ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παράπλευρα ρήγματα

Όταν συμβαίνει μια φυσική καταστροφή, φαντάζει σχεδόν ανοίκεια η ενασχόληση
με τις κοινωνικές της συνέπειες. Ο πειρασμός είναι όμως μεγάλος για όποιον
αντιμετωπίζει την ελληνική κοινωνία όχι ως θέαμα αλλά ως ζώσα ύλη, επί της
οποίας γεγονότα σαν τον πρόσφατο σεισμό επιδρούν ως καταλύτες.

Ο τρόπος αντίδρασης του επίσημου κράτους και η πρόσληψή του από το κοινωνικό
σώμα γεννούν μια πρώτη σειρά σκέψεων. Η πανθομολογούμενη βελτίωση των ρυθμών
της κρατικής κινητοποίησης δεν προσφέρει μόνο τροφή για ικανοποίηση αλλά και
για προβληματισμό. Ποιο είναι άραγε, δικαιούμαστε να αναρωτηθούμε, το
πραγματικά αποτελεσματικό κράτος; Αυτό που προστρέχει και συνδράμει ταχύτερα
τους πληγέντες, όταν πια το μεγάλο μέρος της καταστροφής έχει συντελεσθεί; Ή
αυτό που την επαύριο κιόλας της εμφάνισης των προβλημάτων ­ και, για την
Ελλάδα, το χρονικό αυτό σημείο δεν ήταν φυσικά η προηγούμενη Τρίτη ­ αρχίζει
να λαμβάνει όλα τα δυνατά μέτρα για τη μεγιστοποίηση της ανθρώπινης
αντίστασης. Εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς πώς μπορεί να δράσει το κράτος σε
σχέση με την ήδη υπάρχουσα υλικοτεχνική υποδομή. Με ελέγχους και αυστηρότητα,
είναι ίσως η απάντηση. Το κράτος ξέρει, ή τουλάχιστον έχει τον τρόπο να μάθει,
αν θέλει, για ποια οικοδομήματα και σε ποιες περιοχές έχει κάνει τα «στραβά
μάτια» ή έχει αφήσει να δράσουν ανέλεγκτα τα «χρυσά χέρια». Για όλες αυτές τις
περιπτώσεις (και βέβαια όχι μόνο στη βιτρίνα της πρωτεύουσας), έχει χρέος,
πριν από τον επόμενο σεισμό, να λάβει τα μέτρα που προδιαγράφουν οι ισχύοντες
νόμοι και που επιβάλλει το νέος ήθος του, αν πράγματι θέλει να λέγεται και να
είναι μοντέρνο. Υπ’ αυτή την έννοια και μόνο ­ και όχι ως πράξη αντεκδίκησης,
αντιπερισπασμού ή κάλυψης των συνολικών ευθυνών ­ είναι δίκαιο το κοινωνικό
αίτημα της τιμωρίας όσων, στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα, ευθύνονται για
παραλείψεις ή κακοτεχνίες που άφησαν τις ανθρώπινες ζωές ακόμα πιο
απροστάτευτες απέναντι σε μια φύση που έχει προ πολλού πάψει να είναι
σύμμαχος. Η τιμωρία βέβαια απαιτεί έρευνα και κατά το δυνατόν εξακρίβωση.
Απαιτεί όμως πρώτα απ’ όλα ευαισθησία: το «ανεξακρίβωτο», ακόμα σήμερα, των
ευθυνών για την πολυκατοικία που είχε καταρρεύσει στο Αίγιο φανερώνει,
περισσότερο, δυστυχώς από οτιδήποτε άλλο τα διαιωνιζόμενα ανακλαστικά της
κρατικής μηχανής.

Το πραγματικά καινούργιο στοιχείο, που δείχνει κι ένα είδος ωρίμανσης της
δημοκρατίας μας, ήταν η από όλες σχεδόν τις παρατάξεις άρνηση πολιτικής
εκμετάλλευσης της καταστροφής. Οι έπαινοι της αντιπολίτευσης έμοιαζαν για μια
φορά ειλικρινείς ­ και, σε κάθε περίπτωση, είναι θετικό και μόνο το γεγονός
ότι διατυπώθηκαν δημόσια. Η αυτοσυγκράτηση της κυβέρνησης, το βασικό ούτως ή
άλλως σημάδι του περάσματος αυτής ειδικώς της κυβέρνησης από τη δημόσια ζωή
του τόπου, ήταν απόλυτα ευθυγραμμισμένη με την προσμονή μιας κοινωνίας
χορτασμένης από μεγάλα λόγια αλλά και με τις ψύχραιμες, σε γενικές γραμμές,
αντιδράσεις των πολιτών.

Η ψυχραιμία πάντως αυτή κάθε άλλο παρά υποβοηθήθηκε από τους άλλους μεγάλους
διαμορφωτές της κοινής γνώμης, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ­ ιδίως της
επονομαζόμενης ηλεκτρονικής. Το ζήτημα του τι ενημέρωση μας σερβίρουν αλλά και
του τι μπορεί να κάνει η Πολιτεία τέθηκε ίσως επιτακτικότερο από κάθε άλλη
φορά. Γιατί εδώ τα «μέσα» είχαν, και σε ένα πρώτο επίπεδο εκμεταλλεύθηκαν, μια
χρυσή ευκαιρία. Και μόνο με τις εικόνες τους, είχαν τη δύναμη να αποκαλύψουν,
σε όσους ο μικρόκοσμος ήταν λίγο πιο πέρα, την πραγματικότητα της καταστροφής.
Η πραγματικότητα όμως αυτή και πάλι διαστρεβλώθηκε και ευτελίσθηκε από το
ανελέητο και ανελλήνιστο συνοδευτικό της σχόλιο, από την ατέλειωτη
επαναληπτικότητα και την εξοντωτική επιμονή στην αποκάλυψη της «ζωντάνιας» του
ανθρώπινου πόνου. Χρέος της Πολιτείας είναι να βρει τρόπους να
«δημοσιοποιήσει» μια δυνατότητα αντίδρασης που προς το παρόν παραμένει
αποκλειστικά ατομική υπόθεση. Το έργο είναι δύσκολο αλλά μπορεί να ξεκινήσει
με την υπόμνηση ότι ο μόνος δυνατός τρόπος δράσης είναι μέσω των υπεύθυνων
δημόσιων οργάνων, στα οποία πρέπει να δοθούν επιτέλους τα μέσα να επιβάλουν
δεοντολογικούς κανόνες στο τόσο σεισμογενές αλλά και σεισμολάγνο «ενημερωτικό» τοπίο.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.