Φθινόπωρο πνιγμένο στο κόκκινο και το πορτοκαλί

Στις σημειώσεις που κρατώ από καθένα ταξίδι, δεν ξεχνώ ποτέ να γράψω με ποιον
ήμουν μαζί και ποιον συνάντησα, μαζί με την ακριβή ημερομηνία και τη διαδρομή
που είχα σχεδιάσει αρχικά (και η οποία σχεδόν ποτέ δεν συμπίπτει με αυτήν που
τελικά ακολούθησα!). Όλα αυτά τα προσωπικής χρήσης στοιχεία είναι ικανά να με
ταξιδέψουν στην ίδια ακριβώς περιοχή και να μου υπενθυμίσουν όχι μονάχα αυτά
που έκανα, αλλά και αυτά που σκέφτηκα ή ένιωσα κατά τη διάρκεια. Είναι μερικές
μαγικές λέξεις που ανασύρουν το «βίντεο» της εκδρομής από τη μνήμη και το
επαναπροβάλλουν πίσω από τα μάτια, με ανάμεικτα συναισθήματα του τότε και του
τώρα. Με τον ίδιον τρόπο που ένας εκδρομέας τραβάει αναμνηστικές φωτογραφίες
από τα μέρη που πέρασε, έτσι κι εγώ καταγράφω απλά ονόματα που κάνουν τη
διαφορά. Και είναι πραγματικά ωραίο να περνάς από το ίδιο σημείο δύο και τρεις
φορές και να νιώθεις διαφορετικά πράγματα, να βλέπεις πολύ περισσότερα και να
καταγράφεις την εμπειρία προσθετικά, μα πάντοτε μοναδικά.

Τουλάχιστον δέκα φορές έχω περάσει για παράδειγμα από την Καστοριά. Τις μισές
από αυτές έχω μείνει σε κάποιο ξενοδοχείο και άλλες τόσες έχω κάνει τον γύρο
της υπέροχης νησίδας-εξοχής στα νερά της λίμνης. Καμία απ’ όλες αυτές τις
επισκέψεις δεν ήταν ίδια με τις άλλες, καμία εικόνα δεν έμεινε σταθερή και
απαράλλαχτη, κανένα συναίσθημα που ένιωσα δεν είχε την ίδια υφή και ένταση. Οι
εποχές του χρόνου, η παρέα, οι καιρικές συνθήκες, οι τυχαίες συγκυρίες και
τόσα άλλα πράγματα έχουν δώσει σ’ αυτή την πόλη (όπως και σε εκατοντάδες
άλλους προορισμούς μου) την υπέροχη μοναδικότητα που της αξίζει. Το ότι
βρίσκεται εκεί και με περιμένει να μου δώσει καινούργια πράγματα κάθε φορά με
συγκινεί αληθινά!

