Εμπορική συνεργασία με την Κούβα ζητούν στις ΗΠΑ

Η επίσκεψη του προέδρου του Εμπορικού Επιμελητηρίου των ΗΠΑ, Τομ Ντόναχιου, στην Κούβα, τον περασμένο μήνα, δημιούργησε πολλές ελπίδες για αναθέρμανση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών

Σε έναν κόσμο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συνάψει εμπορικές σχέσεις με το
Βιετνάμ, εξετάζουν την άρση του εμπάργκο τη Βόρειο Κορέα και προγραμματίζουν
την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Λιβύη και το Ιράν, η Κούβα μοιάζει να
έχει ξεχαστεί από την ιστορία. Το νησιωτικό κράτος και ο πανίσχυρος γείτονάς
του φαίνεται να έχουν εγκλωβιστεί σε μια παγίδα του χρόνου, καθώς η πολιτική
των ΗΠΑ απέναντι στην Κούβα υπαγορεύεται από το εμπορικό εμπάργκο που
επιβλήθηκε στην τελευταία το 1962 από τον τότε πρόεδρο Τζων Φ. Κέννεντυ.

Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν πως η κουβανέζικη κοινωνία είναι πολύ σύνθετη
για να ανοίξει από τη μια μέρα στην άλλη τις πόρτες της στους επενδυτές που
προέρχονται από τις ΗΠΑ. Και αυτό γιατί μια τέτοια εξέλιξη θα ισχυροποιούσε
ακόμη περισσότερο το καθεστώς του ηγέτη της χώρας, Φιντέλ Κάστρο. Η θεωρία
αυτή βασίζεται στο ότι η κυβέρνηση του Κάστρο επιζεί με το να εμπορεύεται
ουσιαστικά το προϊόν του εργατικού δυναμικού της χώρας σε ξένους επενδυτές,
που πληρώνουν το κράτος σε σκληρό συνάλλαγμα προκειμένου να προσλαμβάνουν
Κουβανούς εργάτες, οι οποίοι με τη σειρά τους πληρώνονται από την κυβέρνησή
τους με ­ όχι και τόσο σκληρά ­ πέσος.

Η Ουάσιγκτον θέλει να βοηθήσει τους Κουβανούς, αλλά διστάζει επειδή φοβάται
μήπως με τον τρόπο αυτό ισχυροποιήσει ακόμη περισσότερο το καθεστώς του
Κάστρο. Παράλληλα, η κυβέρνηση του προέδρου Μπιλ Κλίντον έχει δεμένα τα χέρια
όσον αφορά την αναθέρμανση των σχέσεων με την Κούβα από τα δεξιά πολιτικά κόμματα.

Οι φωνές υπέρ της Κούβας

Οι φωνές που ακούγονται από ειδικούς αναλυτές στον τομέα της εξωτερικής
πολιτικής των ΗΠΑ για «άνοιγμα» της Ουάσιγκτον στην Αβάνα συνεχώς μεγαλώνουν,
καθώς, όπως οι ίδιοι επισημαίνουν, οι ΗΠΑ οφείλουν να εξετάσουν το μέλλον της
χώρας αυτής μετά την εποχή του Κάστρο. Είναι ενθαρρυντικό πως τα σημάδια που
σηματοδοτούν κάποια μορφή προσέγγισης συνεχώς πολλαπλασιάζονται. Στις αρχές
του μήνα η κυβέρνηση Κλίντον έδωσε έγκριση για την πραγματοποίηση πτήσεων
τσάρτερ στην Κούβα από το Λος Άντζελες και τη Νέα Υόρκη, οι οποίες έρχονται να
προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα δρομολόγια που πραγματοποιούνται από το Μαϊάμι
της Φλόριντα. Επιπλέον, η Ουάσιγκτον επιτρέπει πλέον στους Κουβανούς που έχουν
πολιτογραφηθεί Αμερικανοί να στέλνουν περισσότερα χρήματα στους συγγενείς τους
πίσω στην πατρίδα.

