ΔΡΟΜΟΙ

«Μπορούσε…

… να ακούσει κανείς τις οιμωγές των γυναικών, τα βογκητά των παιδιών, τις
κραυγές των ανδρών. Ο φόβος του θανάτου τους έκανε να εκλιπαρούν να ‘ρθει να
τους βρει πιο γρήγορα. Άλλοι σήκωναν τα χέρια προς τον ουρανό και άλλοι, οι
πιο πολλοί, έλεγαν πως δεν υπήρχαν πια θεοί και πως εκείνη ήταν η τελευταία
νύχτα του κόσμου». Έτσι δραματικά διηγείται ο Πλίνιος ο νεώτερος, στην
«Επιστολή προς τον Τάκιτο», μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές στην
ιστορία της ανθρωπότητας. 24 Αυγούστου του 79 π.Χ. Μεσημέρι. Ένας βρυχηθμός
του Βεζούβιου, μια γλώσσα φωτιάς και καπνού τριάντα χιλιόμετρα πάνω από το
βουνό κατακαίει τον ουρανό, κρύβει τον ήλιο, κι ύστερα μια καταιγιστική βροχή
από ελαφρόπετρα, ένας αδιάκοπος άνεμος από στάχτη και καυτό αέρα. Για τους
κατοίκους της Πομπηίας, το ηφαίστειο είχε σημάνει την αρχή της τελευταίας νύχτας.

Σαν χρονομηχανή…

… το βίντεο της έκθεσης, που άνοιξε το καλοκαίρι στο Αρχαιολογικό Μουσείο
της Νάπολι ­ για να ταξιδέψει στο Λος Άντζελες, το Τόκιο, το Βερολίνο και τη
Μαδρίτη ­ μοιάζει να παγιδεύει μέσα στην εικόνα την καθημερινή ζωή των αρχαίων
Πομπηίων: τετρακόσια αντικείμενα από την καθημερινή ζωή της αρχαίας πόλης,
δείχνουν τι έκαναν, πώς εργάζονταν, πώς διασκέδαζαν, μέχρι η έκρηξη του
ηφαιστείου να αποκρυσταλλώσει τις τελευταίες στιγμές της ζωής τους μέσα σε ένα
καλούπι από λάβα. Μέσα από την οθόνη ενός κομπιούτερ, μπορεί κανείς να μπει
στο φαρμακείο κάποιου Ρούφου (Rufi taberna medicamentaria), να ακούσει τις
παραγγελίες των πελατών, τις αποκρίσεις του φαρμακοτρίφτη. Ηλιακά ρολόγια,
ζυγαριές, πυξίδες, εργαλεία, σκεύη… Μπορεί κανείς να καταλάβει απ’ αυτά πόσο
ύψος είχαν εκείνοι οι άνθρωποι (1,66 οι άνδρες και 1,53 οι γυναίκες), τι
έτρωγαν, πόσο ζούσαν (41 χρόνια οι άνδρες και 36 οι γυναίκες), πόσο μεγάλες
ήταν οι οικογένειές τους (έξι άτομα συνήθως), τι πίστευαν πως τους έφερνε τύχη
(φυλαχτά). Όλα αυτά είναι προσιτά και στον «ηλεκτρονικό επισκέπτη», στη
διεύθυνση http://www.repubblicarts.com.

Όποιος ελπίζει…

… να βρει στην έκθεση τοιχογραφίες και ψηφιδωτά και άλλα έργα τέχνης θα
απογοητευτεί. Δεν είναι αυτός ο στόχος της. (Γι’ αυτό άλλωστε επιγράφεται
«Homo faber. Φύση, επιστήμη και τεχνική στην αρχαία Πομπηία».) Πώς λοιπόν
περιμένουν οι διοργανωτές της να τραβήξουν το κοινό; Με μερικά αρχαία
τρυπάνια, σκαρπέλα, τσεκούρια, πριόνια, σφραγίδες, σκεύη, παιχνίδια; Με αυτά
ακριβώς. Γιατί στην προέκτασή τους διακρίνεται παντού το ανθρώπινο χέρι.
Σηκώνοντας κανείς ψηλά το κεφάλι, σε έναν τοίχο της έκθεσης μπορεί να δει ένα
γιγάντιο φωτογραφικό μοντάζ από μορφές αρχαίων Πομπηίων, σαν ένα τραγικό
ιστορικό «γκραφίτι».

Είναι αυτοί…

… που ίσως να έπιασαν στα χέρια τους εκείνα τα αντικείμενα, που κυνηγούσαν
με εκείνα τα όπλα, που μετρούσαν με εκείνες τις μεζούρες, που έπαιζαν με
εκείνες τις αρχαίες κούκλες, σαν αυτές που βλέπει κανείς σήμερα να
ξεπροβάλλουν μέσα από τα συντρίμμια των σπιτιών στη Νικομήδεια ή τη
Φιλαδέλφεια, εξαρθρωμένες προεκτάσεις χαμένων παιδικών χεριών που από την
Πομπηία μέχρι την Τουρκία και την Ελλάδα θυμίζουν κάθε τόσο στον άνθρωπο ­ που
εύκολα ξεχνά ­ την κοινή του μοίρα.