Έλα, χριστιανέ μου, βάλε κίτρινο να πάρω τις 200.000

Ιστορίες τρέλας. Πολλά έχουν να διηγηθούν οι μηχανικοί που πέρασαν από τις σεισμόπληκτες περιοχές

Ο πολιτικός μηχανικός πήρε από το ΥΠΕΧΩΔΕ τη διεύθυνση του σεισμόπληκτου
σπιτιού ­ κάπου στο Περιστέρι ­ και ξεκίνησε νομίζοντας ότι θα κάνει ακόμη μια
αυτοψία ρουτίνας. Όταν έφτασε, δοκίμασε την πρώτη έκπληξη: το κόκκινο φως πάνω
από την είσοδο τον αιφνιδίασε και του έφερε στον νου τα νεανικά χρόνια. Νόμισε
ότι επρόκειτο για φάρσα, αλλά όταν από το υπουργείο του επιβεβαίωσαν τη
διεύθυνση αποφάσισε ­ με αρκετό τρακ ­ να κάνει το καθήκον του, αφού και οι
οίκοι ανοχής δεν εξαιρούνται από τις αυτοψίες. Τον υποδέχτηκε η κυρία που
εργάζεται στο σπίτι, με πλατύ χαμόγελο και ­ φυσικά ­ με όσα ενδύματα της
επιβάλλει η δουλειά της. Αφού ξεπέρασε το πρώτο σοκ, της ζήτησε να του δείξει
τις βλάβες του σπιτιού, μια και δεν φαινόταν κάτι σοβαρό. Διαπίστωσε ότι
επρόκειτο για τριχοειδείς ρωγμές σε έναν τοίχο που δεν εγκυμονούσαν κανέναν
κίνδυνο για το σπίτι, τους ενοίκους ή τους πελάτες.

Αυτό όμως, αντί να ευχαριστήσει και καθησυχάσει την κυρία, την αναστάτωσε.
Προσπάθησε, αφήνοντας και υπονοούμενα για παροχή ιδιαίτερων υπηρεσιών προς τον
μηχανικό, να τον πείσει να χαρακτηρίσει τουλάχιστον προσωρινά ακατοίκητο το
σπίτι και όταν εκείνος αρνήθηκε του είπε: «Έλα, χριστιανέ μου, βγάλ’ το
κίτρινο να πάρω τις 200.000. Ξέρεις πόσους πελάτες πρέπει να πάρω για να τα βγάλω;».

Πρόκειται για αυθεντικό περιστατικό, ένα από τα πολλά περίεργα και απίστευτα
που συνέβησαν σε πολλούς από τους περίπου 1.300 μηχανικούς που έκαναν τις
περίπου 160.000 αυτοψίες στα σεισμόπληκτα κτίρια της Αττικής. Περιστατικά και
ιστορίες που δείχνουν ότι μπορεί ο άνθρωπος να φοβάται τον σεισμό, μπορεί να
παθαίνει μεγάλες ή μικρές ζημιές, να χάνει συγγενείς και φίλους του, αλλά και
δεν παραλείπει να εκμεταλλευθεί την κατάσταση και την αναμπουμπούλα που
δημιουργείται, προκειμένου να κερδίσει όσο γίνεται περισσότερα. Και αν το
παραπάνω περιστατικό είναι ευτράπελο, υπήρξαν και περιπτώσεις που οι μηχανικοί
έμειναν πολλή ώρα όμηροι ιδιοκτητών ακινήτων τα οποία δεν είχαν πάθει τίποτα,
πιεζόμενοι να χαρακτηρίσουν τα κτίρια προσωρινά ακατοίκητα, προκειμένου να
εισπράξουν το επίδομα των 200.000 δραχμών. Υπήρξαν και περιπτώσεις όπου οι
μηχανικοί αντίκρυσαν απίστευτη φτώχεια σε αυτοσχέδια σπίτια που στέγαζαν
ανθρώπους, είδαν ανθρώπους παντελώς μόνους που δεν είχαν ένα συνάνθρωπο να
τους πει μια κουβέντα, αρρώστους που δεν είχαν κανέναν να τους μεταφέρει εκτός
του σπιτιού τους που ήταν επικίνδυνο μετά τον σεισμό.