Στην τελευταία επίσκεψή μου στην Καστοριά δεν μπορούσα να ξεκολλήσω τα μάτια
μου από τα αρχοντικά της. Βλέπετε, από στοιχεία που είχα συλλέξει παλαιότερα
και διαβάζοντας τις μελέτες του αρχιτέκτονα-καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου,
δοκίμασα να φτιάξω στο σπίτι όπου μένω ένα κομμάτι του καθιστικού, ως
αντιγραφή-παραλλαγή. Δεν μπορώ να πω ότι η προσπάθειά μου στέφθηκε με
επιτυχία, αλλά τα αρχοντικά της Καστοριάς εξακολουθούν να μου αρέσουν
υπερβολικά! Στα αρχοντικά αυτά που στέκονται σήμερα από τον 18ο – 19ο αιώνα
(υπολογίζονται πάνω από 1.000 στην Καστοριά, ενώ από τον 17ο αιώνα δεν σώζεται
κανένα) οι επιρροές από τη βυζαντινή τεχνοτροπία στον σχεδιασμό και στην
κατασκευή είναι φανερές. Αρκεί να δείτε κάποια από τα ελάχιστα σωζόμενα
αρχοντικά στην περιοχή του Φαναρίου της Κωνσταντινούπολης για να καταλάβετε.
Στην περίοδο του οθωμανικού ζυγού, οι Τούρκοι πασάδες άφησαν ακόμα και γραπτές
μαρτυρίες για το πόσο πολύ ζήλευαν τα αρχοντικά των Καστοριανών, όχι μόνο για
τους πολυλειτουργικούς και καλαίσθητους εσωτερικούς χώρους, αλλά και για την
ισορροπία τους σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο. Τριώφορα ή τετραώροφα,
ανάλογα με την κλίση του εδάφους, αρμονικά στημένα, μετρημένα στις διαστάσεις
τους, χαρισματικά και πάνω απ’ όλα ανθρώπινα. Χαρακτηριστική είναι η προεξοχή
που παρατηρείται στους επάνω ορόφους των αρχοντικών, τα περίφημα σαχνίσια, και
η λέξη προέρχεται από την ιρανική «σαχ-νισίν» που σημαίνει θρόνος του σάχη!
Θαυμάσιες ξυλόγλυπτες επενδύσεις, φοβερές σχεδιαστικά «μουσάντρες» (ντουλάπες
δηλαδή), απίθανες τοιχογραφίες – έργα λαϊκής τέχνης, ξύλινα παράθυρα με τζάμια
ή βιτρό και περίτεχνα ξύλινα ταβάνια με διακοσμήσεις διαμορφώνουν την εικόνα
ενός πολυλειτουργικού εσωτερικού χώρου, κατάλληλου για διαμονή όλες τις εποχές
του χρόνου. Η επίσκεψη τόσο στο αρχοντικό των Νεράτζη – Αϊβάζη όσο και σε
εκείνο των αδελφών Εμμανουήλ θεωρείται επιβεβλημένη για όσους θέλουν να
γνωρίσουν καλύτερα την Καστοριά.

Από τη γοητευτική πόλη της λίμνης ξεκίνησα για έναν από τους
συναρπαστικότερους φθινοπωρινούς προορισμούς στην περιοχή. Το Βίτσι, το βουνό
που έχει δεθεί με την ελληνική Ιστορία από τις αρχές του αιώνα (Μακεδονικός
Αγώνας) και εκείνο που εξακολουθεί να μαγεύει με τις εναλλαγές των χρωμάτων.
Λευκό και απροσπέλαστο τον χειμώνα, καταπράσινο την άνοιξη και το καλοκαίρι
και κίτρινο-κόκκινο-πορτοκαλί… ή ό,τι άλλο χρώμα φανταστείτε το φθινόπωρο!
Το μεγάλο πολύχρωμο πανηγύρι, η απίστευτη πανδαισία των χρωμάτων που δεν είναι
εύκολο να αποτυπωθεί από κανέναν πίνακα, καμία παλέτα ζωγράφου οφείλεται
φυσικά στα δάση της οξυάς που «οργιάζουν» τον Οκτώβριο, μέχρι να δεχθούν τις
πρώτες νιφάδες χιονιού. Λίγο πριν αρχίσουν οι μεγάλες βροχές οι χωματόδρομοι
είναι βατοί από οποιοδήποτε αυτοκίνητο και οι λιγοστοί οικισμοί ακόμα κρατούν κόσμο.

