Διαμάχη στη Γαλλία για τις φωτογραφίες βίας

Το νομοσχέδιο περί της αρχής ότι κάθε ύποπτος είναι αθώος μέχρι να
αποδειχθεί ένοχος και περί των δικαιωμάτων των θυμάτων επιθέσεων ή εγκλημάτων,
το οποίο είχε υιοθετηθεί την άνοιξη, σε πρώτη ανάγνωση, από τη γαλλική
Εθνοσυνέλευση και τη Γερουσία, προκαλεί τώρα σφοδρή πολεμική στη χώρα.

Διάσημες φωτογραφίες. Άραγε η δημοσίευση φωτογραφιών όπως οι τέσσερις που εικονίζονται θα ενέπιπτε στο νομοσχέδιο Γκιγκού; ρώτησε η «Μοντ» το υπουργείο Δικαιοσύνης στέλνοντάς του 10 διάσημες φωτογραφίες. Οι τέσσερις συγκεκριμένες θα μπορούσαν να δημοσιευθούν χωρίς κυρώσεις, αποφάνθηκαν οι εμπειρογνώμονες του υπουργείου

Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκονται οι διατάξεις του νομοσχεδίου που
απαγορεύουν τη δημοσίευση φωτογραφιών οι οποίες παρουσιάζουν πρόσωπα με
χειροπέδες (προσβάλλουν, αναφέρεται στο νομοσχέδιο, την αρχή της αθωότητας) ή
προσβάλλουν την αξιοπρέπεια θυμάτων επιθέσεων ή εγκλημάτων (π.χ. φωτογραφίες
νεκρών, τραυματιών ή απαχθέντων).

Η αντιπαράθεση, η οποία διογκώθηκε τις τελευταίες εβδομάδες, φέρνει
αντιμέτωπους την υπουργό Δικαιοσύνης Ελιζαμπέτ Γκιγκού με τους φωτογράφους και
τους εκδότες εντύπων, οι οποίοι εκτιμούν πως οι διατάξεις αυτές του
νομοσχεδίου συνιστούν νέα απειλή λογοκρισίας. Ο Αλέν Ζενστάρ, διευθυντής
σύνταξης του περιοδικού «Παρί-Ματς», άνοιξε πυρ στις 26 Αυγούστου από τις
στήλες του περιοδικού του ανιχνεύοντας στο νομοσχέδιο Γκιγκού μια «πολιτική
βούληση που έχει ένα όνομα: λογοκρισία».

Η απάντηση της υπουργού Δικαιοσύνης ότι το νομοσχέδιο «ισορροπεί ανάμεσα στην
ελευθερία της πληροφόρησης και τα δικαιώματα των προσώπων» δημοσιεύτηκε την
επόμενη εβδομάδα πάντα στο «Παρί-Ματς», αλλά δεν κατάφερε να κατευνάσει τα
πνεύματα. Την ίδια ημέρα, ο Ροζέ Τερόν, πρώην διευθυντής του «Παρί-Ματς»,
διατύπωνε στο φεστιβάλ εικόνας Visa την «Έκκληση του Περπινιάν» κατά του
νομοσχεδίου, η οποία έχει υπογραφεί έως τώρα από τουλάχιστον χίλιους
επαγγελματίες της εικόνας. Γι’ αυτούς, το νομοσχέδιο Γκιγκού έχει στόχο να
υπερπροστατεύσει την ιδιωτική ζωή του ατόμου εις βάρος του συλλογικού
δικαιώματος στην πληροφόρηση.

