Πρόβλεψη για σεισμούς τώρα όχι, στο μέλλον βλέπουμε…

«Με βάση τις απόψεις που ακούστηκαν, όλοι συμφωνούμε ότι σήμερα δεν είμαστε
σε θέση να προβλέψουμε με ακρίβεια έναν συγκεκριμένο, μεγάλο σεισμό, και κατά
συνέπεια να διατάξουμε με βεβαιότητα την εκκένωση της περιοχής που υποτίθεται
πως απειλείται».

Μαξ Γουίς, από το Ινστιτούτο Γεωφυσικής του Πανεπιστημίου της Αλάσκας: Αναφορικά με την πρόγνωση σεισμών, είμαι απαισιόδοξος σε ό,τι αφορά το κοντινό μέλλον και πιο αισιόδοξος για το απώτερο. Αυτό για το οποίο είμαι πεπεισμένος είναι ότι κάποτε θα έρθουν άνθρωποι ύστερα από εμάς και θα αποδείξουν πως έχουν τη δυνατότητα πρόγνωσης σεισμών σε συγκεκριμένες περιοχές

Με αυτά τα λόγια ο κ. Ίαν Μέιν, καθηγητής στον Τομέα Γεωλογίας και Γεωφυσικής
του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, ανακεφαλαίωσε τα όσα επί αρκετές ημέρες, ο
ίδιος και αρκετοί άλλοι συνάδελφοί του συζητούσαν, προσπαθώντας να βρουν μια
απάντηση στο κρίσιμο ­ και συμπτωματικά επίκαιρο για την Ελλάδα ­ ερώτημα:
«Πόσο ρεαλιστικός στόχος είναι για την επιστήμη σήμερα, η βραχυπρόθεσμη
πρόβλεψη ενός σεισμού;».

Η διαμάχη που ξέσπασε τον τελευταίο μήνα στη χώρα μας, αναφορικά με την
αξιοπιστία των προγνωστικού περιεχομένου τηλεγραφημάτων της ομάδας ΒΑΝ,
φαίνεται πως δεν αποτελεί αποκλειστικό γνώρισμα μόνο της ελληνικής
επιστημονικής κοινότητας. Το ίδιο θέμα απασχόλησε πρόσφατα αρκετούς ξένους
επιστήμονες, με αφορμή μια συζήτηση που οργανώθηκε από το περιοδικό «Nature».

Πρόδρομα φαινόμενα

Το κλίμα βέβαια της συζήτησης δεν έμοιαζε σε τίποτα με εκείνο που επικράτησε
σε αντίστοιχου περιεχομένου συνεδριάσεις των αρμοδίων ελληνικών επιτροπών. Οι
επιστήμονες που μίλησαν για το «Nature» εξέφρασαν, όπως ήταν φυσικό,
διαφορετικές απόψεις. Ορισμένοι εμφανίστηκαν κατηγορηματικοί για το ότι
πρόβλεψη σεισμού ως προς τον χρόνο, τον χώρο και το επίκεντρο δεν είναι
δυνατόν να γίνει, άλλοι συμφώνησαν λέγοντας πως δεν υπάρχουν πρόδρομα
φαινόμενα ενός σεισμού, τα οποία να μας παρέχουν τη δυνατότητα, με βάση τα
μέχρι τώρα δεδομένα, να κάνουμε αξιόπιστες προβλέψεις, και άλλοι, τέλος,
υπερασπίστηκαν την άποψη ότι μελλοντικά θα είμαστε σε θέση να προχωρήσουμε σε
μακροπρόθεσμες προβλέψεις.

Πάντως, το συμπέρασμα ήταν ότι μέχρι τώρα η πρόγνωση ενός σεισμού δεν είναι
εφικτή, «αλλά τη συζήτηση μπορούμε να την επαναλάβουμε στο μέλλον όταν θα
έχουμε περισσότερα δεδομένα».

