Πρώτα η Ελλάδα – ποια Ελλάδα όμως;

Ενώ το σύνθημα «Πρώτα η Ελλάδα» πράγματι απηχούσε την εξωτερική του
πολιτική, δεν φαίνεται να βοήθησε πολύ το ΠΑΣΟΚ στις ευρωεκλογές.
Αυτοδιαψευδόταν άλλωστε από τη σύνθεση του ίδιου του ευρωψηφοδελτίου, που λίγο
έδειχνε να ανησυχεί για τη σωστή εκπροσώπηση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χώρο.

Αυτό που ωστόσο εκλόνισε όσους πιστεύουν ότι το ΠΑΣΟΚ ­ και μαζί του και η
Ελλάδα ­ αξίζουν καλύτερη τύχη, δεν ήταν το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, όσο η
ερμηνεία του. Η κομματική φλυαρία που ακολούθησε έδειχνε, με σπάνιες
εξαιρέσεις, απλώς ένα γραφικό πανικό από το ενδεχόμενο απώλειας της εξουσίας.
Το «Πρώτα η Ελλάδα», που επιτέλους ηχεί ως αυτονόητο, φάνηκε να ερμηνεύεται
περίπου ως «πρώτα εμείς» και δεν περιέκλειε μόνον όσους είχαν κάθε δίκιο να
διαμαρτύρονται, αλλά κυρίως εκείνους που με τις κομματικές τους παρωπίδες, την
ανεπάρκεια ή την επίκληση αξιών, που οι ίδιοι ουδέποτε επίστευσαν, οδήγησαν
συχνά την πολιτική ζωή στην απαξίωση. Είχαν άλλωστε προηγηθεί οι δημοτικές
εκλογές. Εκεί οι επίσημες κομματικές επιλογές σε άλλες μεν πόλεις ­ όπως το
Ηράκλειο ­ εξασφάλισαν μια συνεχιζόμενη αγκύλωση, σε άλλες δε πόλεις σοβαρές
ήττες. Το «μήνυμα» όμως ακόμα αναγιγνώσκεται.

Δεν φαίνεται συνεπώς να έχει γίνει αντιληπτό ότι η πολιτική δυναμική, που
αναδύθηκε από το ΠΑΣΟΚ πριν από μια πενταετία, εξέφραζε μια ισχυρή ιστορική
αναγκαιότητα. Με λίγα λόγια, απευθυνόταν σε ένα πολύ ευρύτερο φάσμα, από
εκείνο που κατά περιόδους αυτοχαρακτηρίζεται ως ΠΑΣΟΚ πατριωτικό,
εκσυγχρονιστικό, ή με κοινωνικό ­ λέει ­ πρόσωπο. Η πολιτική εκείνη δυναμική
περιέκλειε, όχι μόνον την ιστορία μιας μεγάλης παράταξης, αλλά και την
πιεστική ανάγκη της ελληνικής κοινωνίας για ουσιαστικές τομές και υπευθυνότητα
για ένα άλλο είδος πολιτικής. Και ενώ ασφαλώς έγιναν βήματα προς αυτήν την
κατεύθυνση, άλλα καίρια έμειναν στη μέση ή ξεχάστηκαν. Με σταθερό μάλιστα
τρόπο επανήλθαν μερικά φαντάσματα της πολιτικής ζωής και οι δήθεν ιδέες τους.
Έτσι η κυβέρνηση, αντί να υπερηφανεύεται για τις επιτυχίες της, χρειάζεται
συχνά να απολογείται. Κι ενώ πολλοί στήριξαν το ΠΑΣΟΚ επειδή αυτό υπαγόρευε η
πολιτική τους σκέψη και η έγνοια για τον τόπο, όσοι προσδοκούσαν συνέχιση μιας
πελατειακής πολιτικής δεν φάνηκαν πάντοτε να διαψεύδονται. Το σύνθημα «Πρώτα η
Ελλάδα» απηχούσε, με σοσιαλιστικό αυτήν τη φορά μανδύα, την παλιά εκείνη
υποκρισία των εθνικοφρόνων, που εταύτιζαν την πατρίδα με τις δικές τους ιδιοτέλειες.