Ο σεισμός αποκάλυψε πλευρές της κοινωνίας μας που είτε τις αγνοούσαμε είτε τις
αποκρύβαμε επιμελώς, ίσως από ενοχή, ίσως γιατί έτσι μας βολεύει, καθώς και
καταστάσεις ή δράματα που μάλλον δεν φανταζόμασταν. Μηχανικός μάς περιέγραψε
την αγωνιώδη προσπάθεια μιας μόνης, ηλικιωμένης και ανάπηρης γυναίκας στο
κέντρο της Αθήνας, η οποία δεν τον άφηνε να φύγει μετά το τέλος της αυτοψίας,
προκειμένου να κερδίσει λίγες στιγμές ανθρώπινης συντροφιάς και κουβέντας. Ο
ίδιος πιστεύει ότι η δύστυχη γυναίκα σκαρφίστηκε την αίτηση για αυτοψία,
προκειμένου να την επισκεφτεί κάποιος, μια και το σπίτι όπου έμενε δεν είχε
πάθει απολύτως τίποτα.

Μια και ο περισσότερος κόσμος περνά δύσκολες ώρες εξαιτίας του σεισμού, θα
περιοριστούμε σε μερικά μάλλον ευτράπελα περιστατικά, όπως μας τα διηγήθηκαν
μηχανικοί που έκαναν αυτοψίες:

* Ο μηχανικός που πήγε για αυτοψία σε μεγάλο ρετιρέ, στην οδό Φορμίωνος, στο
Παγκράτι, ξαφνιάστηκε όταν τα μόνα έπιπλα που είδε ήταν τρία μεγάλα κρεβάτια,
κανονικά στρωμένα, και πάνω κάποια απλωμένα μικρά χαλιά. Όταν ενημέρωσε την
ηλικιωμένη κυρία που τον είχε υποδεχτεί, ότι το σπίτι δεν είχε τίποτα, εκείνη
επέμενε να το εξετάσει πιο προσεκτικά.

Τη διαβεβαίωσε ότι δεν πρέπει να ανησυχεί και ότι μπορεί να μείνει άφοβα στο
σπίτι. «Μα, εγώ δεν μένω εδώ, έχω άλλο σπίτι», του απάντησε. «Εδώ μένουν τα
μωρά μου», του είπε και του έδειξε τα επτά σκυλιά του σπιτιού, τα οποία
κοίμιζε πάνω στα καλοστρωμένα κρεβάτια με τα χαλάκια, χώρο τον οποίο θα
ζήλευαν πολλές εκατοντάδες σεισμόπληκτοι.

* Όταν ο μηχανικός έφτασε στη διεύθυνση όπου υποτίθεται ότι θα έκανε αυτοψία,
στα Άνω Λιόσια, βρήκε ότι επρόκειτο για οικόπεδο. Έστρεψε το βλέμμα του δεξιά
– αριστερά μήπως και ανακαλύψει το κτίσμα, αλλά τίποτα. Ετοιμάστηκε να φύγει,
όταν τον πλησίασε ένας Τσιγγάνος και, αφού τον ρώτησε αν είναι ο μηχανικός που
περίμενε, του έδειξε το οικόπεδο και του είπε: Εδώ ήταν το σπίτι μου που
καταστράφηκε από τον σεισμό. «Καλά και δεν έμεινε τίποτα; Πού είναι τα
συντρίμμια;», ρώτησε ο μηχανικός. Μου τα έκλεψαν όλα οι γύφτοι, απάντησε με
όση ειλικρίνεια μπορούσε ο Τσιγγάνος.

* Στην ίδια περιοχή, άλλος μηχανικός που κλήθηκε για αυτοψία βρέθηκε μπροστά
σε έναν άδειο χώρο 4 – 5 τετραγωνικών μέτρων. «Πού είναι το σπίτι;», ρώτησε
τον Τσιγγάνο που τον είχε καλέσει. «Τροχόπσπιτο είχα», του απάντησε «και
καταστράφηκε από τον σεισμό». «Μα τι μου λες τώρα;», του λέει ο μηχανικός.
«Μπορεί να πάθει τίποτα το τροχόσπιτο από τον σεισμό; Και, τέλος πάντων, πού
είναι τα χαλάσματά του;». «Μου τα έκλεψαν», απάντησε ψύχραιμος ο Τσιγγάνος.

* Ο κύριος που προσήλθε στο υπουργείο και ζήτησε αυτοψία δήλωσε κάτοχος
φροντιστηρίου και ζήτησε αυτοψία στο κτίριο που το στέγαζε. Πήγαν δύο
μηχανικοί και χαρακτήρισαν το κτίριο προσωρινά ακατοίκητο (κίτρινο χρώμα).
Εκείνος διαμαρτυρήθηκε έντονα, λέγοντας ότι αυτές τις ημέρες γίνονται εγγραφές
μαθητών στο φροντιστήριο και ότι οι μαθητές θα έβλεπαν το κίτρινο χρώμα και
δεν θα εγγράφονταν. Οι μηχανικοί αγνόησαν τις διαμαρτυρίες και έφυγαν.

