Ο σεισμός γεννά ψυχώσεις

Σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα που αν δεν αντιμετωπιστούν υπάρχει πιθανότητα
να μετατραπούν σε χρόνια ψυχική διαταραχή, εμφανίζουν άτομα που έχουν βιώσει
την τραυματική εμπειρία του σεισμού. Αρκετές από τις ψυχολογικές συνέπειες του
σεισμού δεν φαίνονται παρά πολύ αργότερα, καμιά φορά ακόμη και μετά δύο χρόνια
και επηρεάζουν την εξέλιξη του ανθρώπου στην παραγωγική, οικογενειακή αλλά και
κοινωνική ζωή του.

Όπως έδειξαν μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα μας, μετά τους σεισμούς
του Αιγίου, της Λευκάδας, της Καλαμάτας αλλά και της Αθήνας του 1981, το 90%
του πληθυσμού στην περιοχή όπου έγινε ο σεισμός είχαν ψυχοσωματικές
αντιδράσεις. Οι μελέτες έγιναν από ομάδα ερευνητών του Πανεπιστημίου Αθηνών
και το Ερευνητικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Μπεργιαννάκη, Σολδάτος,
Μαντωνάκης, Οικονόμου, Βάρσου και Ψαρός).

«Αυτό που βρήκαμε στις μελέτες αυτές», λέει η επ. καθηγήτρια Ψυχιατρικής κ.
Νάντια Μπεργιανάκη, « είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού βιώνει
ψυχοσωματικά συμπτώματα κάτω από τον φόβο της απειλής για τη ζωή του, τα οποία
υπό φυσιολογικές συνθήκες θα εθεωρούντο παθολογικά, αλλά στην κατάσταση του
σεισμού είναι απολύτως φυσιολογικά, όπως στένωση του πεδίου προσοχής και
συγκέντρωσης ή ποικίλες σωματικές αντιδράσεις (ταχυκαρδία, δυσκολία αναπνοής,
ζάλη, σύγχυση, τάση για έμετο, καρδιαγγειακά κ.λπ.). Για τους περισσότερους
αυτά τα συμπτώματα δεν διαρκούν περισσότερο από 48 ώρες και η εμφάνισή τους
δεν σημαίνει ότι τα άτομα αυτά θα αναπτύξουν παθολογικές αντιδράσεις στο μέλλον.

Ένα ποσοστό περίπου 20%-22% τα διατηρεί για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της
μίας εβδομάδας, ανάλογα με την κακοποίηση που έχει υποστεί, την ψυχική και
σωματική κατάσταση στην οποία βρισκόταν και την υποστήριξη που είχε. Και ένα
ακόμη μικρότερο ποσοστό, περίπου 8%-10% που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να
φτάσει το 12% έχει πιο μόνιμα προβλήματα, τα οποία αν δεν αντιμετωπιστούν από
ειδικούς μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρότατες ψυχιατρικές καταστάσεις, όπως
μόνιμη μεταβολή προσωπικότητας ή μετατραυματική αντίδραση στο στρες, για τα
οποία κάποια στιγμή θα χρειαστούν ψυχιατρική βοήθεια. Όπως τονίζει η
ερευνήτρια το ποσοστό των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν ψυχολογικά προβλήματα
εξαιτίας του σεισμού μπορεί να είναι μικρό, πάντως είναι πολύ μεγαλύτερο από
όσο φανταζόμαστε.

Μια άλλη διαπίστωση που έκαναν οι ερευνητές ήταν ότι η αντίδραση των Ελλήνων
στους μέχρι τώρα σεισμούς ήταν εξαιρετικά ψύχραιμη, συγκρινόμενη με τις
αντιδράσεις άλλων λαών της Ευρώπης. Επιπλέον, η μακροπρόθεσμη αντίδρασή τους
(μετά ένα μήνα) ήταν περισσότερο προσαρμοστική από άλλους. Για παράδειγμα,
όπως μας είπε χαρακτηριστικά η κ. Μπεργιαννάκη, δεν κατέφυγαν στο αλκοόλ ή
άλλες ουσίες, γεγονός που έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον ξένων ερευνητών. Το
μόνο που, όπως λέει, έκαναν ήταν να αυξήσουν την κατανάλωση τσιγάρων και καφέ
και, αρκετοί, φαγητού. «Δεν έχουμε ακόμη μελετήσει το φαινόμενο, λέει, αλλά
πιστεύω ότι οφείλεται στο γεγονός ότι στην Ελλάδα ο κοινωνικός περίγυρος είναι υποστηρικτικός».

Η συμβουλή που δίνει, ως ψυχίατρος, η κ. Μπεργιαννάκη στα θύματα του σεισμού ή
τους συγγενείς τους είναι να μιλάνε όσο περισσότερο το χρειάζονται για το
τραυματικό γεγονός και να ενθαρρύνουν το θύμα να μιλήσει, αλλά και να του
προσφέρουν στήριξη με ζεστασιά και φροντίδα. «Αυτό που χρειάζεται είναι ένα
υποστηρικτικό, αλλά όχι υπερπροστατευτικό περιβάλλον».