Ακολουθώντας τον στενό ασφάλτινο δρόμο που ανηφορίζει για το χωριό Βυσσινιά ο
μικρός κάμπος από κάτω είναι γεμάτος μηλιές και τις ταμπέλες που δείχνουν τις
χιλιομετρικές αποστάσεις για το Βίτσι καλύτερα να μην τις πιστέψετε. Ο δρόμος
χειροτερεύει μετά τη Βυσσινιά, ενώ στα γεφυράκια και στα στενώματα του δρόμου
χωράει ένα αυτοκίνητο και χρειάζεται πολλή προσοχή. Το πράσινο κομμάτι που
ετοιμάζεται να αλλάξει χρώμα αρχίζει μετά τα πρώτα 16 χλμ. από την Καστοριά
και συνεχίζεται εντυπωσιακά περνώντας μέσα από το χωριό Οξυά, που διατηρεί
πολύ παλιά όμορφα σπίτια, αλλά λιγοστούς ηλικιωμένους κατοίκους. Οι κεραίες
των ραντάρ του Βιτσίου φαίνονται μερικά χιλιόμετρα πιο πάνω και στο σημείο
αυτό τα χειμωνιάτικα «ανεμοσούρια» σε χτυπούν αλύπητα με χιόνι.

Από το χωριό Περικοπή αρχίζει το χωμάτινο κομμάτι του δρόμου που είναι βατό
ακόμα για κάθε είδους όχημα. Η διαδρομή ομορφαίνει μέτρο με μέτρο και ο κάμπος
που φαίνεται είναι της περιοχής Βασιλειάδας γεμάτος με φασόλια (αλλά και
σιτηρά το καλοκαίρι). Ακολούθησα την ίσια κατεύθυνση μέσα από την Περικοπή,
που το καλοκαίρι κατοικείται από 5-6 οικογένειες και τον χειμώνα από κανέναν
απολύτως. Το χιόνι δεν αστειεύεται και εδώ. Δίπλα από το δάσος με τις οξυές,
ένα μικρό με πεύκα, ένα άλλο με βελανιδιές και επιστροφή στα θαυμαστά πυκνά
δάση οξυάς, μαζί με ζηλευτά λιβάδια, σαν τεράστια ξέφωτα. Τα πρόβατα
ετοιμάζονται να κατέβουν στα χειμαδιά, αλλά ακόμα τα περισσότερα γυρνάνε στις
πλαγιές του βουνού αμέριμνα. Ένα ακόμα στολίδι περιμένει λίγο πιο κάτω. Το
όνομά του είναι Νυμφαίο και δεν είναι η πρώτη φορά που θα αναφερθούμε στον
παραδοσιακό, διατηρητέο οικισμό.

Σκαρφαλωμένο στα 1.350 μέτρα σε μιαν από τις συνήθως χιονισμένες πλαγιές στο
Βίτσι, το Νυμφαίο μοιάζει σμιλεμένο με πέτρα και έλκει επισκέπτες απ’ όλη την
Ελλάδα. Αντί να γεμίσουμε με κοσμητικά επίθετα την ορεινή κοινότητα, αρκεί να
αναφερθούμε στα πρώτα της ονόματα. Οι πρώτοι κάτοικοί της στα 1385, Βλάχοι,
λατινόφωνοι φύλακες των βουνών, ανυπότακτοι στον τουρκικό ζυγό, την ονόμασαν
Νιβεάστα που ερμηνεύεται Νύμφη ή Αθέατη ή «όπου μένει το χιόνι». Τρεις αιώνες
η Νιβεάστα ήταν κέντρο της αργυροχρυσοχοΐας στην Άνω Μακεδονία ενώ οι κάτοικοί
της ασχολήθηκαν και με το εμπόριο καπνού και βαμβακιού. Αντίστοιχα συνέβαλαν
και σε όλους τους ελληνικούς αγώνες-επαναστάσεις και πρωτοστάτησαν 30 χρόνια
στον Μακεδονικό Αγώνα. Στα τέλη του 18ου αιώνα η Νιβεάστα έγινε Νέβεσκα που
σημαίνει στα αρβανίτικα «σαν εμάς δεν έχει»! Οι πόλεμοι όμως συνεχίστηκαν και
μέχρι το 1950 μονάχα 500 κάτοικοι έμειναν εκεί. Στη δεκαετία του ’80 φαινόταν
ότι το χωριό θα σβήσει, αλλά σιγά σιγά το Νυμφαίο αναστήθηκε μέσα από τα
ερείπια των θαυμαστών αρχοντικών του. Στις ημέρες μας αποτελεί έναν από τους
πιο επιθυμητούς προορισμούς στην Ελλάδα και σειρές τα λεωφορεία παρκάρουν έξω
από το χωριό που είναι στρωμένο με πλάκες, με τον ορίζοντα ελεύθερο από
καλώδια και τις πέτρινες παραδοσιακές γωνιές του περισσότερο περιποιημένες από ποτέ.

