Δοκιμάζεται η αποτελεσματικότητα των ΗΠΑ

Όλα δείχνουν πως η ώρα του μεγάλου στοιχήματος για τις ελληνοτουρκικές, αλλά
και τις ευρωτουρκικές σχέσεις πλησιάζει, με τους Αμερικανούς να παίζουν τον
ρόλο της ατμομηχανής. Το κλίμα αλληλοκατανόησης, που έφεραν οι καταστροφές των
σεισμών, θα μπει σε δοκιμασία. Κυρίως, όμως, θα δοκιμαστεί η
αποτελεσματικότητα της αμερικανικής παρέμβασης για εξομάλυνση των διαφορών και
την επίλυση του Κυπριακού. Όσο προχωρούμε προς τον Δεκέμβριο, ένας μήνας που
πολλοί θεωρούν κλειδί για τις εξελίξεις, τα συναισθήματα θα ατονούν, γιατί σε
πρώτο πλάνο θα βρίσκονται τα εθνικά συμφέροντα, αφού αυτό που προτείνουν οι
Αμερικανοί είναι ένας ιστορικός συμβιβασμός με την Τουρκία.

Δεν πρόκειται για νέα αμερικανική πολιτική. Όλοι θυμούνται τις αμερικανικές
προσπάθειες, ήδη από τις αρχές του 1998, να ανοίξει ο δρόμος της Ευρωπαϊκής
Ένωσης και στην Τουρκία. Και ήταν ο ίδιος ο Χόλμπρουκ που τον Μάιο του ίδιου
χρόνου, ανάμεσα στους λόγους που οδήγησαν σε αποτυχία την προσπάθειά του να
λύσει το Κυπριακό, απαρίθμησε και την άρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να
περιλάβει την Τουρκία μεταξύ των υποψηφίων για ένταξη χωρών.

Στο Ελσίνκι

Τώρα η πόρτα αυτή φαίνεται ότι θα ανοίξει τον Δεκέμβριο στο Ελσίνκι και οι
πληροφορίες λένε ότι με κεντρικό γεγονός τον χαρακτηρισμό της Τουρκίας ως
υποψήφιας για ένταξη χώρας, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διαμορφώσουν
ένα διαφορετικό τοπίο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, να πετύχουν δηλαδή μια
ελληνοτουρκική συνεννόηση για τα διμερή προβλήματα και να βρουν τη λύση στην
Κύπρο. Αποφεύγουν το δίλημμα «από πού να αρχίσουμε» και τα «σπρώχνουν» όλα ταυτοχρόνως.

Η Αθήνα, εξάλλου, έχει από καιρό εγκαταλείψει την πολιτική της πρόταξης της
προόδου στο Κυπριακό πριν από κάθε διάλογο με την Άγκυρα. Ο «χάρτης πορείας»
της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει την ευκαιρία σε μια διαλλακτική
πολιτική, που θα προσμετρά αποτελέσματα. Η παρουσία του Μπιλ Κλίντον σε Αθήνα
και Άγκυρα τον Νοέμβριο έχει μεν ως συμβολικό στόχο να υπογραμμίσει την ανάγκη
συνεννόησης μεταξύ των δύο χωρών, υπό τις ευλογίες της υπερδύναμης, αλλά οι
Αμερικανοί επιθυμούν να έχει και πρακτικά αποτελέσματα. Είναι γι’ αυτό που η
παρέμβασή τους στις προσπάθειες για επανάληψη του διαλόγου στο Κυπριακό,
εμφανίζεται αποφασιστική και δραστήρια.

Ο Κλίντον

Αν και πολλοί αναμένουν τη συνάντηση Κλίντον – Ετζεβίτ για να πιστέψουν ότι
τον Οκτώβριο θα έχουμε διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό, οι ίδιοι οι
Αμερικανοί εμφανίζονται βέβαιοι περί αυτού. Έχουν, λένε, διαβεβαιώσεις ότι στο
τέλος της ημέρας οι στρατηγοί στην Άγκυρα θα φέρουν τον αδιάλλακτο Ντενκτάς
στο τραπέζι των συνομιλιών. Οι ίδιες πηγές λένε ακόμα, ότι ο ίδιος ο Κλίντον
θα ζητήσει από τον Ετζεβίτ «να στείλει» τον Ντενκτάς στις συνομιλίες. Και
μπορεί μεν ο Ντενκτάς να πάει τελικώς σε ενός είδους «εκ του σύνεγγυς και
απευθείας» συνομιλίες, αλλά τι θα γίνει επί της ουσίας και τις διαμετρικά
αντίθετες θέσεις των δύο πλευρών ως αυτή τούτη τη μορφή της αναζητούμενης λύσης.

Η απάντηση των Αμερικανών διπλωματών είναι πως, σύμφωνα με το οργανόγραμμά
τους που προβλέπει μια διαδικασία διαπραγμάτευσης τύπου Ντέιτον, έχουν
επεξεργαστεί σειρά σεναρίων, με στόχο να μην καταρρεύσουν από την αρχή οι
συνομιλίες, όπως έγινε στο Τράουτμπεκ και το Μοντρέ. Θεωρούν, δηλαδή, πως αν
οι δύο πλευρές εγκαταλείψουν τη ρητορεία και τις ταμπέλες της λύσης, η
συνεννόηση μεταξύ τους δεν είναι αδύνατη.

Ανοίγματα

Ο πρόεδρος Κληρίδης, που πιστεύει ότι πρόκειται για την πιο σοβαρή προσπάθεια
επίλυσης του Κυπριακού από το ’74, εμφανίζεται έτοιμος, όχι μόνο να εμπλακεί
σε αυτή τη διαδικασία, αλλά να προχωρήσει και μέχρι τη λύση. Από του βήματος
μάλιστα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ έκανε ανοίγματα, τονίζοντας πως το θέμα
του λεγόμενου εμπάργκο μπορεί να επανεξεταστεί στην πορεία των συνομιλιών.
Υπογράμμισε, ακόμα, πως τα επιμέρους κράτη της Ομοσπονδίας πρέπει να έχουν την
μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία. Αν, κατά συνέπεια, όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τους
αμερικανικούς σχεδιασμούς, θα έχουμε μέχρι τον Δεκέμβριο τέσσερις σταθμούς:
Επανάληψη, πρώτα, των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό το δεύτερο
δεκαπενθήμερο Οκτωβρίου στο Γουέστ Πόιντ. Οι συνομιλίες θα διακοπούν τον
Νοέμβριο στην περίοδο της επίσκεψης Κλίντον σε Αθήνα – Άγκυρα.

Αν οι διαπραγματεύσεις αποδώσουν, τότε δεν θα πρέπει να αποτελέσει έκπληξη μια
τετραμερής συνάντηση Σημίτη – Ετζεβίτ – Κληρίδη – Ντενκτάς στην
Κωνσταντινούπολη στη διάρκεια της Συνόδου της ΔΑΣΕ υπό την εποπτεία του Μπιλ
Κλίντον. Τελευταίος σταθμός το Ελσίνκι, όπου ­ σύμφωνα με το σενάριο ­ μέσα
στο νέο κλίμα που θα έχει διαμορφωθεί και με τις συνομιλίες για το Κυπριακό εν
εξελίξει, η Τουρκία χαρακτηρίζεται υποψήφια για ένταξη χώρα.