Αφοπλίζοντας την Ιστορία

Θα μπορούσε ποτέ η Ιστορία ν’ αφοπλιστεί; Το παράδοξο αυτό ερώτημα κλήθηκαν να
απαντήσουν οι ειδικοί από τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σε ένα
τριήμερο συνέδριο που έλαβε χώρα στο Visby της Σουηδίας, την πρωτεύουσα του
νησιού Γκόντλαντ, στο κέντρο της Βαλτικής.

Στο συνέδριο αυτό μετείχαν εκπρόσωποι των υπουργείων Παιδείας απ’ όλες τις
χώρες των Βαλκανίων (πλην της Τουρκίας που εκπροσωπήθηκε με έναν Τούρκο
ελληνικής καταγωγής), πλαισιωμένοι από εμπειρογνώμονες στο χώρο της
εκπαίδευσης για την εκπόνηση και συγγραφή σχολικών ιστορικών βιβλίων. Το
κερασάκι στην τούρτα ήταν ορισμένοι επώνυμοι συγγραφείς, όπως ο Κανταρέ από
την Αλβανία, ο Λούαν Στάροβα από τα Σκόπια, ο υπογράφων και άλλοι.

(Το βιβλίο του Στάροβα «Η εποχή των αιγών» μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από
τις εκδόσεις Πατάκη, κι αξίζει να διαβαστεί για την καλύτερη γνωριμία της
γείτονος. Πρόκειται για μια ανελέητη σάτιρα της σταλινικής περιόδου όπου
αποφασίζεται από το κόμμα να εκλείψουν οι κατσίκες από τη χώρα για να
«μεταλλαχθούν» οι παραδοσιακοί βοσκοί σε… βιομηχανικούς εργάτες. Δηλαδή σε
προλεταριάτο που θα πυκνώσει τις τάξεις του κόμματος της εργατιάς).

Όπως πάντα η χώρα μας, που δεν ξέρει να προβάλλει τα επιτεύγματά της,
βρίσκεται και στο πεδίο αυτό πρωτοπόρα. Κάτω από τη λαμπρή ηγεσία του υπουργού
Παιδείας κ. Γεράσιμου Αρσένη, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο έχει ήδη εκδώσει
«Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης –
Γλώσσα – Ιστορία», απ’ όπου ανασύρω στους γενικούς σκοπούς διδασκαλίας του
μαθήματος (σελ. 181) τα εξής:

«Με τη διδασκαλία της Ιστορίας ο μαθητής μπορεί να αποκτήσει όχι μόνο την
επίγνωση ότι ο σύγχρονος κόσμος αποτελεί συνέχεια του παρελθόντος, αλλά και
την επίγνωση ότι ο σύγχρονος ιστορικός ορίζοντας συνδέεται άμεσα με τη ζωή του».

Με τη διδασκαλία της Ιστορίας επιδιώκεται «να διαμορφώσουν οι μαθητές μέσα από
τη μελέτη των επιμέρους πολιτισμών και της συνεισφοράς τους στον παγκόσμιο
πολιτισμό, πνεύμα μετριοπάθειας, ανοχής και σεβασμού στο διαφορετικό».

«Η κατανόηση της ετερότητας προαπαιτεί ως νοητική πράξη τη μετατόπιση του
κέντρου ενδιαφέροντος και των αξιών των μαθητών από το “εγώ” στις εμπειρίες
και συγκινήσεις του “άλλου”, στις αξίες του και στον πολιτισμικό του κώδικα».
Ενώ «η ετερότητα (σελ. 244) ως συνολική πολιτισμική αναφορά τοποθετείται από
τον διδάσκοντα σε ισοδύναμη και όχι σε κατώτερη αξιολογική βαθμίδα».

Έτσι τα νέα σχολικά εγχειρίδια που ετοιμάζει το υπουργείο Παιδείας, όπως και
τα σχετικά βιβλία για την αξιολόγηση των μαθητών και την ανάπτυξη της κριτικής
τους σκέψης, που εκπονεί το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας, ανταποκρίθηκαν
πλήρως στις «συστάσεις» και τα «συμπεράσματα» στα οποία κατέληξε το διεθνές
συνέδριο του Visby, υπό την αιγίδα πάντα της Ουνέσκο, η οποία πρωτοστατεί με
το πρόγραμμά της «Καλλιέργεια της Ειρήνης» σε όλα αυτά και απέσπασε τα
συγχαρητήρια όλων των παριστάμενων αντιπροσωπειών.

Της δικής μας ηγείτο ο κ. Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, πλαισιωμένος από τον
ειδήμονα με βαθμό πρέσβη του ΥΠΠΕΞ κ. Ευάγγελο Κωφό, την ερευνήτρια κυρία
Χριστίνα Κούσουλα και τον ιστορικό ερευνητή κ. Κόκκινο.

Είναι γνωστό βέβαια ότι η απάλειψη των κοινωνικών στερεοτύπων και
προκαταλήψεων (πρόσφατο παράδειγμα στα καθ’ ημάς οι αντιδράσεις για το
αμφιλεγόμενο λήμμα του λεξικού Μπαμπινιώτη) απαιτεί συστηματική παιδεία για
τρεις τουλάχιστον γενιές (δηλαδή για 90 χρόνια), πράγμα που σημαίνει ότι δεν
μπορούν να λυθούν τα προβλήματα από τη μια μέρα στην άλλη.

Ωστόσο, εκείνο που έχει σημασία είναι η χώρα μας που δεν δίνει αυτή την εικόνα
προς τα έξω από τα ΜΜΕ, στον χώρο της παιδείας, είναι πρωτοπόρα. Σε σημείο που
πολλές αντιπροσωπείες άλλων βαλκανικών χωρών ήρθαν να ζητήσουν τη συνδρομή της
αντιπροσωπείας μας στο επίμαχο αυτό θέμα της απάλειψης των στερεοτύπων από τα
σχολικά αναγνώσματα (πλην φυσικά της Τουρκίας).

Όλων πλέον των βαλκανικών χωρών το όνειρο είναι να μοιάσουν με την Ελλάδα σε
δημοκρατικούς θεσμούς. Όχι λιγότερο προσδοκούν από μας τα φώτα και στην
εκπαίδευση. Από ουραγοί που ήμασταν άλλοτε, και πηγαίναμε να δροσιστούμε στα
νάματα της δικής τους επιστημονικής έρευνας και παιδείας, να που βρεθήκαμε μπροστάρηδες.

Αρκεί αυτό να γίνει συνείδηση και των συνελλήνων και να πάψουν οι αιώνιες
γκρίνιες. Στη χιλιετία που εισερχόμαστε, οι γείτονες λαοί ζητούν πια την
προστασία μας και τα φώτα μας, μέχρι του σημείου που η σερβική αντιπροσωπεία
να με ρωτά πού πρέπει ν’ απευθυνθεί ώστε ο ελληνικός στρατός στο Κόσοβο να
αναλάβει την προστασία των περίφημων βυζαντινών μοναστηριών, μέρος της
παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, που κινδυνεύουν να μεταμορφωθούν σε
τζαμιά από του Ουτσεκάδες.