Όταν οι εργαζόμενοι είναι και ιδιοκτήτες

Η SAIC βασίζεται στην άποψη ότι όταν οι εργαζόμενοι είναι ιδιοκτήτες, έχουν περισσότερα κίνητρα για δουλειά. Από το 1969, που ιδρύθηκε, εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις των ΗΠΑ, με 38.000 εργαζομένους

Ακούγεται σαν το όνειρο οποιασδήποτε επιχείρησης. Τέσσερις φορές τον χρόνο το
διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας συναδεριάζει για πέντε ημέρες. Οι
αλλεπάλληλες συσκέψεις είναι γνωστές σαν «ημέρες της κόλασης». Εκεί
παρουσιάζονται νέα βελτιωμένα οικονομικά στοιχεία. Στη συνέχεια, το συμβούλιο
ασχολείται με ένα θέμα που έχει πλέον γίνει ρουτίνα: τον επαναπροσδιορισμό ­
προς τα πάνω ­ της τιμής της μετοχής.

Καλώς ήλθατε στον κόσμο της Σάιενς Απλικέισονς Ιντερνάσιοναλ Κορπορέισον
(SAIC), μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες των Ηνωμένων Πολιτειών, στην οποία
οι εργαζόμενοι είναι και ιδιοκτήτες. Η εταιρεία στήθηκε σε ένα μικρό γραφείο
το 1969 και από τότε έχει εξελιχθεί σε έναν μεγάλο διεθνή όμιλο. Η εμμονή της
στην ιδιοκτησία των εργαζομένων, γνωστή και ως «μπεϊστερισμός» λόγω του ιδρυτή
της επιχείρησης Ρόμπερτ Μπέιστερ, βοήθησε στο να πετύχει η μετοχή της SAIC
απόδοση πολύ μεγαλύτερη από τη συνολική πορεία της χρηματιστηριακής αγοράς: τα
τελευταία δέκα χρόνια πέτυχε μέση ετήσια άνοδο της τάξης του 24,6%.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε χρόνων ­ λόγω της εγκατάλειψης των
παραδοσιακών υπηρεσιών πληροφορικής και την επικέντρωσή της στις υπηρεσίες
Ίντερνετ ­ η μέση ετήσια αύξηση της μετοχής της έφθασε το 39,8%. Το αποτέλεσμα
όλων αυτών ήταν η εξέλιξη της SAIC σε μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές
εταιρείες με αξία άνω των πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μία αποτίμηση που
επιτρέπει στη SAIC να πάρει θέση στην κατάταξη του περιοδικού «Fortune» με τις
500 μεγαλύτερες εταιρείες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Μηχανή πλούτου

Ακόμη και για τα αμερικανικά δεδομένα η ικανότητα της SAIC να παράγει πλούτο
είναι απίστευτη. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, η επιτυχημένη ιστορία της SAIC
δημιούργησε περισσότερους από 1.000 εκατομμυριούχους από τους περίπου 38.000
εργαζομένους της. Η Κάρεν Γκάρσον, επικεφαλής του τμήματος προγραμμάτων
διανομής μετοχών, θυμάται το σοκ που έπαθε μία εργαζόμενη, που όταν
συνταξιοδοτήθηκε ανακάλυψε την αξία των μετοχών που είχε: «Ως διοικητικός
υπάλληλος θα έβγαζε κάθε χρόνο περίπου 20.000 δολάρια, ίσως και 30.000 δολάρια
λίγο πριν συνταξιοδοτηθεί. Η αξία των μετοχών της την έκαναν εκατομμυριούχο.
Μπορεί πλέον το ένα εκατομμύριο δολάρια να μη σε κάνουν ζάπλουτο, ωστόσο είναι
αρκετά για μία άνετη ζωή μετά τη συνταξιοδότηση».