Ταυτόχρονα, παρατηρείται άνοιγμα και από επιχειρηματικούς κύκλους. Τον
περασμένο Ιούλιο ο πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου των ΗΠΑ, Τόμας
Ντόναχιου, επισκέφθηκε τη χώρα, συναντήθηκε με τον Κάστρο, μίλησε σε φοιτητές
Πανεπιστημίων και συνάντησε μέλη της άτυπης αντιπολίτευσης. Στο πλαίσιο αυτό ο
επικεφαλής της Lone Star Cement, Ντέιβιντ Γουάλας, έχει ήδη προγραμματίσει να
επισκεφθεί τη χώρα τον Οκτώβριο, ύστερα από αίτημα της ίδιας της κυβέρνησης
της Αβάνας. Η επίσκεψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς πως
η εν λόγω εταιρεία είναι ένας μόνο φορέας από τους χιλιάδες που διεκδικούν
αποζημιώσεις για εκτάσεις που απαλλοτριώθηκαν από την Κούβα τη δεκαετία του
’60. Πρέπει να επέλθει τουλάχιστον κάποια μορφή συμφωνίας για το θέμα των
αποζημιώσεων, που ανέρχονται σε περίπου 6 δισ. δολάρια, πριν αρχίσουν
κανονικές εμπορικές συναλλαγές με την Κούβα.

Οι ανασταλτικοί παράγοντες

Η κυβέρνηση όμως της Αβάνας δεν παρέχει, όπως το αντιλαμβάνονται οι ΗΠΑ,
πρόσφορο έδαφος για την εξεύρεση λύσης. Ο Κάστρο επιμένει πως δεν προτίθεται
να κάνει στροφή στον καπιταλισμό, ενώ το καθεστώς αντιτίθεται συστηματικά σε
κάθε μορφή ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Αυτός είναι ο λόγος που ο Ντόναχιου
υποστηρίζει πως η προσπάθεια σύγκλισης μεταξύ των δύο πλευρών «θα είναι
μαραθώνιος» παρά αγώνας 100 μέτρων. Οι ακαδημαϊκοί συμφωνούν με αυτή την
άποψη, υποστηρίζοντας πως τίποτε δεν θα αλλάξει μέχρι να αποχωρήσει ο ηγέτης
της Κούβας από το προσκήνιο. Το ζήτημα όμως δεν είναι τόσο απλό. Οι ΗΠΑ δεν
μπορούν να περιμένουν μέχρι να ανατραπεί ή να πεθάνει ο 73χρονος σήμερα
Κάστρο. Η Κούβα είναι «στενός συγγενής» των ΗΠΑ, καθώς βρίσκεται 90 μόνο μίλια
από τη Φλόριντα, τη στιγμή που στις ΗΠΑ ζουν πάνω από ένα εκατομμύριο Κουβανοί
εξόριστοι, οι οποίοι έχουν πολιτογραφηθεί Αμερικανοί πολίτες. Οι δύο χώρες
μοιράζονται μία μακρά ιστορία.

Σήμερα η Κούβα απέχει πολύ από το ρομαντικό όραμα που είχαν για αυτή ο Κάστρο
και ο Τσε Γκεβάρα, καθώς αποτελεί την πιο φτωχή χώρα στο Δυτικό Ημισφαίριο. Το
ακαθάριστο εθνικό της προϊόν φτάνει μόλις τα 15 δισ. δολάρια, μικρότερο ακόμα
και από αυτό της Δημοκρατίας του Αγίου Δομίνικου που έχει λιγότερους κατοίκους
και πιο περιορισμένους φυσικούς πόρους. Οι κάτοικοι της Κούβας, όμως, έχουν
αποδείξει πως είναι πολύ αποδοτικοί εργαζόμενοι. Η οικονομία της χώρας
αντιμετώπισε σοβαρή κρίση στις αρχές της δεκαετίας του ’90, χάθηκε η
υποστήριξη από την πρώην Σοβιετική Ένωση. Βρισκόμενος σε απόγνωση, ο Κάστρο
υποστήριξε την ιδιωτική πρωτοβουλία, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν σε
ελάχιστο χρονικό διάστημα περισσότερες από 210.000 επιχειρήσεις όπως
εστιατόρια κ.λπ. Η ανάπτυξη μάλιστα αυτή ήταν τόσο μεγάλη, που η κυβέρνηση
αναγκάστηκε να επέμβει μειώνοντας άμεσα τις ιδιωτικές επιχειρήσεις στις
150.000. Το καθεστώς επέτρεψε ακόμη στους αγρότες να πουλήσουν το πλεόνασμα
της παραγωγής, αφού πρώτα είχαν καταβάλει στο κράτος τούς ανάλογους φόρους, με
αποτέλεσμα η αγορά να έχει αφθονία προϊόντων. «Το χοιρινό βρίσκεται σε
επαρκείς ποσότητες στα καταστήματα από το 1994 όταν άνοιξε η αγορά, ενώ το
ίδιο συμβαίνει και όσον αφορά τα φρούτα και τα λαχανικά», αναφέρει ο Φίλιπ
Πίτερς, οικονομικός αναλυτής του Ινστιτούτου Λέξιγκτον των ΗΠΑ.

