35ωρο: Το μεγάλο στοίχημα

«Οι ώρες εργασίας μειώθηκαν, ενώ οι πελάτες μπορούν πλέον να εξυπηρετούνται
ακόμη και τις μεσημεριανές ώρες, από τις 2 μ.μ. μέχρι τις 4 μ.μ.». Με αυτόν
τον λακωνικό τρόπο, ο κ. Κωνσταντίνος Κατσίνης, υποδιευθυντής του ενός από τα
δύο καταστήματα της Εθνικής Τράπεζας στα οποία εφαρμόζεται πιλοτικά το 35ωρο,
περιγράφει τις καθημερινές επιπτώσεις που έχει στη ζωή τόσο των καταναλωτών
όσο και των εργαζομένων η εφαρμογή του 35ώρου.

Για πολλούς το 35ωρο θεωρείται μια τομή τόσο στις συνθήκες εργασίας όσο και
στη δομή της απασχόλησης και προβλέπουν ότι οι επιπτώσεις του θα είναι εξίσου
καταλυτικές με αυτές που σημειώθηκαν πριν από αρκετά χρόνια με την εφαρμογή
της εβδομάδας των 40 ωρών εργασίας. Για άλλους το 35ωρο θεωρείται το επόμενο
μεγάλο πεδίο σύγκρουσης συνδικάτων και εργοδοτών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Χρησιμοποιούν μάλιστα ως επιχείρημα τη γαλλική και την ιταλική εμπειρία.
Υπάρχουν όμως και εκείνοι που θεωρούν ότι η εφαρμογή του είναι ο προπομπός των
αλλαγών που έρχονται την επόμενη δεκαετία και θα αλλάξουν τον ρόλο και τη
συμβολή της εργασίας σε όλες τις αλυσίδες της παραγωγικής διαδικασίας.

Γεγονός είναι πάντως ότι το 35ωρο έχει μπει πλέον στη ζωή μας. Μάλιστα, το
1999 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως το έτος εφαρμογής του νέου μειωμένου
ωραρίου εργασίας στην Ελλάδα. Πρώτη η εταιρεία Ιντρακόμ ανακοίνωσε στις 3
Μαρτίου την εφαρμογή της εβδομάδας των 35 ωρών χωρίς μείωση αποδοχών, ενώ από
1ης Αυγούστου ξεκίνησε η πιλοτική εφαρμογή του μέτρου στον τραπεζικό τομέα,
επίσης χωρίς μείωση μισθών.

Σε έναν μήνα από σήμερα, τη σκυτάλη θα πάρουν οι ΔΕΚΟ, αφού από την 1η
Νοεμβρίου προβλέπεται ότι θα ξεκινήσει η δοκιμαστική εφαρμογή του νέου ωραρίου
εργασίας στον ΟΤΕ. Ακολουθεί η ΔΕΗ, ενώ μόλις την περασμένη εβδομάδα έγινε
γνωστό ότι και στην Ολυμπιακή Αεροπορία επήλθε συμφωνία για να δοκιμαστεί το
νέο μειωμένο ωράριο εργασίας.