Ο Μπιλ Σκοτ, βοηθός αντιπροέδρου της εταιρείας, ήταν ένας από την ομάδα των
είκοσι πυρηνικών φυσικών που προσελήφθη στην εταιρεία μόλις δύο χρόνια μετά
την ίδρυσή της. Πριν δούλευε για την αμερικανική κυβέρνηση μετρώντας το
επίπεδο της ραδιενέργειας που προκαλούσαν οι πυρηνικές εκρήξεις. Ο ίδιος λέει
ότι η μετοχή της SAIC τον έκανε εκατομμυριούχο. Ο Σκοτ τοποθέτησε το 1970 500
δολάρια σε μετοχές της SAIC, οι οποίες αξίζουν πλέον πάνω από ένα εκατομμύριο δολάρια.

«Τότε πεντακόσια δολάρια ήταν ένα σεβαστό ποσόν», λέει ο Σκοτ. «Ήταν το 50%
ενός καλού μισθού ή μία προκαταβολή για την αγορά ενός σπιτιού με δάνειο. Η
σύζυγός μου πίστευε ότι είχα χάσει το μυαλό μου. Τσακωθήκαμε για το θέμα, αλλά
τελικά αποφασίσαμε να αγοράσουμε τις μετοχές. Η ιδέα τού να γίνουν ιδιοκτήτες
αλλάζει τον τρόπο σκέψης των εργαζομένων. Αντί να σκέπτονται πώς θα πάρω
μεγαλύτερο μπόνους ή καλύτερο μισθό, σκέπτονται πώς μπορώ να κάνω αυτή την
εταιρεία καλύτερη».

Υπάρχουν δύο βασικές διαφορές ανάμεσα στη SAIC και τις άλλες εταιρείες που η
πλειοψηφία των μετοχών τους ανήκει στους εργαζομένους. Η πρώτη είναι το μεγάλο
μερίδιο των μετοχών που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια των εργαζομένων και η άλλη
βρίσκεται στα στελέχη και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της SAIC. Μόλις
ένα χρόνο μετά την ίδρυση της SAIC o Μπέιστερ μείωσε το μετοχικό του μερίδιο
στην εταιρεία από το 100% στο 10%. Σήμερα, το μερίδιό του δεν ξεπερνά το 1,5%,
παρά το γεγονός ότι παραμένει ο μέτοχος με τις περισσότερες μετοχές της
εταιρείας στο χαρτοφυλάκιό του. Περίπου το 95% των εργαζομένων στην εταιρεία
διαθέτουν μετοχές της SAIC, μια ιδιοκτησιακή διάρθρωση που ελέγχεται από μία
ιεραρχία επιτροπών εργαζομένων που επιτρέπουν ακόμη και στους
νεοπροσλαμβανόμενους να έχουν λόγο στη διοίκηση της SAIC.

Εσωτερικό χρηματιστήριο

Η δεύτερη βασική διαφορά ανάμεσα στη SAIC και στις άλλες εταιρείες, στις
οποίες οι εργαζόμενοι διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος του μετοχικού της
κεφαλαίου, είναι η δυνατότητα των εργαζομένων να πωλούν και να αγοράζουν
μετοχές μέσω μιας εσωτερικής αγοράς στην εταιρεία. Έτσι όταν ένας εργαζόμενος
θέλει να πουλήσει, οι μετοχές αγοράζονται από κάποιον συνάδελφό του.

Οι συναλλαγές γίνονται μία φορά ανά τρίμηνο ­ διαρκούν μία ημέρα ­ ενώ δύο
μήνες πριν συλλέγονται οι εντολές αγοράς και πώλησης. «Όλες οι εντολές
εκτελούνται στην ίδια τιμή, ανεξάρτητα από τη ζήτηση για τη μετοχή».

Σύμφωνα με τον Μπιλ Ρόπερ, οικονομικό διευθυντή της εταιρείας, η τιμή της
μετοχής καθορίζεται ύστερα από μια «συναινετική» διαδικασία, που περιλαμβάνει
συσκέψεις μεταξύ των μελών του διοικητικού συμβουλίου και μία ανεξάρτητη
εταιρεία εκτιμητών. Η τιμή καθορίζεται με βάση την κερδοφορία της SAIC,
συγκρινόμενη με την κερδοφορία και την απόδοση 34 ανάλογων εταιρειών. Στη
συνέχεια, το διοικητικό συμβούλιο λαμβάνει μία πρόταση για το ύψος της τιμής
με βάση την οποία είναι υποχρεωμένο να καθορίζει αυτό που ο Τζον Γουόρνερ,
αντιπρόεδρος της εταιρείας, αποκαλεί «δίκαιη» τιμή.

