ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Υπουργοί άνευ…

Γύρισαν όλοι. Μαυρισμένοι και ανάλαφροι. Έτοιμοι για νέες μάχες στα
φθινοπωρινά μέτωπα. Τα υπουργεία ξαναβρήκαν την πολιτική τους ηγεσία, οι
πολίτες τούς αρμόδιους, οι διάδρομοι τους ψιθυριστές και τα διάφορα
χαρτοφυλάκια τους δια-χειριστές. Ανάμεσά τους, πρώτοι και καλύτεροι, οι «άνευ».

Το μυστικό του δημαγωγού είναι να φαίνεται τόσο κουτός όσο / κι οι
ακροατές του ώστε να νομίζουν πως είναι τόσο / έξυπνοι όσο κι εκείνος

Karl Kraus,

Ρήσεις και αντιρρήσεις, 110

Οι υπουργοί «άνευ γνώμης» όσο πάει και πληθαίνουν. Καθώς όλοι οι βουλευτές
έχουν γίνει λίγο – πολύ «κυβερνητικοί», με την έννοια ότι θεωρούν ως
αποκλειστικό τους στόχο να μπουν και να παραμείνουν εσαεί στην κυβέρνηση,
είναι φυσικό ν’ αποφεύγουν τις τριβές που προκαλεί η διατύπωση άποψης.
Ιδεολογικά αποστεωμένοι, πολιτικά φοβισμένοι, κοινωνικά αποξενωμένοι, οι
υπουργοί «άνευ γνώμης» επιλέγουν συνειδητά τον δρόμο των πολλαπλών και
πολυεπίπεδων συμφωνιών (ή συμβιβασμών). Λένε «ναι» σε όλους και για όλα. Τι
σημασία έχει αν κατά καιρούς οι αντιφατικές αυτές δηλώσεις ή και οι συναφείς
κυκλοτερείς κινήσεις αποκαλύπτονται; Οι νέοι συσχετισμοί, οι νέες ισορροπίες,
οι νέες συμμαχίες πάλι θα αφήσουν χώρο για έκφραση μη-γνώμης. Το παν είναι να
μην εκτίθεσαι (διότι έτσι εκτός κυβερνήσεως τίθεσαι). Στην κατηγορία αυτή
εντάσσονται και οι ναρκισσευόμενοι, οι οποίοι αρεσκόμενοι στην προβολή,
ποζάρουν στα ΜΜΕ, χαμογελούν τάχατες υπαινικτικά, κουνάνε το κεφάλι τους
επιβεβαιωτικά, συνοδεύουν, χειροκροτούν, αλλά λέξη δεν βγάζουν.

Η σιωπή (του κενού;) στην υπηρεσία του Αρχηγού, της προσωπικής δικαίωσης και
καταξίωσης. Ένας μάλιστα «άνευ», συνεχώς εμφανίζεται χορεύων (λαϊκά, δημοτικά
κ.λπ.) αποδεικνύοντας στην πράξη ότι ο εκσυγχρονισμός συνδέεται με τη στροφή
(του ζεϊμπέκικου) ή τη βόλτα (του τσάμικου).

Οι υπουργοί «άνευ προσώπου». Εδώ συγκαταλέγονται οι κλωνοποιημένοι γόνοι (που
μοιάζουν εξωτερικά – εσωτερικά με τους «κατασκευαστές» τους), οι υφυπουργοί
που ταυτίζονται τόσο με τους προϊσταμένους τους ώστε παπαγαλίζουν ακριβώς τα
ίδια λόγια και με το ίδιο στυλ, όσοι γίνονται γνωστοί από κάποια συγγένεια,
χωρίς ποτέ κανείς να τους δει ή να τους ακούσει. Ορισμένοι, μάλιστα, κρύβονται
πίσω από το πρόσωπο της συζύγου τους, κινούνται και προβάλλονται «δι’ αυτής»
(γυναικείο κίνημα, φιλανθρωπικά τέια κ.λπ.).

Ένας τέτοιος υφυπουργός, θέλοντας να αποκτήσει πρόσωπο και όνομα στην πιάτσα,
πήγε να εκλεγεί σε κλειστή αθηναϊκή λέσχη και πήρε τόσες ψήφους όσα και τα
νομοσχέδια που έχει καταθέσει. Αφού, όμως, δεν διαθέτουν πρόσωπο, γιατί να
τους καταλογισθεί προσωπική ευθύνη; Γκάφες επί γκαφών, ολισθήματα επί
ολισθημάτων, θυμηδία και γενικευμένη πλάκα ή απόλυτη αδιαφορία «επί τη
εμφανίσει τους», όμως οι απρόσωποι δεν πτοούνται. Το πολιτικόν ακαταλόγιστον
και δύο – τρία φιλαράκια δημοσιογράφοι τούς αρκούν για να επιβιώνουν.

Οι «υπουργοί άνευ ορίων» συγκροτούν ειδική κατηγορία. Πρόκειται για τις
βεντέτες της κυβέρνησης που θέτουν τους εαυτούς τους πάνω από τους θεσμούς και
τις διαδικασίες, θεωρώντας ότιι έχουν αναλάβει εθνική και ιστορική αποστολή,
την οποία ουδείς απλός θνητός δικαιούται να αμφισβητήσει ή να παρεμποδίσει.

Πρώτη φορά που μία δημοκρατική κυβέρνηση περιλαμβάνει τόσους Ανώτατους
Άρχοντες, Ισοβασιλείς, Καίσαρες (για τους Βρούτους θα μιλήσουμε άλλη φορά). Ο
καθείς και το φέουδό του, το κάστρο του, την αυλή του, τα διατάγματά του, τους
αγγελιαφόρους του, τους υπηκόους του. Χρησιμοποιούν θεμιτά και αθέμιτα μέσα
για να μας «υπο-τάξουν» κατά κράτος και ενίοτε παρά κράτος. Γράφουν και
ψηφίζουν νόμους με «ενσωματωμένα παραθυράκια παραβίασής τους», καταρτίζουν και
εκτελούν τον προϋπολογισμό λες και πρόκειται για ιδιωτική εταιρεία. Ιδίως
ένας, «εκ λοχαγών» προερχόμενος, έχει τόσο τυφλωθεί από τα φλας και από τα
μεγαλεία, που κοντεύει να πιστέψει ότι η πολιτική είναι μια οικογενειακή
υπόθεση όπου μόνον οι οικείοι (κουνιάδοι, κουμπάροι, γαμπροί) χωρούν.

Αυτή «η θεσμική ύβρις» καλύπτεται πίσω από το κομματικό συμφέρον, τη μάχη
διαδοχής ή την ενότητα των δημοκρατικών δυνάμεων. Αν σ’ αυτούς τους τύπους
προσθέσουμε τους «άνευ ουσίας», «άνευ ιδεών» και «άνευ τσίπας» έκπληκτοι θα
διαπιστώσουμε ότι οι πάσης φύσης «άνευ» έχουν τα πάντα, ενώ οι «μετά» (ήθους,
γνώσεως, κύρους), δεν ανευ-ρίσκουν χώρο να εκφραστούν και ν’ ανασάνουν. Η
ανοχή μας είναι συνενοχή. Απάντησή μας στους ανευ-θυνόβιους πρέπει να είναι η
πολιτική/κοινωνική τους εκ-θέση και παρά-καμψη.

Αυτό μόνον τους αξίζει. Άνευ άλλου.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.