Οι θεατές και αθέατες όψεις της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης

Η νέα σχολική χρονιά άρχισε σε μέρες δύσκολες, μέρες που ανεξέλεγκτες δυνάμεις
της φύσης επιδείνωσαν την, ούτως ή άλλως, επεισοδιακή έναρξη των σχολείων,
αφού εδώ και δεκαετίες, ένα παραμένει βέβαιο: τα σχολεία θα αρχίσουν με
ελλείψεις, τη στιγμή που στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, κάθε δάσκαλος
μαθαίνει το σχολείο, την τάξη και τους μαθητές του, όχι όταν ανοίγουν τα
σχολεία, αλλά ήδη από το καλοκαίρι πριν κλείσουν. Και ο κ. Αρσένης, που είχε
λόγους να στοιχηματίσει για μια διαφορετική αντιμετώπιση φέτος, έμελλε να
αναμετρηθεί με τον Εγκέλαδο και να χάσει, φυσικά, το στοίχημα.

Δεν προτίθεμαι όμως να καταπιαστώ με την κακοδαιμονία αυτή που μας ταλανίζει
έναν αιώνα και πλέον. Άλλες οι προθέσεις: να ασχοληθούμε με την εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση, τις θεατές και αθέατες όψεις της. Και πρώτ’ απ’ όλα να τονιστεί
ότι από τη Μάργκαρετ Θάτσερ και εντεύθεν, το εκπαιδευτικό μεταρρυθμιστικό
λεξιλόγιο άλλαξε διεθνώς και αντί των όρων ισότητα ευκαιριών, αντισταθμιστική
εκπαίδευση κ.λπ., χρησιμοποιούνται όροι, όπως αξιοκρατία, αποτελεσματικότητα,
κ.ά.ό. Η μεταρρύθμιση Αρσένη φαίνεται να διατηρεί το παλαιό, χωρίς να αρνείται
το νέο.

Ωστόσο, τα θετικά του παλαιού λεξιλογίου, που υπάρχουν σ’ αυτήν τη
μεταρρύθμιση και στα οποία θα επανέλθουμε, παραμένουν άγνωστα, αφού για μιαν
ακόμη φορά η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το Λύκειο και το Πανεπιστήμιο και
τη μετάβαση από το ένα στο άλλο. Το ζήτημα αυτό είναι πολύπλοκο και από το
1932, που θεσπίστηκαν τα πρώτα μέτρα, έχουν ψηφιστεί δεκάδες νόμοι και Π.Δ.,
το θέμα όμως παραμένει άλυτο και επίμαχο. Όλοι κρίνουν και επικρίνουν, χωρίς
να προτείνουν. Ωστόσο, αυτό που απαιτεί τόλμη και γενναιότητα δεν είναι να
επικρίνεις, αλλά να εκθέτεις την πρότασή σου στην κρίση των άλλων. Και οι
προτάσεις απουσιάζουν.

Και πριν από τη δική μας πρόταση, μια διαπίστωση: κατά το σύγχρονο
μεταρρυθμιστικό λεξιλόγιο, τα πράγματα στο Λύκειο γίνονται πιο δύσκολα. Οι
απαιτήσεις αυξάνονται. Ο πήχυς ανεβαίνει.

Το Λύκειο γίνεται επιλεκτικό. Κι ένα σχόλιο: αυτό ενοχλεί. Κατά παράδοξο τρόπο
ενοχλούνται μάλιστα και εκείνοι που ήταν υπέρμαχοι των εξετάσεων από το
Γυμνάσιο για το Λύκειο.

Αυτοί που διαμαρτύρονταν για τις στρατιές των αγραμμάτων που εκτοπίζουν
ρουσφετολογικά τους ικανούς.

Έτσι διερωτάται κανείς, αν ο πόλεμος γίνεται απ’ αυτούς που θέλουν όντως τη
βελτίωση ή απ’ αυτούς που δεν αντέχουν στην ποιοτική αναβάθμιση της
εκπαίδευσης. Προσωπικά θεωρώ μεγάλο το άλμα από τα τέσσερα στα δεκατέσσερα
μαθήματα. Η ανάγκη να αποφύγουμε τη μονομέρεια δεν σημαίνει πανελλήνιες
εξετάσεις σε όλα. Επτά έως οκτώ μαθήματα είναι αρκετά. Θα προτείναμε πέντε
κοινά για όλους (π.χ. Αρχαία και Νέα Ελληνικά, Μαθηματικά, Φυσική, Ιστορία),
και ίσως τρία ακόμη που θα επιλέγει ο μαθητής ανάλογα με την κατεύθυνση της
επιθυμίας του.

Με συστηματική επεξεργασία η πρόταση αυτή μπορεί να μειώσει τον αριθμό των
μαθημάτων, χωρίς να μειώσει τη σφαιρικότητα της μόρφωσης και χωρίς,
ταυτόχρονα, να υποβαθμίζει κανένα από τα λοιπά μαθήματα, αφού τα καθιστά
ισοδύναμα στην κρίση του υποψηφίου και την επιλογή της σχολής του. Ωστόσο,
είναι ανάγκη να τεθούν σε εφαρμογή οι θετικές αλλά αθέατες πτυχές της
μεταρρύθμισης. Και είναι σημαντικές.

Ποιος θα μιλήσει π.χ. για τα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας, καινοτομία που δεν
καταδικάζει κάποιους στο περιθώριο επειδή κάποτε διέκοψαν το σχολείο; Ποιος θα
σκεφθεί τους έγκλειστους ανήλικους στον Κορυδαλλό, τα παιδιά των φαναριών και
τα παιδιά των δρόμων; Ποιος θα μιλήσει για τα προσφυγόπουλα και ποιος θα
νοιαστεί τα Τσιγγανόπουλα, που από έλλειψη εκπαιδευτικού τίτλου δεν θα πάρουν
δίπλωμα οδήγησης και θα εξωθούνται μόνιμα σε παραβατική συμπεριφορά;

Για όλα αυτά υπάρχουν προβλέψεις στο νόμο, αλλά κανείς δεν μιλά.

Ωστόσο, μια κοινωνία που επίμονα στηρίζει μόνο τα κοινωνικά εκείνα στρώματα
που αυτάρεσκα θέλουν να ασχολούνται οι πάντες μαζί τους, ας μη διαμαρτύρεται
αύριο για τις κοινωνικές εντάσεις που είναι βέβαιο πως θα βρει μπροστά της, αν
συνεχίσει με τον ίδιο τρόπο που πορεύεται μέχρι σήμερα.

Ο Γιάννης Πυργιωτάκης είναι καθηγητής Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης