Το τέλος της κατοχής

Η εκδίκηση. Κάτοικοι της πρωτεύουσας του Ανατολικού Τιμόρ, Ντίλι, καίνε σημαία της Ινδονησίας μπροστά στο αρχηγείο του ινδονησιακού στρατού, αμέσως μετά την εκκένωσή του

Η άφιξη της ειρηνευτικής δύναμης στο Ανατολικό Τιμόρ στις αρχές της εβδομάδας
σήμανε και το τέλος της αποικιοκρατίας για τους κατοίκους του νησιού αυτού στο
Αρχιπέλαγος του Ειρηνικού. Μιας εποχής που κράτησε κάπου πεντακόσια χρόνια.

Στο Τιμόρ οι αποικιοκράτες παρέμειναν περισσότερο καιρό, και ήταν περισσότεροι
από οποιαδήποτε άλλη αποικία.

Εκτός από τους Ινδονησίους και τους Πορτογάλους, οι Ολλανδοί, οι Άγγλοι και οι
Ιάπωνες είχαν όλοι κατά καιρούς καταλάβει το νησί.

Οι Πορτογάλοι ήταν η αποικιοκρατική δύναμη που κράτησε περισσότερο καιρό το
νησί, κάπου 450 χρόνια. Αυτοί ήταν που άφησαν την εντονότερη σφραγίδα.

Τώρα το υπανάπτυκτο «μισό νησί» ελπίζει επιτέλους να γιορτάσει την ανεξαρτησία
του πριν μπει η επόμενη χιλιετία.

Τα αμερικανικά Αλμανάκ ούτε που αναφέρονται στο Τιμόρ, θεωρώντας το δεδομένο
ότι ανήκει στην Ινδονησία, παρ’ όλο που καμία χώρα δεν αναγνώρισε επίσημα την
κατοχή του από τα στρατεύματα του Ινδονήσιου δικτάτορα Σουχάρτο.

Ο Σουχάρτο, απόλυτος κυβερνήτης τότε 17.000 νησιών του Αρχιπελάγους, θεωρώντας
τον εαυτό του κληρονόμο, έστειλε τα στρατεύματά του να καταλάβουν το
«ορφανεμένο» Ανατολικό Τιμόρ το 1975, όταν το εγκατέλειψε η Πορτογαλία, η
οποία μετά την Επανάσταση των Γαριφάλων περνούσε από το ξεπερασμένο δόγμα της
αποικιοκρατικής δύναμης στις σύγχρονες Δημοκρατίες.

Η απομάκρυνση του Σουχάρτο από την εξουσία και η άνοδος του μεταρρυθμιστή
Χαμπίμπι σφραγίστηκε με την υπόσχεση της ευκαιρίας ενός δημοψηφίσματος που θα
έκρινε την τύχη των κατοίκων του Ανατολικού Τιμόρ, που είχαν πολύ απομακρυνθεί
από τα ήθη και τα έθιμα της Ινδονησίας, μετά την πολύχρονη πορτογαλική κατοχή.
Παρά τις έντονες πολιτισμικές διαφορές τους, η Πορτογαλία και η Ινδονησία
έχουν ένα κοινό σημείο αναφοράς: Και οι δύο έχασαν το Τιμόρ κατά τη διάρκεια
των κυβερνητικών αλλαγών που υπόκειντο στο εσωτερικό τους.

Το δημοψήφισμα

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, όμως, αποτέλεσε ένα ισχυρό πλήγμα στην ψυχή
των Ινδονησίων που υπερηφανεύονται ότι είναι το τέταρτο σε μέγεθος κράτος στον κόσμο.

Και, το κυριότερο, οι στρατοκράτες στην Ινδονησία ανησύχησαν για το ενδεχόμενο
να βρει μιμητές σε άλλες περιοχές του νησιωτικού συμπλέγματος, που θα ζητούσαν
κι αυτοί την ανεξαρτησία τους.

Βάσει των υποσχέσεων του προέδρου Χαμπίμπι, η Ινδονησία αναμένεται να δώσει
επίσημα την ανεξαρτησία στο Ανατολικό Τιμόρ τον Νοέμβριο. Και αμέσως
αναμένεται να αναγνωριστεί ως ανεξάρτητο κράτος από τον ΟΗΕ.

Το δημοψήφισμα του Αυγούστου στο Ανατολικό Τιμόρ ήταν το αποτέλεσμα έντονων
παρασκηνιακών διεργασιών της πορτογαλικής αντιπροσωπείας στον ΟΗΕ. Η
Πορτογαλία έχει ακόμα υποσχεθεί να αναλάβει τη στήριξη του Ανατολικού Τιμόρ
για τα επόμενα χρόνια.

Ελπίζοντας προφανώς και σε διεθνή στήριξη, επειδή είναι δύσκολο για την
εύθραυστη πορτογαλική οικονομία να αναλάβει την αναστήλωσή της οικονομίας του
«μισού νησιού», ιδιαίτερα μετά το χάος που ξέσπασε με τους εμπρησμούς και τις
λεηλασίες των συμμοριών που αντιτάχθηκαν στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.

Το πιο ενδιαφέρον σημείο της ιστορίας, όμως, ίσως κρύβεται και στο γεγονός ότι
η Πορτογαλία παύει και τυπικά από φέτος να είναι «αυτοκρατορία», μια και
παραδίδει και την τελευταία αποικία της στην Ασία, το Μακάο, στην Κίνα.

Η βοήθεια, όμως, που προσφέρει η Πορτογαλία, όπως και το μεγάλο ενδιαφέρον που
δείχνει η Αυστραλία, με την αποστολή 4.500 στρατιωτών για την ειρηνευτική
δύναμη του ΟΗΕ στο Ανατολικό Τιμόρ, δεν γίνονται για ανθρωπιστικούς λόγους.
Όλοι έχουν το βλέμμα στραμμένο στα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου και αερίου
της θάλασσας του Τιμόρ, όπως άλλωστε και η Ινδονησία.

Στις μέρες μας, η αποικιοκρατία έχει αντικατασταθεί από τον οικονομικό ιμπεριαλισμό.

Τα αίσχη των παρακρατικών

Οι πρώτες επιθέσεις εναντίον της ειρηνευτικής δύναμης που έφθασε στο Ανατολικό
Τιμόρ αντανακλούν τις μεγάλες δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει. Ο Εουρίκο
Γκουτιέρες, ο αρχισυμμορίτης που, βοηθούμενος από τον ινδονησιακό στρατό
κατοχής, καθοδήγησε τις σφαγές και τις λεηλασίες μετά την ανακοίνωση του
αποτελέσματος του δημοψηφίσματος, είχε προδιαγράψει το μέλλον για την περιοχή
στην οποία αυτοανακηρύχθηκε υπερασπιστής των ινδονησιακών συμφερόντων. «Η
ανεξαρτησία θα μετατρέψει το Ανατολικό Τιμόρ σε μία πύρινη θάλασσα».

Οι συμμορίτες, που ενισχύονται από αντιμαχόμενες φράξιες στους κόλπους του
ινδονησιακού στρατεύματος, έχουν διακηρύξει πως το αποτέλεσμα του
δημοψηφίσματος είναι «για τα σκουπίδια».

Η κατατρομοκράτηση των κατοίκων του Ανατολικού Τιμόρ είχε ξεκινήσει πολύ πριν
από το δημοψήφισμα και στην περίοδο εκείνη περισσότεροι από 1.000 είχαν δολοφονηθεί.