Μεγάλη περιπέτεια

Λέον Νοπόφ, από το Ινστιτούτο Γεωφυσικής και Πλανητικής Φυσικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας: Οι προσπάθειες που έγιναν για τον εντοπισμό και την αξιοποίηση οποιωνδήποτε πρόδρομων φαινομένων, απέτυχαν

Απ΄ όλους τους συνομιλητές η πιο σκληροπυρηνική θέση ως προς την αδυναμία της
σεισμικής πρόγνωσης ήταν εκείνη του Αμερικανού καθηγητή της Φυσικής της Γης
και Πλανητικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο κ. Ρόμπερτ Γκέλερ. Η σκέψη
του Αμερικανού ειδικού ξεκινά από τη θέση ότι «πρόδρομα φαινόμενα ενός σεισμού
δεν υπάρχουν». Και εξηγεί μάλιστα, ότι «επειδή ένας σεισμός απελευθερώνει τη
στιγμή που εκδηλώνεται μεγάλη ποσότητα ενέργειας, δεκάδες ερευνητές θεώρησαν
σκόπιμο να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στο να εντοπίσουν κάποια φυσικά
φαινόμενα που προηγούντο ενός σεισμού. Και έτσι με το να κατανοήσουν τους
μηχανισμούς λειτουργίας τους, να είναι σε θέση να προβλέπουν την έλευση του σεισμού».

Ο κ. Γκέλερ είπε ότι εκατοντάδες σεισμολόγοι, κυρίως μετά το 1960, ρίχτηκαν με
πείσμα σε μια προσπάθεια διαλεύκανσης τέτοιων φαινόμένων, χωρίς όμως επιτυχία.
Μαζί του συμφώνησε και ο σεισμολόγος κ. Ντέιβιντ Τζάκσον, από το Σεισμολογικό
Κέντρο της Νότιας Καλιφόρνιας, που είπε ότι μια τεκμηριωμένη πρόβλεψη ενός
σεισμού θα μπορούσε να προέλθει υποθετικά, τόσο από την ανάλυση πρόδρομων
φαινομένων όσο και μέσα από την επιστήμη της Φυσικής των σεισμών.

Η καταγραφή

Όμως ξεδιπλώνοντας τη σκέψη του, έκανε σαφές πως σήμερα καμία από τις δύο
δυνατότητες δεν είναι εφικτή. «Ακόμη και αν δεχόμασταν την ύπαρξη πρόδρομων
φαινομένων, δεν θα μπορούσαμε να συστήσουμε ένα ενιαίο μοντέλο επεξεργασίας
και ανάλυσής τους, επειδή η υφή τους θα ήταν διαφορετική ως προς τον τόπο και
τον χρόνο. Το πρόβλημα αυτό δεν μπορεί βέβαια να ξεπεραστεί με την καταγραφή
και ανάλυση κάποιων φαινομένων, όπως τα ηλεκτρικά, μαγνητικά, βαρυτικά πεδία ή
ακόμη τις γεωχημικές συγκεντρώσεις.

Καθένα από αυτά τα φαινόμενα διακρίνεται και από την ξεχωριστή του, μη
σεισμική, φυσική μεταβολή. Άρα λοιπόν το να μελετάμε τέτοια φαινόμενα, χωρίς
τη δυνατότητα πλήρους κατανόησής τους, είναι από μόνο του ένα πρόβλημα».

Όσο για τις δυνατότητες που παρέχει η Φυσική των σεισμών, ο κ. Τζάκσον
διαβεβαίωσε τους συνομιλητές του ότι «είναι μια ενδιαφέρουσα και πολύ αξιόλογη
επιστήμη, όμως το να αναμένει κανείς βραχυπρόθεσμες προβλέψεις σεισμών από
αυτήν, μάλλον δεν αποτελεί λογική προσδοκία». Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και
η τοποθέτηση του κ. Λέον Νοπόφ από το Ινστιτούτο Γεωφυσικής και Πλανητικής
Φυσικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας. «Η σεισμικότητα σχεδόν σε κάθε
κλίμακα είναι απούσα στα περισσότερα ρήγματα, λίγο πριν αυτά ενεργοποιηθούν
και δώσουν ένα μεγάλο σεισμό. Πολλά ρήγματα είναι με αξιοσημείωτο τρόπο
ανενεργά, πριν από την εκδήλωση μεγάλου σεισμού. Απο εκεί λοιπόν δεν μπορούμε
να αντλήσουμε τα στοιχεία εκείνα που θα μας υπαγορεύσουν μια μεθοδολογία
ασφαλούς πρόγνωσης σεισμών σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Η αλήθεια είναι ότι το
πρόβλημα δεν είναι απλό. Ίσως φταίει το γεγονός ότι τέτοιου είδους έρευνα δεν
έχει ευρέως υποστηριχθεί. Μέχρι σήμερα, πάντως, υπάρχουν ασθενείς ενδείξεις
ότι μελλοντικά θα μπορούμε να πραγματοποιούμε μακροπρόθεσμες προβλέψεις. Όσο
για τις βραχυπρόθεσμες όμως, τα πράγματα είναι πραγματικά πολύ πιο δύσκολα».