Στην Ευρώπη: διαδηλώσεις στη Γαλλία, πρωτοπορεί η Γερμανία

Ο χρόνος θα δείξει αν τελικά το 35ωρο θα καθιερωθεί στην Ελλάδα αλλά και στις
άλλες ευρωπαϊκές χώρες ως το νέο ωράριο εργασίας και η ιστορία θα κρίνει τα
αποτελέσματά του στην οικονομία και τις επιχειρήσεις, αλλά και τις επιδράσεις
που θα έχει στις εργασιακές σχέσεις στις νέες συνθήκες παγκοσμιοποίησης της
οικονομίας. Αναμφισβήτητα πάντως τα τελευταία χρόνια, το 35ωρο αποτελεί το
μεγάλο «αγκάθι» στις σχέσεις εργατών και εργοδοσίας και ένα από τα πιο «καυτά»
ζητήματα που συζητούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Είναι η αιτία που την περασμένη εβδομάδα, για πρώτη φορά μετά το 1982,
περισσότεροι από 20.000 εργοδότες μεγάλων και μικρών επιχειρήσεων στη Γαλλία
«βγήκαν στους δρόμους» διαδηλώνοντας ενάντια στη μείωση του ανωτάτου ορίου
ωρών εργασίας στις 35 ώρες (από 39 ώρες) από την 1.1.2000 που προβλέπεται στο
νομοσχέδιο της κυβέρνησης Ζοσπέν για τις επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από
20 άτομα, σε πρώτη φάση. Την ίδια ώρα, αρκετές χιλιάδες εργαζόμενοι διαδήλωναν
και αυτοί στους δρόμους του Παρισιού ζητώντας από την κυβέρνηση να εφαρμόσει
χωρίς καμία καθυστέρηση το νομοσχέδιο αυτό, που, σύμφωνα με την κυβέρνηση αλλά
και τα συνδικάτα, θα οδηγήσει σε αύξηση της απασχόλησης. Πρόκειται για το
νομοσχέδιο με το οποίο επιχειρείται να θεσμοθετηθούν οι εξαγγελίες που είχε
κάνει ο ίδιος ο πρωθυπουργός κ. Ζοσπέν από το 1997, ο οποίος, αναδεικνύοντας
το 35ωρο ως λύση για τη μείωση της ανεργίας στη Γαλλία, είχε παρακινήσει τους
εργοδότες και τους εργαζομένους να προχωρήσουν σε συμφωνίες εφαρμογής του
μέτρου κατά κλάδο και επιχείρηση, για να είναι έτοιμοι πριν από το 2000 που θα
ξεκινήσει η εφαρμογή του.

Από τότε μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τη γαλλική κυβέρνηση, σε περισσότερες από
16.000 επιχειρήσεις έχουν γίνει παρόμοιες συμφωνίες, οι οποίες, όπως η ίδια
υποστηρίζει, θα δημιουργήσουν 123.000 νέες θέσεις εργασίας, αριθμός που
αμφισβητείται όμως από τις εργοδοτικές οργανώσεις. Κατά τους εργοδότες πάντως,
που διαδήλωσαν ενάντια στο μέτρο, η εφαρμογή του μέτρου χωρίς μείωση αποδοχών
όχι μόνο δεν θα οδηγήσει σε αύξηση τη ανεργίας μακροπρόθεσμα, αλλά το
αντίθετο, αφού, όπως υποστηρίζουν, θα αυξήσει το κόστος για τις επιχειρήσεις
και θα πλήξει την ανταγωνιστικότητά τους.

Πάντως οι περισσότερες από τις συμφωνίες αυτές δεν επετεύχθησαν χωρίς
παραχωρήσεις, μισθολογικές και άλλες, από τους Γάλλους εργαζομένους. Η μάχη
για το 35ωρο, που για πρώτη φορά ετέθη ως θέμα από την Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών
Συνδικάτων στη δεκαετία του 1970, έχει αναδειχθεί σε ευρύτερο ευρωπαϊκό
ζήτημα. Τα συνδικάτα των εργαζομένων, στις ισχυρότερες οικονομικά χώρες στην
Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα, θεωρούν ότι το 35ωρο είναι το «φάρμακο» για να
αντιμετωπιστεί η ανεργία των 18 εκατομμυρίων πολιτών που μαστίζει την
Ευρωπαϊκή Ένωση. Το βασικό επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι η μείωση των
εβδομαδιαίων ωρών εργασίας θα δημιουργήσει περιθώρια για νέες προσλήψεις
προκειμένου να αποφευχθεί μείωση της παραγωγής. «Το 35ωρο θα οδηγήσει σε
μείωση της ανεργίας υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοστεί χωρίς διευθέτηση του
χρόνου εργασίας (σ.σ.: ελαστικοποίηση)» τονίζει ο επιστημονικός σύμβουλος της
ΓΣΕΕ κ. Γιάννης Κουζής.

