Πολιτική δικαίωση του αγώνα μου

Αρνείται πεισματικά να μιλήσει για τον εαυτό της, τη φιλοσοφία της ή την
οικογένειά της. Προτιμάει να συζητά ακόμα και ώρες για την ουσία της
«υπόθεσης» που έστρεψε τους προβολείς της δημοσιότητας επάνω της, την έκανε
διάσημη και την έβαλε στις ειδήσεις των μεγαλύτερων καναλιών του κόσμου και
στις πρώτες σελίδες των εγκυρότερων εφημερίδων.

Τιτίνα Λοϊζίδου. Έχω ζήσει και αλλού ­ αλλά η Κύπρος, η Κερύνεια, είναι το μεγάλο κομμάτι του εαυτού μου

Η Τιτίνα Λοϊζίδου, η γυναίκα που κίνησε τις νομικές διαδικασίες του Συμβουλίου
της Ευρώπης εναντίον της Τουρκίας για την κατοχή στην Κύπρο και πέτυχε να την
καταδικάσει, λέει σήμερα ότι «κίνητρο δεν ήταν η εκδίκηση, αλλά η εξέγερση
εναντίον της καταπάτησης του δικαιώματός μου να μπορώ να ζω στους χώρους και
τα χώματα όπου μεγάλωσα…».

Η Τιτίνα μεγάλωσε στην Κερύνεια καθώς η οικογένεια είχε βαθιές ρίζες εκεί.
Εκεί έζησε ο παππούς, εκεί και ο πατέρας. Όπως και όλων των Κυπρίων η ζωή
μεγαλώνοντας σημαδεύτηκε από τα πολιτικά γεγονότα. Η ίδια θυμάται:

«Από το 1963 ως το 1974 ο δρόμος Κερύνειας – Λευκωσίας ήταν κλειστός. Οι
Τούρκοι είχαν δημιουργήσει θύλακο. Έτσι, όταν παντρεύτηκα το 1972,
μετακινήθηκα στη Λευκωσία όπου εργαζόταν ο σύζυγος, με σκοπό να επιστρέψουμε
όταν το πρόβλημα θα λυνόταν». Δεν ήρθαν έτσι όμως τα πράγματα. Στις 15 Ιουλίου
’74 ξέσπασε το πραξικόπημα και λίγες μέρες μετά η τουρκική εισβολή που έμελλε
να οδηγήσει την αγαπημένη της πόλη, μαζί με ένα μεγάλο κομμάτι του νησιού,
στην τουρκοποίηση.

«Ο πατέρας μου ­ λέει ­ βίωσε κυριολεκτικά στο πετσί του το πώς η Κερύνεια
τουρκοποιήθηκε μέρα με τη μέρα». Ο Ξάνθος Χαραλαμπίδης, ο πατέρας τής Τιτίνας
ήταν γιατρός και αντιδήμαρχος και έμεινε για αρκετό καιρό μαζί με 1.200 άλλους
Κερυνειώτες εγκλωβισμένος στο ξενοδοχείο «Ντόουμ». Οι Τούρκοι επικαλούμενοι
λόγους ασφαλείας δεν τους επέτρεπαν να πάνε στα σπίτια τους. «Έμεινε εκεί ο
πατέρας μου», λέει η Τιτίνα «γιατί ήθελε να μείνει στην Κερύνεια και γιατί
είχε ρόλο να παίξει ως γιατρός, έκανε αναγνωρίσεις μαζί με τα Ηνωμένα Έθνη».
Περιγράφει μάλιστα με πολλή αγάπη αλλά και υπερηφάνεια το πώς ο Ξάνθος
Χαραλαμπίδης μαζί με τον Α. Καριόλου και τα άλλα μέλη της Επιτροπής οργάνωσαν
με επιτυχία την ομαλή λειτουργία του ξενοδοχείου όπου ήταν εγκλωβισμένοι και
διασφάλισαν την επιβίωσή τους.