Με δορυφόρους

Ίαν Μέιν, από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου: Καθώς απέχουμε ακόμη αρκετά από το να γνωρίζουμε με ακρίβεια την ταυτότητα ενός μεγάλου επερχόμενου σεισμού, ας έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι δεν είναι τόσο ο σεισμός που σκοτώνει τους ανθρώπους όσο τα ίδια τα κτίρια που ο άνθρωπος κατασκευάζει

Τον λόγο πήρε στη συνέχεια ο κ. Κρίστοφερ Σχολτζ, από το Πανεπιστήμιο
Κολούμπια, λέγοντας μια φράση αρκετά χαρακτηριστική: «Μέχρι τώρα δουλεύαμε στο
σκοτάδι και οι μόνες παρατηρήσεις που είχαμε στη διάθεσή μας ήταν απλώς και
μόνον οι ίδιοι οι σεισμοί. Όμως η τεχνολογία προχωράει, όπως επίσης και η
έρευνα, γεγονός που σημαίνει ότι το παράθυρο στο μέλλον είναι ανοικτό.

Δορυφορικά συστήματα προσδιορισμού επίγειων θέσεων εγκαθίστανται στην
Καλιφόρνια και την Ιαπωνία, δορυφόροι που φέρουν ραδιοτηλεσκοπικό εξοπλισμό θα
βοηθήσουν και αυτά να δούμε ίσως για πρώτη φορά την εξέλιξη των γεωλογικών
φαινομένων και, ποιος ξέρει, ίσως κάτι προκύψει απ΄ όλα αυτά. Ίσως ακόμη να
γίνουμε περισσότερο σοφοί ως προς την κατανόηση του μηχανισμού των πρόδρομων
φαινομένων, αν αυτά διαπιστωθεί τελικά πως υπάρχουν».

6 ερωτήσεις – απαντήσεις με τον Ρόμπερτ Γκέλερ για τη δυνατότητα πρόγνωσης

Η άποψη ότι η επιστήμη σήμερα μπορεί να προβλέπει τους σεισμούς είναι αρκετά
διαδεδομένη, όχι μόνο σε ειδικούς, αλλά και στον απλό κόσμο. Ο κ. Ρόμπερτ
Γκέλερ, από το Τμήμα Φυσικής της Γης και Πλανητικής Φυσικής του Πανεπιστημίου
του Τόκιο, επιχειρεί να ανατρέψει τον συγκεκριμένο ισχυρισμό απαντώντας σε έξι
ερωτήσεις που σχετίζονται με τη δυνατότητα πρόγνωσης.

1. Ερώτηση: «Οι προσπάθειες της πρόβλεψης σε άλλους χώρους της επιστήμης,
όπως στη μετεωρολογία, έχουν σημειώσει αργή αλλά σταθερή πρόοδο. Γιατί να μη
συμβαίνει το ίδιο και με τους σεισμούς;».

Απάντηση: «Παρά το γεγονός ότι οι δύο χώροι είναι τελείως διαφορετικοί,
όσο δύσκολο είναι κανείς να κάνει μια μακροχρόνια πρόβλεψη των καιρικών
φαινομένων για μια συγκεκριμένη περιοχή άλλο τόσο δύσκολο είναι να γίνει κάτι
αντίστοιχο και για τους σεισμούς».

2. Ερώτηση: «Πολλοί μεγάλοι σεισμοί εκδηλώνονται ύστερα από προσεισμούς. Αν
οι προσεισμοί σηματοδοτούν κάποιο πρόδρομο φαινόμενο, γιατί θεωρείται αδύνατο
το να καταγραφεί αυτή η διαδικασία με ηλεκτρονικά μέσα και έτσι να προβλέπουμε
τους μεγαλύτερους σεισμούς που έπονται;».