Οι εργοδότες, κυρίως των άλλων ευρωπαϊκών χωρών ­ όσοι αποδέχονται μείωση των
ωρών εργασίας με μείωση των αποδοχών ­ φαίνεται ότι διακρίνουν στο 35ωρο ένα
μέσο που θα τους φέρει πιο γρήγορα στην κατάργηση του οκταώρου, στην
«ελαστικοποίηση» του ωραρίου εργασίας και ενδεχομένως και στην περαιτέρω
εντατικοποίηση της εργασίας, ώστε να εντατικοποιηθεί η χρήση του κεφαλαίου
πριν αυτό απαξιωθεί.

Η μάχη για το πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί το μέτρο ­ που είναι άλλωστε και η
ουσία ­ είναι ο λόγος για τον οποίο και στην Ιταλία οι διαπραγματεύσεις
εργοδοτών και εργαζομένων για το θέμα αυτό γίνονται μετ’ εμποδίων. Και οι δύο
πλευρές προβάλλουν σημαντικές αντιρρήσεις σε πλευρές του μέτρου από τις οποίες
εκτιμούν ότι θίγονται. Η εφαρμογή του 35ώρου στην Ιταλία προβλέπεται ότι θα
ξεκινήσει σε όλες τις επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 15 εργαζομένους από
την 1η Ιανουαρίου 2001.

Η Γερμανία ωστόσο μπορεί να θεωρείται «πρωτοπόρος» στην εφαρμογή του 35ώρου.
Πολλές μεγάλες βιομηχανίες, όπως η VW και η OPEL, έχουν εφαρμόσει το μέτρο ήδη
από το 1993, με ταυτόχρονη μείωση των αποδοχών των εργαζομένων τους για να
ξεπεράσουν οικονομικά προβλήματα που κατά καιρούς αντιμετώπισαν και να
αποφύγουν μαζικές απολύσεις. Όμως το 35ωρο εφαρμόζεται ήδη στη χώρα αυτή από
το 1984 και χωρίς μείωση αποδοχών στον κλάδο της μεταλλουργίας. Όσο για την
Αγγλία, δεν υπάρχει νομοθετικά κατοχυρωμένο ωράριο εργασίας.

Στην Ελλάδα: «Κλειδί» οι αποδοχές

Από την 1η Αυγούστου, στα πιλοτικά καταστήματα που έχουν ορίσει οι τράπεζες για την εφαρμογή του 35ώρου, οι πελάτες μπορούν να κάνουν τις συναλλαγές τους και μετά τις 2 μ.μ.

Στην Ελλάδα, η υπόθεση του 35ώρου τέθηκε δυναμικά φέτος από τη ΓΣΕΕ, η οποία
κάλεσε στις αρχές του έτους τον ΣΕΒ και τις υπόλοιπες εργοδοτικές οργανώσεις
σε διάλογο για την εφαρμογή του χωρίς μείωση αποδοχών. Όμως οι συζητήσεις δεν
κατέληξαν σε κάποιο αποτέλεσμα. Όχι μόνο λόγω της αντίθεσης που εξέφρασε η
εργοδοτική πλευρά στην προοπτική μείωσης του χρόνου εργασίας χωρίς μείωση
μισθών, αλλά και της ριζικής διαφωνίας της με το μέτρο ακόμη και αν αυτό
συνδυασθεί με μείωση των αποδοχών. Πάντως τώρα βρίσκεται σε εξέλιξη μια νέα
προσπάθεια συζήτησης του θέματος μεταξύ εργοδοτών και εκπροσώπων των
εργαζομένων. Ωστόσο όλα δείχνουν ότι η υπόθεση του 35ώρου στην Ελλάδα, σε αυτή
τη φάση, παρ’ ότι έχει κάνει βήματα σε ορισμένους τομείς, όπως οι τράπεζες και
οι επιχειρήσεις που είναι «εντάσεως κεφαλαίου» (δηλαδή οι μονάδες που
στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνολογία η οποία απαιτεί εντατικότερη
χρησιμοποίηση), σε άλλους τομείς, όπως η παραδοσιακή βιομηχανία και το
εμπόριο, θεωρείται μια «ξένη» υπόθεση που αφορά περισσότερο τους… Ευρωπαίους
εταίρους. Γι’ αυτό και η εφαρμογή του σε όλους τους τομείς και τους κλάδους
της οικονομίας δεν προβλέπεται να γίνει, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον.