Όμως την άλλη μέρα ο ένας από τους δύο μηχανικούς έτυχε να περάσει έξω από το
φροντιστήριο και τι είδε; Πάνω από το σήμα με το κίτρινο χρώμα είχε
τοποθετηθεί διαφημιστική πινακίδα του φροντιστηρίου, η οποία έκρυβε εντελώς το
σήμα και με την οποία ανακοινωνόταν στους μαθητές ότι οι εγγραφές στο
φροντιστήριο άρχισαν. Ο μηχανικός ειδοποίησε την Αστυνομία, πράγμα που πρέπει
να κάνουν και όσοι πολίτες διαπιστώνουν παρόμοιες λαθροχειρίες.

* Ο μηχανικός διαπίστωσε ότι το σπίτι που επισκέφτηκε για αυτοψία δεν είχε
ούτε έπιπλα ούτε κανένα άλλο δείγμα ότι κατοικείται. Για τα σπίτια αυτά οι
μηχανικοί είναι υποχρεωμένοι να γράφουν ότι είναι ακατοίκητα και οι ιδιοκτήτες
τους, ακόμη και αν το κτίριο έχει βλάβη, δεν δικαιούνται τις 200.000 δραχμές.
Μόλις λοιπόν ο ιδιοκτήτης είδε ότι ο μηχανικός έγραφε «ακατοίκητο» άρχισε τις
διαμαρτυρίες και, για να πείσει τον μηχανικό να αλλάξει γνώμη, του είπε ότι
μένει ο γιος του. «Και πού είναι τώρα ο γιος σας;», ρώτησε ο μηχανικός.
«Υπηρετεί τη θητεία του στον Στρατό», ήταν η απάντηση.

* Έκαναν όμως και οι μηχανικοί τις γκάφες τους. Λίγο η κούραση από τις πολλές
αυτοψίες (ειδικά τις πρώτες ημέρες), λίγο η βιασύνη να προλάβουν, λίγο η
αγωνία και ο φόβος από τον σεισμό (και οι μηχανικοί άνθρωποι είναι) οδήγησαν
μερικούς σε περίεργους χαρακτηρισμούς. Όπως το συνεργείο που πήγε στη Νέα
Φιλαδέλφεια και χαρακτήρισε το ισόγειο του κτιρίου με κόκκινο χρώμα
(κατεδαφιστέο) και τους ορόφους με κίτρινο (επισκευάσιμους)! Ευτυχώς τέτοια
περιστατικά διαπιστώθηκαν πολύ λίγα.

Το «λεξικό» των σεισμών μάς είναι απαραίτητο, αφού θα πρέπει να μάθουμε να
ζούμε με τους σεισμούς

Οι πιο «δημοφιλείς» λέξεις των τελευταίων ημερών δεν είναι άλλες από αυτές που
έχουν σχέση με τον σεισμό. Το «λεξικό» των σεισμών που παρουσιάζουν σήμερα «ΤΑ
ΝΕΑ», όπως το αναλύουν και το εξηγούν ειδικοί επιστήμονες από το Τμήμα
Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών.

Μέγεθος σεισμού: Η ποσότητα της ενέργειας που εκλύεται κατά τον σεισμό.
Εκτιμάται από τα σεισμογραφήματα κάθε σταθμού, με βάση την εκτίμηση της
απόστασης του επικέντρου από τον σταθμό και ορισμένες άλλες παραμέτρους. Για
τον λόγο αυτό υπάρχουν και διαφορές στην εκτίμηση του μεγέθους του σεισμού από
σταθμούς στα διάφορα Ινστιτούτα.

Το μέγεθος σεισμού μετράται με την κλίμακα Ρίχτερ, μια κλίμακα που συνήθως
αρχίζει από το 0 και φτάνει μέχρι το 8,9 που είναι και ο μεγαλύτερος σεισμός
που έχει καταγραφεί. Η κλίμακα αυτή δεν είναι απλή αριθμητική, αλλά
λογαριθμική και γι’ αυτό πολύ μικροί σεισμοί έχουν αρνητικό μέγεθος. Διαφορά
μιας μονάδας στο μέγεθος σεισμού αντιστοιχεί σε δεκαπλάσιο εύρος κίνησης του
εδάφους ή των σεισμικών κυμάτων. Η κλίμακα Ρίχτερ δεν περιγράφει ικανοποιητικά
όλους τους σεισμούς, ιδίως τους μεγάλους, και γι’ αυτό τείνει να
αντικατασταθεί από άλλες εκτιμήσεις της σεισμικής δράσης (π.χ. σεισμική ροπή).

