Οι κίνδυνοι στην Ασία παραμένουν

Η άνοδος των χρηματιστηρίων της Νοτιοανατολικής Ασίας τροφοδοτεί την αισιοδοξία για τη μελλοντική πορεία των οικονομιών της περιοχής

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πιστεύει ότι οι οικονομίες της Νοτιοανατολικής
Ασίας έχουν ξεφύγει τον κίνδυνο μιας νέας κρίσης. Απόδειξη, το γεγονός ότι
αναθεώρησε προς τα πάνω τις προβλέψεις του για τους φετινούς ρυθμούς ανάπτυξης
των ασιατικών οικονομιών ­ από το 2,1% που προέβλεπε τον Μάιο, στο 5,2%.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη «αναβάθμιση» σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο μέρος
του κόσμου.

Αν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει δίκιο, η περιοχή του πλανήτη που μέχρι
πριν από ένα χρόνο χαρακτηριζόταν ως η πιο επικίνδυνη, έχει αναδειχτεί στο
καλύτερο εξάρτημα του κινητήρα της παγκόσμιας οικονομίας. Αυτή όμως είναι η
εκτίμηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το οποίο παρατηρεί τις οικονομικές
εξελίξεις από ψηλά. Το βλέπει όμως κάποιος που κινείται στο έδαφος;

Στο Χονγκ Κονγκ οι περισσότεροι είναι σίγουροι πως τα χειρότερα έχουν περάσει.
Αν κάποιος εξετάσει τις πιθανότητες, τότε ίσως αυτή η πλειοψηφία να έχει
δίκιο. Το Χονγκ Κονγκ μόλις δημοσιοποίησε στοιχεία που δείχνουν επιτάχυνση των
ρυθμών ανάπτυξης της οικονομίας κατά το δεύτερο φετινό τρίμηνο. Κατά συνέπεια,
η οικονομική κρίση έχει ­ τουλάχιστον από τη σκοπιά των ιθυνόντων της
οικονομικής πολιτικής του Χονγκ Κονγκ ­ τερματιστεί. Υπάρχουν όμως πολύ
σημαντικές εξετάσεις που πρέπει να περάσει η οικονομία της Νοτιοανατολικής
Ασίας για να μπορέσουμε να πούμε με βεβαιότητα ότι η οικονομική κρίση των
τελευταίων δυο χρόνων ανήκει στο παρελθόν.

Εξετάσεις

Οι εξετάσεις αυτές αφορούν την Κίνα και την Ιαπωνία. Τα στατιστικά στοιχεία
για την οικονομία της Κίνας δείχνουν ότι η οικονομική δραστηριότητα διατήρησε
την ανοδική της πορεία καθ’ όλη τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Αν κάποιος
έχει μια «κατευθυνόμενη» οικονομία ­ και πράγματι το μεγαλύτερο μέρος του
κινεζικού Ακαθάριστου Προϊόντος παράγεται από κρατικά ελεγχόμενες επιχειρήσεις
­ μπορεί να συνεχίσει να παράγει ακόμη και σε περιόδους βαθιάς οικονομικής
κρίσης. Αν όμως αυτή η παραγωγή συνεχιστεί και η ζήτηση μειωθεί, τότε τα
προϊόντα συσσωρεύονται και πρέπει να ξεπουληθούν σε πολύ χαμηλές τιμές.

Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι έχει σημειωθεί μια σημαντική κάμψη των τιμών ­
αποπληθωρισμός ­ στην Κίνα. Τόσο ο δείκτης τιμών χονδρικής όσο και ο δείκτης
τιμών καταναλωτή κινούνται με αρνητικό πρόσημο για περισσότερα από δύο χρόνια.
Με άλλα λόγια, ο αποπληθωρισμός της οικονομίας έχει κάνει την εμφάνισή του
στην Κίνα πολύ πριν ξεσπάσει η οικονομική κρίση στη Νοτιοανατολική Ασία ­ ήταν
μια αντίδραση στις πληθωριστικές πιέσεις που εκδηλώθηκαν στην Κίνα στις αρχές
της δεκαετίας του ’90. Το ζήτημα τώρα είναι αν μπορεί η Κίνα να εξακολουθήσει
να «φουσκώνει» την οικονομία της, να αντιμετωπίζει τις πιέσεις του
αποπληθωρισμού και της μείωσης των εξαγωγών της μέχρι να αναθερμανθεί η
παγκόσμια ζήτηση.

Στο Χονγκ Κονγκ πιστεύουν ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την οικονομία τους
ακούει στο όνομα «κινεζική υποτίμηση». Η εσωτερική ζήτηση στην Κίνα είναι
ανεπαρκής ­ μια υποτίμηση θα αυξήσει τις εξαγωγές. Μην ξεχνάμε το γεγονός ότι
η Κίνα έχει κάνει ρεκόρ όσον αφορά στο πλεόνασμα του εμπορικού της ισοζυγίου
με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Κίνα υπέφερε πολύ από τη μείωση των εξαγωγών της
στη Νοτιοανατολική Ασία λόγω της υποτίμησης των ανταγωνιστικών της νομισμάτων,
και μια υποτίμηση του γουάν είναι ένα προφανής τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος.

Αν και κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος γι’ αυτήν την εξέλιξη, είναι πολύ
πιθανόν η Κίνα να ετοιμάζεται για μια υποτίμηση. Και υπάρχουν δύο βασικές
ενδείξεις γι’ αυτό. Αυτό τουλάχιστον πιστεύουν οι αναλυτές στο Χονγκ Κονγκ.
Μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται στο κρατίδιο και διαπραγματεύεται τις
τιμές προϊόντων που πρόκειται να εξαχθούν στην Κίνα άκουσε έκπληκτη τους
Κινέζους εισαγωγείς να ζητούν τη διαμόρφωση των τιμών και με βάση την
επικείμενη υποτίμηση του γουάν. Το σίγουρο είναι πως οι κρατικές επιχειρήσεις
της Κίνας που ασχολούνται με εισαγωγές δεν θα ανέφεραν την πιθανότητα κάποια
υποτίμησης αν δεν είχαν πάρει τη σχετική κυβερνητική έγκριση.