Ένα ολόκληρο λοιπόν ρεύμα κοινωνικής ανανέωσης, που πρόσβλεπε στο ΠΑΣΟΚ ως το
μόνο κόμμα που ήταν ικανό να κυβερνήσει σωστά και με προοπτική, οδηγήθηκε
συχνά στην απογοήτευση. Και αν κάτι τους συγκρατεί, είναι η υπόνοια ­ η
βεβαιότητα, φοβούμαι ­ ότι από την άλλη μεγάλη παράταξη, που διεκδικεί την
εξουσία, τα ίδια και χειρότερα έχει να περιμένει.

Μέσα σε αυτό το κλίμα η νέα ιδεολογική εφεύρεση, που κατά κόρον διαφημίζεται
τελευταία ­ το «Πρώτα ο Πολίτης» ­ μάλλον μειδιάματα προκαλεί. Διότι
απλούστατα, στον πολίτη ­ τον απλό πολίτη, τον πολίτη με εγρήγορση και κρίση ­
έχει χρέος να εστιάζει πάντοτε η προσπάθεια ενός προοδευτικού κόμματος.
Εννοείται, όχι απλώς σε προεκλογικές περιόδους, αλλά σαν η δεύτερη φύση της
κυβερνητικής πολιτικής, σαν η ανάσα και το πάθος των στελεχών της. Το ότι αυτή
η ανάγκη διαπιστώνεται τώρα, και μάλιστα με οίηση και μεγαλοστομίες,
δημιουργεί απλώς καχυποψία για τις προθέσεις ή την ερμηνεία της. Στο βαθύτερό
του άλλωστε περιεχόμενο, το νέο σύνθημα αντιφάσκει απόλυτα με την κάλυψη που
αφειδώς παρέχεται από την κυβέρνηση στο επικίνδυνο «ήθος» της χρηματιστηριακής υστερίας.

Έτσι τα συνθήματα «Πρώτα ο Πολίτης» και «Πρώτα η Ελλάδα» συναρτώνται με ένα
κύριο ερώτημα: Ποια Ελλάδα λοιπόν; Αν εννοείται η Ελλάδα των παροχών, της
οικονομικής συναλλαγής και μιας παρωχημένης κομματικής γλώσσας, αυτό αφορά
«εκείνους» και όχι εμάς, τους επώνυμους δηλαδή ή ανώνυμους πολίτες της χώρας.
Αυτό και μόνον είναι το πραγματικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ. Τα υπόλοιπα αποτελούν
κομματικούς κλαυθηρισμούς, που ελάχιστα αγγίζουν τις απαιτήσεις μιας δύσκολης
εποχής. Αν όμως η απάντηση εννοεί την Ελλάδα της ευθύνης και της σοβαρής
προοπτικής, την Ελλάδα των πολιτών της και της προοδευτικής ματιάς ­ με δυο
λόγια: την παράλληλη Ελλάδα ­ τότε το ΠΑΣΟΚ μήτε τις εκλογές έχει να φοβηθεί,
μήτε όσο κι αν φαίνεται περίεργο, το δικό του μέλλον. Ευτυχώς αυτή η Ελλάδα, η
«άλλη» Ελλάδα, παραπαίουσα αλλά και ισχυρότερη ίσως παρά ποτέ, εξακολουθεί να
αγωνίζεται και να δημιουργεί και, κυρίως, να διατηρεί ακέραιη την κρίση της. Η
παράλληλη Ελλάδα, δεν αποτελεί μια έννοια ρομαντική. Συχνά αναγνωρίζεται από
τον μόχθο της, και άλλοτε ενεργεί σαν καταλύτης· κάποτε αναδύεται περίλαμπρη
και αλλού υπάρχει σαν υπόγειο ρεύμα. Ο ιστός της απλώνεται από την καθημερινή
ζωή ώς την εξωτερική μας πολιτική, συναντιέται στον δάσκαλο ενός σχολείου αλλά
και σε ένα σωστό επιχειρηματία, χαίρεται για τα επιτεύγματα του τόπου και πονά
για τα δεινά του, ανησυχεί για το είδος της κοινωνίας που μας μέλλεται. Η
παράλληλη Ελλάδα, η αντίθετη με την Ελλάδα του αμοραλισμού και της
παλαιοκομματικής πρακτικής, δεν είναι απλώς μια υπαρκτή πραγματικότητα. Στη
σύγχυση και την πολιτική αναιμία που χαρακτηρίζει την εποχή εξακολουθεί να
αποτελεί και το μόνο ρεαλιστικό, αλλά και βαθύτατα προοδευτικό πολιτικό αίτημα.