Γυναικεία υπεροχή σε Γυμνάσιο – Λύκειο

Τη φετινή χρονιά περίπου 1,6 εκατομμύρια μαθητές φοιτούν στις 16.000
σχολικές μονάδες της χώρας μας (Νηπιαγωγεία, Δημοτικά, Γυμνάσια, Ενιαία
Λύκεια, ΤΕΕ).

Για τα παιδιά και τους εφήβους 6-18 ετών το σχολείο αποτελεί έναν άμεσο χώρο
εμπειριών με πολυποίκιλες επιδράσεις, έναν χώρο στον οποίο διέρχονται ένα
σημαντικό τμήμα της ζωής τους και έρχονται σε καθημερινή επαφή με τον
«σημαντικό άλλο» της σχολικής τάξης: τον εκπαιδευτικό.

Οι αριθμοί

Το σύνολο των εκπαιδευτικών που υπηρετούν στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια
Εκπαίδευση ανέρχονται σήμερα στις 118.000, αριθμός που αντιπροσωπεύει περίπου
το 3% του ενεργού πληθυσμού και το 1/5 των εν ενεργεία δημοσίων υπαλλήλων.
Στον πίνακα 1 μπορούμε να δούμε ότι η μεγαλύτερη σε αριθμό ομάδα είναι οι
καθηγητές (63.441) και ακολουθούν οι δάσκαλοι (45.876) και οι νηπιαγωγοί (8.607).

Στα Γυμνάσια και στα Ενιαία Λύκεια, στα οποία φοιτούν πάνω από το 85% του
μαθητικού πληθυσμού της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, οι φιλόλογοι και οι
μαθηματικοί αποτελούν περίπου το 50% του συνόλου των καθηγητών αυτής της
βαθμίδας. Στον πίνακα 2 φαίνεται ο αριθμός των εκπαιδευτικών κατά ειδικότητα.

Το φύλο

Στη χώρα μας το διδασκαλικό επάγγελμα μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’80
δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί γυναικείο, καθώς οι δασκάλες ήταν σαφώς
λιγότερες από τους δασκάλους. Και δεν θα μπορούσε, βεβαίως, να είναι
διαφορετικά, αφού η κρατική παρέμβαση που εκδηλώθηκε με συγκεκριμένες
ρυθμίσεις σε διάφορες χρονικές περιόδους «φρέναρε» την είσοδο των γυναικών στο
διδασκαλικό επάγγελμα. Με την ίδρυση των Παιδαγωγικών Ακαδημιών (1933)
καθορίζεται με νόμο η περιορισμένη δυνατότητα φοίτησης των γυναικών (2/3
άνδρες – 1/3 γυναίκες).

Αυτός ο ιδιόμορφος numerus clausus par sexe (περιορισμένος αριθμός εισαγωγής
για γυναίκες) καταργείται μόλις το 1971. Άλλη δικλίδα ασφαλείας για την
περαιτέρω μείωση του αριθμού των γυναικών στο διδασκαλικό επάγγελμα ήταν η
απαγόρευση του διορισμού τους σε μονοθέσια σχολεία (Π.Δ. 424/1976), σε μία
περίοδο που αυτά ξεπερνούσαν τις 3,5 χιλιάδες. Οι διακρίσεις αυτές, σύμφωνα με
τη Βάσω Βασιλού – Παπαγεωργίου, καταργήθηκαν το 1982 και από τις αρχές της
τελευταίας δεκαετίας παρατηρείται αριθμητική υπεροχή των γυναικών, οι οποίες
σήμερα ανέρχονται στο 54% του διδασκαλικού σώματος.

Στους καθηγητές το 64,4% των εκπαιδευτικών του Γυμνασίου είναι γυναίκες, ενώ
στον διδακτικό πληθυσμό του Ενιαίου Λυκείου οι γυναίκες και οι άνδρες
συμμετέχουν περίπου με τα ίδια ποσοστά (50%).