Το δεύτερο δείγμα των προθέσεων της κινεζικής κυβέρνησης προέρχεται από… την
κυβέρνηση του Χονγκ Κονγκ. Κορυφαίος αξιωματούχος της τελευταίας συζητούσε με
απεσταλμένο ξένης κυβέρνησης στον οποίο τόνιζε ότι αν η Κίνα πραγματοποιήσει
την υποτίμηση, τότε αυτό θα είναι προς όφελος και του Χονγκ Κονγκ.

Στις υποτιμήσεις που πραγματοποίησε στο παρελθόν η Κίνα, το Χονγκ Κονγκ (του
οποίου το νόμισμα έχει συνδεθεί με το δολάριο) τα πήγε πολύ καλά: φαίνεται ότι
η ώθηση που έδωσε η υποτίμηση στην κινεζική οικονομία αντιστάθμισε με το
παραπάνω οποιαδήποτε αύξηση του κόστους μεταξύ Κίνας και Χονγκ Κονγκ. Απλά
επιτάχυνε την εξαγωγή υπηρεσιών προς την Κίνα.

Και σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί ότι οι αξιωματούχοι του Χονγκ Κονγκ
δεν θα μιλούσαν για την πιθανότητα υποτίμησης του κινεζικού νομίσματος αν δεν
γνώριζαν ότι έχουν τη συγκατάθεση του Πεκίνου. Είναι ξεκάθαρο πως η Κίνα θέλει
να ρίξει στην αγορά προσδοκίες σχετικά με την υποτίμηση του γουάν. Αυτό βέβαια
δεν σημαίνει ότι θα την πραγματοποιήσει. Κατά πάσα πιθανότητα οι Κινέζοι
θέλουν να εξετάσουν τις προθέσεις των αγορών, να δουν πώς θα αντιμετωπισθεί η
υποτίμηση και να πάρουν τις σχετικές αποφάσεις τον επόμενο χρόνο.

Οι κίνδυνοι από την υποτίμηση

Μπορεί μια υποτίμηση του κινεζικού νομίσματος να αποσταθεροποιήσει και πάλι
τις οικονομίες της Νοτιοανατολικής Ασίας; Όχι κατ’ ανάγκην. Μπορεί όμως να
ανοίξει το δρόμο γι’ αυτήν: καθώς οι κινεζικές εξαγωγές θα αυξηθούν και οι
εισαγωγές της θα καμφθούν, άλλες μικρότερες οικονομίες της περιοχής θα
πιεστούν για να ξεκινήσουν ένα νέο γύρο ανταγωνιστικών υποτιμήσεων. Στην
καλύτερη περίπτωση μια υποτίμηση του γουάν θα αυξήσει την αβεβαιότητα για το
οικονομικό μέλλον της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Και η Ιαπωνία; Ενώ το Χονγκ Κονγκ είναι καλύτερο μέρος για κάποιον που θέλει
να βλέπει το Πεκίνο, το Τόκιο φαίνεται να είναι το χειρότερο. Είναι πολύ
ενδιαφέρον το μέγεθος της αποσύνδεσης του Χονγκ Κονγκ από την Ιαπνωία από τότε
που το κρατίδιο πέρασε στον έλεγχο της Κίνας. Δεν είναι μόνο η δραματική
μείωση των Ιαπώνων τουριστών που επισκέπτονται το Χονγκ Κονγκ. Πολλές
ιαπωνικές επιχειρήσεις απέσυραν πολλές από τις επενδύσεις τους και μείωσαν την
παρουσία τους.

Κατά γενική ομολογία, η Ιαπωνία βρίσκεται σε αρκετά δύσκολη θέση. Στα χαρτιά η
οικονομική κρίση έχει κάνει τον κύκλο της αφού τα δύο πρώτα φετινά τρίμηνα
παρουσίασε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Υπάρχει όμως ένα στοιχείο διαστρέβλωσης
των αριθμών: το πολύ υψηλό επίπεδο δημοσίων δαπανών και επενδύσεων. Αργά η
γρήγορα αυτά τα ελλείμματα πρέπει να αντιμετωπισθούν με την προσπάθεια για
επίτευξη πλεονασμάτων. Η δημοσιονομική κατάρρευση της Ιαπωνίας μπορεί να
βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά, αλλά μέρα με την ημέρα πλησιάζει. Αυτό το
τεράστιο χρέος πρέπει κάποια στιγμή να πληρωθεί από έναν πληθυσμό που γερνά
και από ένα εργατικό δυναμικό που συνεχώς συρρικνώνεται. Οι Ιάπωνες θα τείνουν
να αποταμιεύουν όλο και περισσότερο και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε νέα
οικονομική κρίση.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπιστώνει βελτίωση των προοπτικών των
οικονομιών της Νοτιοανατολικής Ασίας. Αυτό αντανακλά την υπερβολική
απαισιοδοξία που ήταν διάχυτη στις αρχές του χρόνου αλλά και την ανάκαμψη των
χρηματιστηρίων της περιοχής. Δεν υπήρξε όμως μια σημαντική άνοδος των τιμών
γης στο Χονγκ Κονγκ και το Τόκιο. Μέχρι να συμβεί αυτό, η πορεία ανάκαμψης των
οικονομιών της Νοτιοανατολικής Ασίας θα είναι ιδιαίτερα επισφαλής.