Απάντηση: «Οι προσεισμοί μπορούν να αναγνωριστούν, αφού έχουν συμβεί.
Ως σήμερα δεν έχει βρεθεί κανένας τρόπος να διακρίνουμε από πριν τους
προσεισμούς από άλλους μικρούς σεισμούς. Το γεγονός ότι οι προσεισμοί
συμβαίνουν ακριβώς κάτω από τις ίδιες συνθήκες με τις οποίες σημειώνονται και
οι επακόλουθοι αυτών, μεγαλύτεροι σεισμοί, σημαίνει ότι οι μεγάλοι σεισμοί δεν
ακολουθούν κάποια συγκεκριμένη προκαταρκτική διαδικασία. Απλώς, όπως συμβαίνει
και με τους μικρούς σεισμούς, έχουν μεγάλη πιθανότητα να εξελιχθούν σε ένα
μεγάλο σεισμικό φαινόμενο».

3. Ερώτηση: «Διάφορες άλλες ερευνητικές δουλειές έχουν χαρακτηριστεί από
μερίδα της επιστημονικής κοινότητας ως αδύνατες να προχωρήσουν, όπως συμβαίνει
τώρα με την πρόγνωση των σεισμών. Για ποιον λόγο θα πρέπει να αφήσουμε να
κυριαρχήσει αυτός ο αρνητισμός και να μην προχωρήσουμε την έρευνα;»

Απάντηση: «Κάθε περίπτωση πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά και ανάλογα
με το περιεχόμενό της. Γεγονός είναι ότι σε αρκετές περιπτώσεις έχει
αποδειχτεί πως η κριτική της επιστημονικής κοινότητας ήταν σωστή».

4. Ερώτηση: «Η έρευνα για την πρόγνωση των σεισμών είναι σαν κι εκείνη που
αφορά τον καρκίνο. Όσο δύσκολο και αν είναι αυτό, γιατί θα πρέπει να
σταματήσουμε την προσπάθεια;»

Απάντηση: «Αν θέλουμε να ελαχιστοποιήσουμε τους θανάτους και τις ζημιές
εξαιτίας των σεισμών, ο καλύτερος τρόπος για να το κάνουμε είναι μέσα από
συγκεκριμένες προσπάθειες που στοχεύουν στον μετριασμό αυτού του κινδύνου. Το
να ανακοινώνουμε αυθαίρετες και αναξιόπιστες προβλέψεις θα ήταν περισσότερο
βλαβερό παρά ωφέλιμο για την κοινωνία μας».

5. Ερώτηση: «Σήμερα δεν διαθέτουμε τα δεδομένα εκείνα που μας επιτρέπουν να
πούμε πότε είναι προβλέψιμοι και πότε όχι οι σεισμοί. Μήπως θα χρειαζόμασταν
ένα καινούργιο πρόγραμμα παρατηρήσεων, το οποίο θα κόστιζε ελάχιστα μόλις
χρήματα για κάθε άνθρωπο αυτού του πλανήτη;».

Απάντηση: «Τεράστιες προσπάθειες έχουν γίνει για να εντοπιστούν
πρόδρομα φαινόμενα ενός σεισμού, χωρίς όμως επιτυχία, παρά τη σπουδαία εξέλιξη
της τεχνολογίας των γεωφυσικών παρατηρήσεων. Αυτό που μπορούμε με ασφάλεια να
πούμε είναι ότι δεν υπάρχει κανένα ολοφάνερο και αξιόπιστο πρόδρομο των
σεισμών στοιχείο, που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας έγκαιρης προειδοποίησης».

6. Ερώτηση: «Όσοι υποστηρίζουν ότι η πρόβλεψη είναι αδύνατη κάνουν λάθος,
γιατί υπάρχουν επιστήμονες που χρησιμοποιούν μεθόδους που μπορούν να κάνουν
ασφαλή πρόβλεψη, τώρα αμέσως, και μάλιστα διαθέτουν μεγάλες λίστες με σεισμούς
που έχουν επιτυχώς προβλέψει».

Απάντηση: «Τέτοιοι ισχυρισμοί είναι ανεδαφικοί. Το κύριο χαρακτηριστικό
αυτών των θέσεων βασίζεται στη διατύπωση μιας σειράς υποθετικών “προβλέψεων”
και όταν αργότερα γίνει κάποιος σεισμός, γεγονός απόλυτα φυσιολογικό, οι
κύριοι αυτοί ανακοινώνουν εκ τους ασφαλούς ότι “αυτός είναι ο σεισμός που
εμείς προβλέψαμε”».