Τσουνάμι: Είναι ιαπωνική λέξη που σημαίνει κύματα που προκαλούνται από
απότομες διαταραχές του πυθμένα της θάλασσας. Οι διαταραχές προκαλούνται είτε
από ένα μεγάλο ρήγμα που δημιουργείται στον βυθό λόγω σεισμού είτε λόγω
απότομης κατολίσθησης ιζημάτων του βυθού.

Σεισμικά κύματα: Κατά τη διάρκεια του σεισμού τα πετρώματα θραύονται ή
μετακινούνται κατά μήκος ρηγμάτων και επανέρχονται απότομα σε θέση ισορροπίας,
απελευθερωμένα από τις ισχυρές πιέσεις τις οποίες μέχρι τότε υπέβαλλαν οι
κινήσεις των γειτονικών τμημάτων της λιθόσφαιρας. Το φαινόμενο είναι παρόμοιο
με σπάσιμο ενός κλαδιού ύστερα από έντονο λυγισμό. Η απότομη κίνηση προκαλεί
μετάδοση ενέργειας, με τη μορφή κυμάτων, όπως όταν ρίχνουμε ένα πετραδάκι σε
μια λίμνη. Όμως επειδή το εσωτερικό της Γης είναι ανομοιογενές, τα κύματα δεν
ταξιδεύουν, δηλαδή δεν κατευθύνονται με τον ίδιο τρόπο παντού (π.χ. οι σεισμοί
της Ρόδου με μεγέθη μέχρι τα 8 Ρίχτερ προκαλούν καταστροφές στην Ιταλία, στη
Λιβύη, στην Αίγυπτο, όχι όμως και στο εσωτερικό του Αιγαίου.

Σεισμική ακολουθία: Η απότομη έκλυση της ελαστικής ενέργειας που έχει
συσσωρευτεί σε ένα τμήμα του φλοιού της Γης προκαλεί μια σειρά από σεισμούς,
ένα μεγάλο σεισμό που συνήθως ακολουθείται από μεγάλο αριθμό μικρότερων
σεισμών (μετασεισμοί). Πολλές φορές δεν παρατηρείται μόνο ένας κύριος σεισμός,
αλλά δύο ή τρεις σεισμοί περίπου ίδιας έντασης. Ακόμη, μικρότεροι σεισμοί
μπορεί να προηγηθούν του κύριου σεισμού (προσεισμοί). Για τον λόγο αυτό είναι
προτιμότερο να μιλάμε όχι για σεισμό, αλλά για σεισμική ακολουθία. Οι σεισμοί
του Κορινθιακού του 1981, για παράδειγμα, αποτελούν σεισμική ακολουθία τριών
κύριων σεισμών, ενώ πολλοί σεισμοί βάθους στο Αιγαίο δεν ακολουθούνται σχεδόν
καν από μετασεισμούς.

Ένταση του σεισμού

Είναι η μέτρηση της αίσθησης του σεισμού στους ανθρώπους και των
καταστρεπτικών αποτελεσμάτων του. Υπάρχουν διάφορες κλίμακες, η συνηθέστερη
είναι η κλίμακα Μερκάλι 12 διαβαθμίσεων. Σεισμός έντασης ΙΙΙ σχεδόν δεν είναι
αισθητή, ενώ ένταση ΧΙΙ σημαίνει ολική καταστροφή. Όμως ένας πιθανός σεισμός,
όσο μεγάλος και να είναι, σε ακατοίκητη περιοχή, έχει ένταση μηδέν!

Λιθοσφαιρικές πλάκες

Το περίβλημα της Γης, πλάτους περίπου 100 χλμ., σε αντίθεση με το εσωτερικό
της που είναι σχεδόν ή εντελώς ρευστό, αποτελείται από στερεό υλικό, τη
λιθόσφαιρα. Αυτή χωρίζεται σε μικρό αριθμό άκαμπτων λιθοσφαιρικών πλακών που
κινούνται σχετικά η μια προς την άλλη κατά μήκος ρηγμάτων, με ταχύτητες της
τάξης των λίγων εκατοστών τον χρόνο. Λόγω της κίνησης κατά μήκος των ορίων των
πλακών, δημιουργούνται οι σεισμοί, όπως αυτοί της Ταϊβάν ή της Τουρκίας.