Πάντως, όπως υπογραμμίζει η κ. Μπεργιαννάκη, το κράτος πρέπει να οργανώσει
ειδικές ομάδες υποστήριξης των θυμάτων του σεισμού, που θα συνεργάζονται στενά
με τις άλλες ειδικές ομάδες και τέτοιες προτάσεις έχουν γίνει στο σχέδιο
«Ξενοκράτης» από τις αρχές του χρόνου. Στις προτάσεις αυτές προσδιορίζεται η
σύνθεση των ομάδων, αλλά και τα θεραπευτικά βήματα που χρειάζεται να ακολουθούνται.

Τα συμπτώματα ύστερα από τις καταστροφές

Στο βιβλίο της «Φυσιολογικές αντιδράσεις σε αφύσικα γεγονότα» η Αμερικανίδα
Ντένρουθ Λουγκέι τονίζει ότι «ανεξάρτητα από τη φύση τους οι μεγάλες
καταστροφές (σεισμοί, τυφώνες, πλημμύρες, πυρκαγιές, αλλά και αεροπορικά
δυστυχήματα, αεροπειρατείες κ.λπ.) έχουν βαθιά έντονη επίδραση πάνω στους
ανθρώπους, τις ζωές τους και τις κοινωνίες τους. Οι καταστροφές, λέει η δρ
Λουγκέι, είναι ασυνήθιστα γεγονότα που προκαλούν προβλέψιμα συμπτώματα ­
δυστυχώς πολύ δυσάρεστα ­ στα θύματά τους. Και αναφέρει μια σειρά από
συμπτώματα που μπορούν να προκληθούν ύστερα από μία μεγάλη καταστροφή, όπως ο
σεισμός και είναι τα εξής:

Αλλαγές στο συναίσθημα

­ Άγχος ή φόβος, θλίψη ή κατάθλιψη και αυξημένη κακοκεφιά

­ Θυμός / επιθετικότητα ή απάθεια

­ Αίσθηση εγκατάλειψης / απομόνωσης, έλλειψης εμπιστοσύνης και αυτοπεποίθησης

­ Αίσθηση ότι τα πράγματα σε ξεπερνούν, ότι είναι εκτός ελέγχου και ότι έχεις
χάσει την ισορροπία σου ή «θα τρελαθείς»

­ Απελπισία / αυτοκτονική διάθεση

­ Αίσθηση ευφορίας ή «ηρωικής» διάθεσης

Αλλαγές στη σκέψη

­ Προβλήματα μνήμης ή αργοπορία στη σκέψη

­ Σύγχυση ή απώλεια προσανατολισμού

­ Δυσκολία συγκέντρωσης

­ Δυσκολία λήψης αποφάσεων και καθορισμού προτεραιοτήτων

­ Άρνηση της πραγματικότητας

Αλλαγές στη συμπεριφορά

­ Κοινωνική απόσυρση

­ Μειωμένη αποτελεσματικότητα

­ Υπερκινητικότητα, ακατάπαυστη επαγρύπνηση και ανικανότητα να «χαλαρώσεις»

­ Κλάματα και εκρήξεις ή σιωπή ή αντίθετα πολυλογία

­ Συνεχείς κατηγορίες κατά του συστήματος ή των άλλων

Αλλαγές συνηθειών

­ Μεταβολή της όρεξης και κατάχρηση ουσιών

­ Αύξηση ή μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας και αλλαγές στις προσωπικές σχέσεις

­ Μεταβολές στην απόδοση και τη συμπεριφορά στη δουλειά ή το σχολείο

­ Διαταραχές ύπνου με εφιάλτες ή άσχημα όνειρα

Αλλαγές στις φυσικές αντιδράσεις

­ Πιο συχνές ασθένειες

­ Αυξημένη κόπωση και παράπονα για τη φυσική κατάσταση

­ Πιο συχνές αντιδράσεις κατάπτωσης / ατυχήματα

Αλλαγές σε σχέση με την καταστροφή

­ Αποφυγή αναφοράς της καταστροφής ή, αντίθετα, συνεχή «φλας μπακ»

­ Ελαχιστοποίηση αυτού που τους συνέβη ή εμμονή σε αυτό

­ Μετάνοια για το τι έκαναν ή δεν έκαναν και ενοχή που επιβίωσαν

Τα κλειδιά για να «επιζήσετε» ψυχολογικά από την τρομακτική κρίση που προκαλεί
ένας σεισμός, τα αναφέρει επίσης η Αμερικανίδα καθηγήτρια και είναι
κωδικοποιημένα τα εξής:

­ Δεχθείτε βοήθεια από άλλους

­ Διατηρήστε μια οικογενειακή ρουτίνα

­ Προσπαθήστε να έχετε επαρκή ύπνο και άσκηση

­ Τρώτε θρεπτικές τροφές