Η κυβέρνηση, επίσημα τουλάχιστον, δεν φαίνεται να πιέζει για την υιοθέτηση του
μειωμένου ωραρίου εργασίας, όπως οι κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Ιταλίας.
Ευνοεί όμως μια τέτοια προοπτική εφόσον υπάρξει συμφωνία μεταξύ των δύο
πλευρών. Μάλιστα, φαίνεται διατεθειμένη να καλύψει μέρος του κόστους εργασίας
που ενδεχομένως προκύψει σε πρώτη φάση για τις επιχειρήσεις.

«Η κυβέρνηση ενισχύει τον κοινωνικό διάλογο για το 35ωρο, παρακολουθεί με
προσοχή και από κοντά όλες τις συμφωνίες και ελπίζει ότι οι κοινωνικοί εταίροι
θα καταλήξουν σε ακόμη πιο πολλές και τολμηρές συμφωνίες για την εφαρμογή του»
τονίζει στα «ΝΕΑ» ο υφυπουργός Εργασίας κ. Χρήστος Πρωτόπαπας, εκφράζοντας
έτσι το ενδιαφέρον της κυβέρνησης στην υπόθεση αυτή, καθώς θεωρεί ότι η
αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου μπορεί να συμβάλει στη μείωση της ανεργίας.
«Προσωπικά πιστεύω ­ τονίζει ο κ. Πρωτόπαπας ­ ότι το 35ωρο αποτελεί την
απάντηση της κοινωνίας στη χρήση της νέας τεχνολογίας ώστε αυτή να δημιουργεί
όχι ένταση των ανισοτήτων, αλλά βελτίωση της ποιότητας ζωής και απασχόλησης».

Αλλά και ο πρόεδρος της ΟΤΟΕ κ. Δημήτρης Κουσελάς, εκφράζοντας τη θέση των
εργαζομένων στον τραπεζικό τομέα στον οποίο ξεκίνησε ήδη η πιλοτική εφαρμογή
του 35ώρου, σημειώνει: «Έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για την εφαρμογή των 35
ωρών εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών και γενικά και ειδικότερα στους κλάδους
εκείνους που είναι ανταγωνιστικοί και κερδοφόροι».

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων αποδέχονται το επιχείρημα που εκφράζεται από την
εργοδοτική πλευρά ότι η εφαρμογή του 35ώρου θα οδηγήσει σε αύξηση του κόστους
εργασίας για τις επιχειρήσεις, η οποία θα προέλθει κυρίως από το γεγονός ότι
θα αναγκασθούν να προχωρήσουν σε νέες προσλήψεις για να καλύψουν τη μείωση της
παραγωγής που θα προέκυπτε σε διαφορετική περίπτωση από τη συρρίκνωση των ωρών
εργασίας. Ωστόσο θεωρούν ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις είχαν αρκετά κέρδη τα
τελευταία χρόνια και έτσι όχι μόνο μπορούν, αλλά και οφείλουν να καλύψουν το
κόστος των νέων προσλήψεων.

Θέση των εκπροσώπων των εργαζομένων είναι ότι το 35ωρο απαντά στην ανάγκη για
ανακατανομή, προς οφελός τους, του εισοδήματος και του ελεύθερου χρόνου. «Όσο
αυξάνει η παραγωγικότητα της εργασίας, οι εργαζόμενοι θα πρέπει να αναζητούν
μερίδιο απ’ αυτήν», λέει από την πλευρά της ΓΣΕΕ ο κ. Γιάννης Κουζής.