Στο Νυμφαίο επίσης θα σας οδηγήσει και ο «Αρκτούρος», η εταιρεία για την
προστασία της άγριας φύσης που διατηρεί εδώ έναν τεράστιο ελεγχόμενο χώρο στον
οποίο ζουν πάνω από 10 αρκούδες. Είναι τα ζώα αυτά που είτε μεγάλωσαν στην
αιχμαλωσία είτε για κάποιους λόγους δεν μπορούν να ζήσουν αυτόνομα. Έχουν όμως
το δικό τους «σπίτι», στο φυσικό τους περιβάλλον και ως επισκέπτες μπορούμε
όλοι μας να θαυμάσουμε τα υπέροχα ζώα.

Δεν σταματούν εδώ οι όμορφες διαδρομές στο Βίτσι. Στα 6,5 χλμ. πριν από το
Νυμφαίο η αριστερή παράκαμψη του χωματόδρομου οδηγεί στο χωριό Δροσοπηγή. Εδώ
κυριολεκτικά πνίγεσαι στα φθινοπωρινά χρώματα, αν και ο δρόμος μετά τις πρώτες
βροχές χρειάζεται «ψηλό» αυτοκίνητο. Από τη Δροσοπηγή που φημίζεται για τις
πίτες της ο δρόμος οδηγεί με ασφάλεια στη Φλώρινα, ενώ οι συνεχείς παράγκες
που θα συναντήσετε φτιάχτηκαν για να προστατεύουν τα αυτοκίνητα από το
χιόνι… να τις βλέπει και το εκχιονιστικό που θα ανοίγει τον δρόμο, ο οποίος
συνήθως τυλίγεται από βαθύ λευκό στρώμα!

Μια από τις όμορφες απόψεις στο Βίτσι έχουν και όσοι ακολουθήσουν τον «εθνικό»
δρόμο προς τα αλβανικά σύνορα, ξεκινώντας από τη Φλώρινα και περνώντας από το
Πισοδέρι. Η ορεινή διάβαση Πισοδερίου είναι από τις πλέον δύσκολες τον
χειμώνα, από τις ομορφότερες το φθινόπωρο χάρη στην πανδαισία χρωμάτων της
οξυάς και από τις πολυπληθέστερες σε αυτοκίνητα όταν λειτουργεί το
χιονοδρομικό κέντρο στη θέση Βίγλα. Λίγο πιο κάτω βρίσκεται το χωριό, χωμένο
στην κοιλάδα ανάμεσα στο Βίτσι και στο Καϊμακτσαλάν. Είκοσι μονάχα είναι οι
μόνιμοι κάτοικοί του και από τα πολύ παλιά χρόνια είχαν χάνια (πανδοχεία),
αφού το Πισοδέρι ήταν κύριο διαμετακομιστικό κέντρο ανάμεσα στην Κορυτσά και
στο Μοναστήρι. Ονομαστή είναι και η βυζαντινή εκκλησία της Αγίας Παρασκευής,
στην οποία τάφηκε το κεφάλι του Μακεδονομάχου Παύλου Μελά, στα 1904.