Σε πορείες

Την ώρα που ο πατέρας της ήταν εγκλωβισμένος στο «Ντόουμ», η Τιτίνα Λοϊζίδου
πήρε μέρος στην πρώτη μεγάλη πορεία των γυναικών προς την Αμμόχωστο που
οργάνωσε η κίνηση «Οι Γυναίκες Επιστρέφουν» το 1975.

­ Πώς συνδεθήκατε με την Κίνηση;

Υπήρχε τότε μια πολύ μεγάλη κινητοποίηση των γυναικών στην Κύπρο, αλλά και
στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Η Μελίνα Μερκούρη και η Αμαλία Φλέμινγκ έπαιξαν
σημαντικό ρόλο στις πορείες. Εγώ, όπως ξέρετε, είμαι ξεναγός. Είδα ότι
μπορούσα να βοηθήσω αναλαμβάνοντας ομάδες που έρχονταν από το εξωτερικό. Το
πιο σημαντικό ήταν ότι κατάλαβα μέσα μου πως είχα μια ευκαιρία να διαμαρτυρηθώ
για το γεγονός ότι δεν μπορούσα να πάω σπίτι μου στην Κερύνεια.

­ Έτσι γεννήθηκε η ιδέα της προσφυγής στο Συμβούλιο της Ευρώπης εναντίον
της Τουρκίας;

Όχι έτσι αυτόματα. Ήταν κάτι που πέρασε από μια διαδικασία ωρίμασης μέσα μου.
Δεν ανήκα, ούτε ανήκω, σε κανένα κόμμα, αλλά εκείνες οι πορείες με εξέφραζαν.
Οργανώθηκαν τέσσερις τέτοιες πορείες, η πρώτη το ’75, άλλες δύο το 1988 και η
τελευταία, που ήταν διπλή ­ πορεία δηλαδή προς την Άχνα και τα Λύμπια ­ το
1989. Εμένα με έπιασαν οι Τούρκοι στα Λύμπια. Η ιδέα γεννήθηκε λίγο αργότερα
όταν πήγα στο δικηγόρο μου για άλλο θέμα. Ο Αχ. Δημητριάδης είχε επιστρέψει
από το εξωτερικό όπου είχε ασχοληθεί με τα θέματα του Συμβουλίου της Ευρώπης
και της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συζητώντας μαζί του κατάλαβα
ότι μπορούσα να κάνω αυτή την προσφυγή, μπορούσα να κάνω αυτό το πράγμα…

Για μένα ­ λέει η Τιτίνα ­ ήταν μια διέξοδος να εκφράσω τη διαμαρτυρία μου για
το γεγονός, ότι με εμποδίζουν να πάω στο σπίτι μου, με εμποδίζουν να πάω στην
Κερύνεια. Ήταν ένας αξιοπρεπής τρόπος ­ προσθέτει ­ να εξωτερικεύσω το έντονο
αίσθημα αποστέρησης που ένιωθα μέσα μου για την Κερύνεια…

­ Επιλέξατε όμως μια νομική μέθοδο με ατέλειωτους διαδικαστικούς δαιδάλους…

Έχετε δίκιο, αλλά αποδείχθηκε ότι άξιζε τον κόπο. Φανταστείτε ότι έπρεπε να
αποδείξουμε με στοιχεία, κάτι που είναι ολοφάνερο διά γυμνού οφθαλμού. Ότι
δηλαδή τα τουρκικά στρατεύματα παρεμποδίζουν την πρόσβασή μου στο σπίτι μου
και στην περιουσία μου και πως υπεύθυνη γι’ αυτό είναι η Τουρκία. Είναι λυπηρό
το γεγονός ότι όλη αυτή η διαδικασία κράτησε δέκα χρόνια, όμως δεν μπορώ να
κρύψω ότι είμαι πολύ ευχαριστημένη. Όχι βέβαια για τις αποζημιώσεις, αλλά
γιατί μπόρεσα να παρουσιάσω με επιτυχία την καταπάτηση των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων από μέρους της Τουρκίας στην Κύπρο. Και δεν καταπατούνται βέβαια
μόνον τα δικά μου δικαιώματα…