Όμως σε ορισμένες περιπτώσεις το εσωτερικό λιθοσφαιρικών πλακών είναι έντονα
θρυμματισμένο και οι πιέσεις από τα όριά τους προκαλούν κινήσεις και
ανακατατάξεις αυτών των θρυμματισμένων τεμαχίων, δηλαδή σεισμούς. Είναι η
περίπτωση των σεισμών στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, της Ρουμανίας,
Βουλγαρίας κ.λπ.

Εστία (ή υπόκεντρο)

Το σημείο στα βάθη της Γης όπου αρχίζει η θραύση των πετρωμάτων κατά μήκος
ενός ρήγματος και δημιουργούνται τα σεισμικά κύματα λέγεται εστία του σεισμού.
Η εστία βρίσκεται σε βάθη λίγων χιλιομέτρων (επιφανειακοί σεισμοί) μέχρι
δεκάδων ή εκατοντάδων χιλιομέτρων (σεισμοί βάθους).

Επίκεντρο: Το σημείο της επιφάνειας της Γης ακριβώς πάνω από την εστία
του σεισμού.

Τεκτονική: Είναι κλάδος της γεωλογίας που εξετάζει την παραμόρφωση των
πετρωμάτων της λιθόσφαιρας. Η παραμόρφωση αυτή οδηγεί είτε σε θραύσεις, δηλαδή
ρήγματα, είτε σε πτυχώσεις εύκαμπτων πετρωμάτων. Σύμφωνα με τις επικρατούσες
αντιλήψεις, η τεκτονική παραμόρφωση οφείλεται σε κινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών.

Ρήγμα: Η θραύση των πετρωμάτων κατά τη διάρκεια των σεισμών γίνεται
κατά μήκος επιπέδων που λέγονται ρήγματα. Τα ρήγματα δημιουργούνται σε βάθος
μέχρι και δεκάδων ή εκατοντάδων χιλιομέτρων, πολλές φορές όμως φτάνουν και
στην επιφάνεια. Τα μικρά ρήγματα μπορούν να δώσουν μόνο μικρούς σεισμούς, τα
μεγάλα ρήγματα μεγάλους. Οι κρημνοί που χαρακτηρίζουν πολλά ρήγματα στην
Ελλάδα είναι ρήγματα και μάλιστα το αθροιστικό αποτέλεσμα πολλών σεισμών σε
εκατοντάδες χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια. Το ρήγμα της Ανατολίας είναι
επιφάνεια κάθετη στο έδαφος, τα ρήγματα της Ελλάδας είναι συνήθως επιφάνειες
λοξές στο έδαφος. Τα ρήγματα μπορούν να έχουν μήκος μερικές εκατοντάδες ή
χιλιάδες χιλιόμετρα, όμως κατά τη διάρκεια των σεισμών ενεργοποιείται μόνο ένα
μικρό τμήμα τους.

Επιτάχυνση: Τα σεισμικά κύματα προκαλούν ταλαντώσεις της επιφάνειας της
Γης και των κατασκευών, δέντρων κ.λπ. Τα σώματα που ταλαντώνονται δεν
κινούνται με σταθερή ταχύτητα, αλλά μεταβαλλόμενη, άλλοτε προς τη μια, άλλοτε
προς την άλλη κατεύθυνση. Η μεταβολής της ταχύτητας στη μονάδα του χρόνου
είναι ανάλογη με τη σεισμική δύναμη που επιδρά σε κάθε σημείο και προξενεί τις
καταστροφές. Στην πράξη αισθανόμαστε τον σεισμό ως δύναμη που μας σπρώχνει
συνήθως οριζόντια. Η επιτάχυνση μετριέται σε ποσοστό της επιτάχυνσης της
βαρύτητας (του g, δηλαδή 9,81 μέτρα/δευτ.). Η επιτάχυνση και η δύναμη που
συνδέεται με αυτή είναι το αίτιο των ταλαντώσεων που αισθανόμαστε και των
καταστροφών που προκαλεί ο σεισμός. Μια επιτάχυνση 0,5 g σε μία κατασκευή
1.000 τόνων, για παράδειγμα, αντιστοιχεί σε οριζόντια ώθηση 500 τόνων πότε
προς τη μια και πότε προς την άλλη διεύθυνση.

Η σεισμική επιτάχυνση εξαρτάται από παράγοντες όπως η μορφή του εδάφους ή ο
τύπος των πετρωμάτων. Χαλαρά ή θρυμματισμένα πετρώματα και προεξέχοντες βράχοι
τείνουν να αυξάνουν τη σεισμική επιτάχυνση και τις καταστροφές.