Τα στερεότυπα, όμως, για τη «γυναικεία φύση» παρουσιάζονται σε όλη τους τη
μεγαλοπρέπεια όταν εξετάζουμε την κατανομή των δύο φύλων στις διάφορες
ειδικότητες των εκπαιδευτικών. Η ανάγνωση του πίνακα 2 φανερώνει ότι σε
ειδικότητες όπως του φιλολόγου ελληνικής και ξένης γλώσσας και λογοτεχνίας ή
του καθηγητή καλλιτεχνικών κ.λπ., που θεωρούνται ότι ταιριάζουν καλύτερα στη
«γυναικεία φύση», τη «γυναικεία ευαισθησία», οι γυναίκες συμμετέχουν σε πολύ
υψηλά ποσοστά. Αντίθετα όπου η ειδικότητα θεωρείται ότι απαιτεί «επιστημονική
γνώση και αντικειμενικότητα», που ταιριάζουν λιγότερο στη «γυναικεία φύση»,
εκεί οι γυναίκες είναι «φυσικά» πολύ λιγότερες. Έτσι π.χ. στους μαθηματικούς
οι γυναίκες δεν ξεπερνούν το 27%, στους φυσικούς το 24%, στους γυμναστές το
37% και στους χημικούς το 34%. Όπως όμως θα δούμε παρακάτω, το φύλο δεν είναι
σημαντικός παράγοντας διαφοροποίησης των εκπαιδευτικών μόνο ως προς την
ειδικότητα, αλλά και ως προς την κοινωνική τους προέλευση.

Η κοινωνικο-οικονομική προέλευσή τους

Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί (νηπιαγωγοί, δάσκαλοι, καθηγητές) προέρχονται κατά
βάση από οικογένειες αγροτών, εργατών, τεχνιτών και μικροϋπαλλήλων και η
καταγωγή τους είναι σαφώς λαϊκότερη από την καταγωγή των εκπαιδευτικών των
άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Παράλληλα υπάρχει και μια εσωτερική διαφοροποίηση, ως προς την κοινωνική
προέλευση, ανάμεσα στους δασκάλους και τους καθηγητές καθώς οι πρώτοι έχουν
λαϊκότερη καταγωγή σε σχέση με τους δεύτερους. Σε έρευνα της πανεπιστημιακού
Κούλας Κασιμάτη (Πάντειο – ΕΚΚΕ) για τα «Κοινωνικά χαρακτηριστικά της
απασχόλησης» επισημαίνεται ότι ως προς την κοινωνικο-οικονομική προέλευση,
όπως αυτή εκφράζεται από το επίπεδο εκπαίδευσης και το επάγγελμα του πατέρα,
οι δάσκαλοι προέρχονται από τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα.

Στα ίδια συμπεράσματα έχουν καταλήξει και άλλες έρευνες (π.χ. του Γ.
Σπυρόπουλου), στις οποίες τονίζεται ότι το 70% περίπου των δασκάλων και των
νηπιαγωγών έχουν γονείς αγρότες, εργάτες, τεχνίτες κ.λπ. Η «στρατολόγηση» των
δασκάλων από τα παραπάνω στρώματα τείνει να μεταβληθεί, ιδιαίτερα μετά την
ίδρυση των 4χρονων Παιδαγωγικών Τμημάτων Δημοτικής Εκπαίδευσης (ΠΤΔΕ). Στους
καθηγητές τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Σε παλαιότερη έρευνα της
πανεπιστημιακού Μαρίας Ηλιού είχε φανεί ότι οι καθηγητές έχουν συχνότατα
(37,5%) αγροτική καταγωγή, σε μικρή αναλογία εργατική (7,3%), ενώ όσοι είχαν
γονείς που ασχολούνταν σε «ελευθέρια επαγγέλματα» ή σε υπηρεσίες συμμετείχαν
στο σύνολο των καθηγητών με ποσοστά 18,4% και 22,3% αντίστοιχα. Σε άλλη έρευνα
φαίνεται ότι οι μισοί από τους καθηγητές προέρχονται από εργατικά ή αγροτικά
στρώματα, υπάρχει, όμως, ένα 33% με γονείς εμπόρους, υπαλλήλους γραφείου,
απασχολούμενους στην παροχή υπηρεσιών και ένα 12% περίπου που προέρχονται από
γονείς που εξασκούν ελεύθερα επαγγέλματα, επιστημονικά ή επαγγέλματα
«διοίκησης και διεύθυνσης».

Εδώ, βεβαίως, αξίζει να επισημάνουμε ότι υπάρχουν διαφοροποιήσεις στην
κοινωνική προέλευση τόσο ως προς το φύλο όσο και ως προς την ειδικότητα των
εκπαιδευτικών.

Σύμφωνα με έρευνα της πανεπιστημιακού Θεοπούλας Ανθογαλίδου, το 80% των αντρών
φιλολόγων έχει λαϊκή προέλευση (αγρότες – εργάτες) έναντι μόλις 48% των
γυναικών φιλολόγων. Επίσης, ενώ το 40% των θεολόγων έχει αγροτική καταγωγή, οι
μαθηματικοί και οι φυσικοί από γονείς αγρότες δεν ξεπερνούν το 13%.