Ο Γουόρνερ τονίζει πως το διοικητικό συμβούλιο δεν έχει τη δυνατότητα να
ελέγξει την τιμή της μετοχής προς όφελος των μελών του: «Η μεθοδολογία την
οποία είναι υποχρεωμένο να ακολουθήσει το συμβούλιο είναι τυπική και απόλυτα διαφανής».

Ενώ η διαδικασία αυτή μπορεί να φαίνεται κάπως ασυνήθιστη, προκαλεί έκπληξη το
γεγονός ότι ουδείς έως τώρα την έχει αμφισβητήσει: στις 104 φορές που έχει
καθοριστεί η τιμή της μετοχής της SAIC, έχει σημειώσει πτώση μόνο δύο φορές,
μία από αυτές ήταν μετά το χρηματιστηριακό κραχ τον Οκτώβριο του 1987.

Κατά τη διάρκεια των 30 χρόνων της ιστορίας της SAIC η ασυνήθιστη ιδιοκτησιακή
διάρθρωσή της έχει απειληθεί ελάχιστες φορές. Κάποιες μεμονωμένες προσπάθειες
από μέλη του διοικητικού συμβουλίου για την εισαγωγή της εταιρείας στο
αμερικανικό Χρηματιστήριο έπεσαν στο κενό: «Όποτε γευματίζω στο εστιατόριο της
εταιρείας ακούω πάντα δύο ή τρεις ανθρώπους να αναρωτιούνται αν θα ήταν
καλύτερα η εταιρεία να είχε μπει στο Χρηματιστήριο. Ο λόγος τιμής μετοχής προς
κέρδη (p/e) είναι μόλις 30, ο οποίος είναι πολύ χαμηλός για μία εταιρεία
πληροφορικής. Η Λούσεντ έχει περίπου 80 και η Μάικροσοφτ 120. Αποκαλώ αυτές
τις εταιρείες ταξιαρχία της φούσκας. Προς το παρόν δείχνουν πολύ καλή εικόνα,
αλλά ουδείς ξέρει τι θα γίνει στο μέλλον», λέει ο Σκοτ.

Η διαπίστωση είναι η εξής: όσο η SAIC δεν έχει ανάγκη για επιπλέον κεφάλαια
και με δεδομένο ότι η τιμή της μετοχής της συνεχίζει να αυξάνεται, το τρέχον
status quo είναι απίθανο να αμφισβητηθεί. Ο κίνδυνος όμως αυξάνεται, καθώς
μεγαλώνει και ο αριθμός των εργαζομένων της εταιρείας. Αυτήν τη στιγμή
απασχολεί περίπου 38.000, οι μισοί από τους οποίους έχουν προσληφθεί τα
τελευταία τρία χρόνια.

Το μοντέλο της SAIC αποτελεί ένα μάθημα που οι νέοι επιχειρηματίες πρέπει να
παρακολουθήσουν: όταν οι εργαζόμενοι είναι ιδιοκτήτες έχουν και κίνητρο να
προσπαθήσουν περισσότερο για την εταιρεία τους. Όταν έχουν αυτά τα κίνητρα
βελτιώνεται και η απόδοση της εταιρείας. Αν θεωρηθεί ως δεδομένο ότι η SAIC
δεν θα γίνει θύμα της αυτο-ανάπτυξής της, δεν υπάρχει λόγος για να αλλάξει το
μοντέλο της. Άλλωστε, ποιος χρειάζεται το Χρηματιστήριο αν μπορεί να καθορίσει
μόνος του την τιμή της μετοχής του. Οι άλλοι, απλώς παρακολουθούν και ζηλεύουν…