Υπάρχει κι άλλο κέρδος. Το γεγονός πως το Συμβούλιο της Ευρώπης δικαίωσε την
ύπαρξη και τη λειτουργία του ως προασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το ενδιάμεσο ψήφισμα απέδειξε ότι το όλο σύστημα λειτουργεί. Μέχρι τώρα είχα
κερδίσει τη νομική μάχη. Έχει σημασία το γεγονός πως ένα χρόνο μετά. και αφού
έληξε η προθεσμία που είχε η Τουρκία να εφαρμόσει την απόφαση και αφού άκουσε
την Τουρκία, η Μόνιμη Επιτροπή λέει πως η απόφαση πρέπει να εφαρμοστεί. Μέχρι
τώρα είχαμε τη νομική δικαίωση, τώρα έχουμε και την πολιτική. Ελπίζω πως αυτή
η απόφαση θα εφαρμοστεί και θα αποτελέσει το προηγούμενο για την αποκατάσταση
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο.

Η ζωή της

Η γυναίκα που έγινε αφορμή να καθίσει η Τουρκία στο ευρωπαϊκό εδώλιο προσπαθεί
να κρατήσει τη ζωή, τη δική της και της οικογένειάς της, μακριά από τα φώτα
της δημοσιότητας. Είναι παντρεμένη με τον Αντρέα, που αφιερώνει τον χρόνο του
στις επιχειρηματικές του δραστηριότητες και έχει δύο παιδιά, τον Βάσο και την
Ελένη. Όταν της ζητώ να μου πει τις αξίες που καθοδηγούν τη ζωή της, αρνείται
να απαντήσει. Διευκρινίζει μόνο πως σ’ αυτές δεν περιλαμβάνεται η αξία του
χρήματος. Κι αυτό για να μη νομιστεί πως έκανε όλη αυτή τη μάχη κατά της
Τουρκίας για να εισπράξει τις αποζημιώσεις.

Η συζήτηση με την Τιτίνα Λοϊζίδου δημιουργεί την εικόνα ενός ανθρώπου που
αγαπά παθολογικά τον τόπο του μ’ έναν τρόπο πιο ουσιαστικό από το παιχνίδι της
καθημερινής πολιτικής. Ενός ανθρώπου που η σχέση του με το χώμα και το χώρο
όπου μεγάλωσε είναι η πρωταρχική ουσία της ύπαρξης. «Έχω ζήσει και αλλού ­
λέει ­ αλλά η Κύπρος, η Κερύνεια, είναι το μεγάλο κομμάτι του εαυτού μου…».
Ένα κομμάτι που σήμερα κρατούν άλλοι.

Φεύγοντας από τη συζήτηση μαζί της δεν ξέρω γιατί στο μυαλό μου ήρθαν δυο
στίχοι του Μ. Ελευθερίου γι’ αυτούς τους άλλους: «… γιατί
ποτέ δεν ήταν ποιητές / το χώμα που πατούν να προσκυνούνε».

«Δεν θέλω να ανήκω σε κόμμα»

Σ’ ένα πολιτικό σκηνικό όπως το κυπριακό θα ανέμενε κανείς πως η Τιτίνα
Λοϊζίδου θα μπορούσε εύκολα να μπει στη Βουλή ή να κάνει κομματική καριέρα. Η
ίδια έχει την απάντησή της:

­ Δεν θέλω να ανήκω σε κόμμα, λέει. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι υποτιμώ τα
κόμματα. Ένας πολίτης μπορεί να βοηθήσει τον τόπο του με τον δικό του τρόπο.
Δεν χρειάζεται ν’ ανήκει σε κόμματα. Συμμετέχω και ενεργώ πολιτικά, αλλά δεν
είμαι οργανωμένη σε κόμμα. Υπάρχουν και οι ομάδες πίεσης, που σε πολλές
περιπτώσεις είναι αποτελεσματικές.