Είναι φανερό πάντως ότι στην Ελλάδα το αίτημα για 35ωρο τίθεται σε διαφορετική
βάση από ό,τι στις άλλες χώρες της Ευρώπης, καθώς σε αυτές τα συνδικάτα
διαπραγματεύονται πλέον την εφαρμογή του όχι μόνο με παράλληλη μείωση του
μισθού, αλλά ακόμη και με διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι ο
εργοδότης, ανάλογα με τις ανάγκες της επιχείρησης, θα έχει τη δυνατότητα να
απασχολεί λιγότερες ή περισσότερες ώρες την ημέρα τους εργαζομένους από το
τυπικό επτάωρο της εβδομάδας των 35 εργάσιμων ωρών. Κάτι το οποίο δεν είναι
προς το παρόν αποδεκτό από τα εργατικά συνδικάτα στην Ελλάδα.

Το ερώτημα που προβάλλουν παράγοντες της αγοράς εργασίας και οικονομικοί
αναλυτές είναι κατά πόσο η Ελλάδα θα μπορέσει να αντισταθεί σε μια γενικευμένη
εφαρμογή του 35ώρου σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης με παράλληλη μείωση αποδοχών
και διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Μέτρα, τα οποία, όπως επισημαίνεται, θα
δίνουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έναντι των
εγχωρίων. Σύμφωνα με τις προβλέψεις των ειδικών επιστημόνων, στην αγορά
εργασίας το ενδεχόμενο αυτό θεωρείται το πιο πιθανό αφού προς την κατεύθυνση
αυτή κινούνται όλες οι εξελίξεις στις χώρες-μέλη της Ε.Ε.

«Το ζήτημα δεν είναι να εφαρμοσθεί το 35ωρο, αλλά το πώς θα εφαρμοσθεί»
τονίζει χαρακτηριστικά ο κ. Κουζής, που εκτιμά ότι αν η εφαρμογή του μέτρου
συνδυασθεί με διευθέτηση του χρόνου εργασίας, τότε θα εξανεμισθούν τα οφέλη
όσον αφορά στη μείωση της ανεργίας.

Το «πείραμα» της Εθνικής

Ο κ. Κωνσταντίνος Κατσίνης, υποδιευθυντής του καταστήματος της Εθνικής Τράπεζας στη Νέα Ιωνία, όπου εφαρμόζεται πιλοτικά το 35ωρο, λέει ότι το νέο ωράριο εργασίας «μπορεί να προχωρήσει»

Μια πρώτη απάντηση στο ζήτημα αυτό δίνει η πιλοτική εφαρμογή του μέτρου στις
τράπεζες, που γίνεται χωρίς διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Όπως λέει ο κ.
Κατσίνης από την Εθνική της Νέας Ιωνίας, «οι ώρες μειώθηκαν, αλλά η δουλειά
παραμένει η ίδια», που σημαίνει ότι ο εργαζόμενος πρέπει να εντατικοποιήσει
την εργασία του ώστε μέσα στις λιγότερες ώρες να φέρει εις πέρας τις
καθημερινές υποχρεώσεις. Προσθέτει όμως ότι τα όποια προβλήματα υπάρχουν
μπορούν να αντιμετωπισθούν με καλύτερη οργάνωση. Από το ίδιο κατάστημα, η
υπάλληλος κ. Χρύσα Μπαλατσούκα, αν και σημειώνει ότι το μέτρο έχει πολλά
θετικά σημεία, εν τούτοις προτιμά να είναι επιφυλακτική προς το παρόν μέχρι να
φανούν πιο ξεκάθαρα τα αποτελέσματά του τους επόμενους μήνες. «Είναι πολύ
νωρίς ακόμη για οριστικά συμπεράσματα» λέει η κ. Μπαλατσούκα.

Η υπάλληλος του υποκαταστήματος της Εθνικής κ. Χρύσα Μπαλατσούκα βλέπει θετικά σημεία στο 35ωρο, αλλά επισημαίνει: «Είναι νωρίς ακόμη για οριστικά συμπεράσματα»

Βεβαίως όμως, μεγάλο ζητούμενο για όσους ασχολούνται με το κρίσιμο αυτό θέμα
παραμένει το εξής: Πώς θα αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τον έντονο και
σκληρό ανταγωνισμό από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία στην παγκόσμια αγορά όταν στις
δύο αυτές χώρες όχι μόνο δεν μιλούν για 35ωρο, αλλά ο μέσος όρος εργασίας
είναι το 50ωρο;