Το μακρινό ταξίδι στην παραμεθόριο άλλη μια φορά αποδεικνύεται απολαυστικό και
οι προορισμοί μοιάζουν απεριόριστοι… μερικά χιλιόμετρα πιο κάτω είναι η
περιοχή των Πρεσπών… εσάς σας περιμένουν ακόμα μεγαλύτερες εκπλήξεις, εμένα
εκτός από το μοναδικό φυσικό τοπίο ξέρω ότι με περιμένουν ο Βασίλης, ο
Γερμανός, η Θεοδώρα, ο Λάζαρος…

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Οι επαρχιακοί ασφάλτινοι δρόμοι που συνθέτουν τη διαδρομή στο Βίτσι δεν είναι
ούτε καλοστρωμένοι ούτε εύκολοι. Οι χωμάτινοι είναι στο σύνολό τους βατοί αυτή
την εποχή από οποιοδήποτε αυτοκίνητο, αν και σε μερικά σημεία χρειάζεται
ιδιαίτερη προσοχή. Ξεκινώντας από την Καστοριά η Βυσσινιά απέχει περίπου 13
χιλιόμετρα, η Οξυά 18 και Περικοπή 26,5. Το χωμάτινο κομμάτι πάντως ξεκινά από
τα 22 χιλιόμετρα. Κοντά 10 χλμ. από την Περικοπή απέχει το Νυμφαίο, ενώ η
απόσταση Νυμφαίο – Φλώρινα (ασφάλτινη) είναι 53 χλμ. Από το Νυμφαίο μέχρι την
Δροσοπηγή η απόσταση είναι 16 χλμ. (βατός, αλλά δύσκολος χωματόδρομος) και στη
Φλώρινα (μέσω Τροπαιούχου – Σκοπιάς) φτάνεις μετά 31 χλμ. Από το κέντρο της
Φλώρινας μέχρι τη Βίγλα Πισοδερίου η απόσταση είναι 20 χλμ. και υπολογίστε
ακόμα 2 για να φτάσετε στο χωριό. Η περιοχή των Πρεσπών απέχει 45 χλμ. από τη
Φλώρινα και 50 από την Καστοριά.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Εκτός από τα μεγάλα αστικά κέντρα της Καστοριάς και της Φλώρινας μπορείτε να
βρείτε δωμάτια στο Νυμφαίο, στη Δροσοπηγή και στο Πισοδέρι.

Μιράντα (Πισοδέρι) 0385-45.970

Μοδέστειος Ξενώνας (Πισοδέρι) 0385-45.928

Νέβεσκα (Νυμφαίο) 0386-31.442

Λα Μοάρα (Νυμφαίο) 031-287.626

Πούλια (Δροσοπηγή) 0385-70.396

ΦΑΓΗΤΟ

Εκτός από τα κρεατικά που μπορείτε να γευτείτε παντού, όλη η περιοχή φημίζεται
για τις πίτες της με φύλλο ανοιγμένο στο χέρι. Στο Νυμφαίο είναι σίγουρο ότι
θα σας περιποιηθούν με το παραπάνω και τα εδέσματα τόσο στα υπάρχοντα
ξενοδοχεία όσο και στην ταβέρνα του Ντράγκα (πολύ ωραία γλυκά επίσης)
ακολουθούν τις παραδοσιακές συνταγές. Φημισμένη είναι η Δροσοπηγή για τις
πίτες της, κυρίως τσουκνιδόπιτες και πρασόπιτες. Εξαιρετικές επίσης είναι και
οι πίτες της κυρα-Παναγιώτας στο Πισοδέρι. Καλό φαγητό έχει ο Τόττης στο σαλέ
της Βίγλας στο Πισοδέρι, αλλά για εξαιρετικά μαγειρευτά φαγητά θα πάτε δίπλα
στο καταφύγιο του χιονοδρομικού. Η περιοχή γύρω από την
Δροσοπηγή-Υδρούσα-Τροπαιούχο είναι από εκείνες που προσφέρουν τις νοστιμότερες
ελληνικές φράουλες κάθε Μάιο.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός 0385)

Αστυνομία Φλώρινας 22.222

Δήμος Φλώρινας 28.400

Νοσοκομείο Φλώρινας 22.555

Αστυνομία Νυμφαίου 0386-31.361

Αγρ. Ιατρείο Νυμφαίου 0386-31.360

Χιονοδρομικό Κέντρο Βίγλας 45.800