Πράγματι, το νομοσχέδιο Γκιγκού έρχεται στη χειρότερη στιγμή για τους
επαγγελματίες της φωτογραφίας. Εδώ και πέντε χρόνια, τα φωτογραφικά
πρακτορεία, οι εφημερίδες και οι φωτογράφοι είδαν το πεδίο δράσης τους να
μειώνεται θεαματικά εξαιτίας των διαρκώς αυξανόμενων προσφυγών στη δικαιοσύνη
στο όνομα του δικαιώματος στην εικόνα. Εδώ και έξι μήνες, το φαινόμενο
επιδεινώνεται. Και οι πάντες αναρωτιούνται γιατί η υπουργός θεώρησε απαραίτητο
να «προσθέσει αυτό το πικρό κεράσι σε μια ήδη φορτωμένη τούρτα». Ακόμη και οι
δικαστές αμφιβάλλουν. Η Μαρί-Τερέζ Φεντό, αντιπρόεδρος του Εφετείου του
Παρισιού, δηλώνει: «Δεν είμαι βέβαιη, με δεδομένο το νομικό οπλοστάσιο που
διαθέτουμε, ότι είναι απαραίτητο να ψηφιστεί νομοθεσία για ένα ζήτημα το οποίο
εξαρτάται κατ’ αρχάς από τη δεοντολογία του δημοσιογράφου». Οι διατάξεις που
ισχύουν σήμερα, ιδιαίτερα το άρθρο 9 του αστικού κώδικα που προβλέπει ότι
«καθείς έχει δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής του», μοιάζουν εν
πολλοίς επαρκείς, αφού έχουν επιτρέψει τη δημιουργία μιας σημαντικής
δικονομίας στο ζήτημα του δικαιώματος στην εικόνα.

Θέλοντας να εκτονώσει την αντιπαράθεση, η υπουργός Δικαιοσύνης Ελιζαμπέτ
Γκιγκού πρόκειται να συναντηθεί στις αρχές Οκτωβρίου με τους εκδότες και τους
φωτογράφους για να συζητήσουν το νομοσχέδιό της. Και το υπουργείο Δικαιοσύνης
επαναλαμβάνει διαρκώς ότι τροπολογίες είναι πάντα δυνατές κατά την εξέταση του
κειμένου σε δεύτερη ανάγνωση στο Κοινοβούλιο, στις αρχές του 2000.

Τύπος και απαγορεύσεις

Το ζήτημα που θέτουν για τον Τύπο οι κατασταλτικές διατάξεις του νομοσχεδίου
της Ελιζαμπέτ Γκιγκού ­ σημειώνει στο κύριο άρθρο της η «Μοντ» ­ δεν είναι αν
η άσκηση της δημοσιογραφίας οφείλει ή όχι να υπόκειται στον νόμο. Είναι αν η
υφιστάμενη νομοθεσία είναι επαρκής για να εξασφαλίσει την προστασία των
πολιτών και αν είναι πραγματικά απαραίτητος ένας νέος νόμος. Οι δημοσιογράφοι
δεν είναι υπεράνω του νόμου και ουδείς σκέφτεται να τους απαλλάξει απ’ αυτό. Η
νομοθεσία που περιβάλλει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι ήδη βαριά. Πρέπει
λοιπόν να αναρωτηθεί κανείς τι δικαιολογεί την περαιτέρω επιβάρυνσή της (…)
Στην περίπτωση δέσμιων ανθρώπων, το πραγματικό πρόβλημα είναι η συμπεριφορά
της αστυνομίας μάλλον, η οποία επιλέγει να περιορίζει συστηματικά τα πρόσωπα
που συλλαμβάνει, παρά η στάση του Τύπου, ο οποίος αποφασίζει να δείξει αυτή
την πραγματικότητα. Η παραβίαση της αρχής της αθωότητας είναι κατ’ αρχήν
απόρροια του γαλλικού δικαστικού συστήματος, που τη μετατρέπει σε αρχή ενοχής.
Όσο για τις φωτογραφίες θυμάτων επιθέσεων, είναι φανερό πως πρέπει να
δημοσιεύονται με μεγάλη προσοχή, αλλά ο προσδιορισμός μιας ικανοποιητικής
διαχωριστικής γραμμής είναι δύσκολο να γίνει νομοθετικά. Η «Μοντ» θεωρεί ότι ο
νόμος του 1881, ο οποίος παραμένει το πλαίσιο μέσω του οποίου ορίζεται η
ελευθερία του Τύπου, μπορεί να τροποποιηθεί μόνο με εξαιρετική προσοχή. Ο
νόμος αυτός, ο οποίος έχει ενισχυθεί στη διάρκεια των ετών, τιμωρεί ήδη
αυστηρά τις καταχρήσεις του Τύπου. Για να καταπολεμηθούν καλύτερα οι
καταχρήσεις αυτές, ο αυτοέλεγχος των δημοσιογράφων μάς φαίνεται οδός
προτιμότερη από την αύξηση της καταστολής.