύτερη κατηγορία, σαφώς αρκετά μικρότερη από την πρώτη, συγκεντρώνονται
εκείνοι οι εκπαιδευτικοί που όχι μόνο αγνοούν ότι η σχολική καθυστέρηση και οι
μαθησιακές δυσκολίες συνδέονται στενά τόσο με την κοινωνικο-οικονομική
κατάσταση του μαθητή όσο και με την ίδια τη «λειτουργία» του σχολικού
μηχανισμού, αλλά παράλληλα αντιτίθενται σθεναρά σε κάθε ενεργό αγώνα ενάντια
στη σχολική αποτυχία με διάφορα ανεπιστημόνητα ιδεολογήματα, τα οποία
τελευταία πριμοδοτούνται και ενισχύονται από τη «γραμμή» πλεύσης της κυρίαρχης
εκπαιδευτικής πολιτικής: Η εκπαίδευση σήμερα καθίσταται λιγότερο τομέας της
κοινωνικής πολιτικής και περισσότερο τομέας της οικονομικής πολιτικής και,
σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Α. Καζαμία, φαίνεται ότι σε ό,τι αφορά το ρόλο
του σχολείου, κυρίαρχη θέση έχει αποκτήσει ο λόγος/ιδεολογία του «homo
economicus» που έχει επισκιάσει το λόγο/ιδεολογία του «homo koinonicus».

Στο πλαίσιο αυτό υπάρχουν εκπαιδευτικοί που αρκούνται στο να μην ξεπερνούν τον
αριθμό των αποτυχιών πέρα από τα όρια του «λογικού» και άλλοι που η διατήρηση
της φήμης τους απαιτεί ένα σταθερό minimum αποτυχιών που θεωρούν ότι προσδίδει
κύρος και επιστημονικότητα στην αυστηρότητα.

Η ανισότητα

Η τρίτη κατηγορία αποτελείται από τους εκπαιδευτικούς εκείνους που βλέπουν την
κοινωνικο-οικονομική ανισότητα ως κυρίαρχη αιτία της ανισότητας στη σχολική
επίδοση των μαθητών τους: «Διδάσκω σε υποβαθμισμένη περιοχή. Το 95% των γονέων
δεν έχουν βγάλει ούτε το Δημοτικό. Από κει ξεκινάνε όλα…».

Στους εκπαιδευτικούς αυτούς, ιδιαίτερα, μπορεί κανείς να ανακαλύψει μια
τεράστια σε πλούτο και ποικιλία «ενεργητική διδασκαλία», με την οποία
επιχειρείται η κινητοποίηση της εμπειρίας και των ενδιαφερόντων όλων των μαθητών.