Η Κούβα ενθάρρυνε και τις ξένες επενδύσεις με αποτέλεσμα, όπως υπολογίζεται,
αυτή τη στιγμή στη χώρα να έχουν επενδυθεί περίπου 3 δισ. δολάρια από
καναδικές, ισπανικές και ιταλικές εταιρείες. Ωστόσο, η πρακτική αυτή
αναμένεται να δημιουργήσει κάποια προβλήματα, καθώς μερικές από τις ξένες
αυτές εταιρείες χρησιμοποιούν απαλλοτριωμένες εκτάσεις που ανήκουν στην
κυβέρνηση των ΗΠΑ, ενώ μέρος των κεφαλαίων χρησιμοποιείται για την ενίσχυση
του καθεστώτος του Κάστρο. Ο Κουβανός ηγέτης συγκεντρώνει σκληρό συνάλλαγμα
από τις εταιρείες, αλλά την ίδια στιγμή πληρώνει τους εργάτες σε πέσος,
χρησιμοποιώντας τη διαφορά για να χρηματοδοτήσει τις κρατικές αρχές ασφαλείας.
Αυτό ακριβώς θέλει να αποφύγει η Ουάσιγκτον, η οποία μέχρι στιγμής αρνείται να
επιτρέψει την εισροή αμερικανικών κεφαλαίων στην Κούβα.

Οι αντιδράσεις

Οι φωνές ενάντια στην απομόνωση της χώρας συνεχώς πληθαίνουν. Νωρίτερα φέτος,
ειδική ομάδα του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων των ΗΠΑ με επικεφαλής τον
τέως υπουργό Εξωτερικών Γουίλιαμ Ρότζερς πρότεινε σε ειδική έκθεση την
επανασύσταση των σχέσεων μεταξύ των λαών της Κούβας και των ΗΠΑ, τουλάχιστον
όσον αφορά τον τουρισμό. Το συμβούλιο πρότεινε ακόμη διάφορες εναλλακτικές
λύσεις, προκειμένου να περιέλθουν περισσότερα χρήματα στα χέρια των Κουβανών.
Οι προτάσεις αυτές αφορούν πιθανή συνταξιοδότηση στην Κούβα πολιτών της χώρας
αυτής οι οποίοι σήμερα ζουν στις ΗΠΑ, για παράδειγμα όσον αφορά την καταβολή
συντάξεων ή ανάλογων ποσών που προέρχονται από την Κοινωνική Πρόνοια.

Αυτή είναι και η επιθυμία πολλών Κουβανών που σήμερα είναι πολιτογραφημένοι
Αμερικανοί πολίτες, επειδή γνωρίζουν πως σε περίπτωση που η οικονομία της
χώρας αρχίσει να ανακάμπτει με μεγαλύτερους ρυθμούς, οι πρώτοι που θα
ωφεληθούν θα είναι οι συγγενείς τους στο νησί. Είναι συμφέρον για τον καθένα η
μετάβαση στη μετα-Κάστρο εποχή να είναι ομαλή, ειρηνική και να συνοδεύεται από
οικονομική ευημερία. Προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να κινηθούν τόσο οι
Κουβανοί όσο και οι Αμερικανοί, ώστε αυτό να γίνει πραγματικότητα.

* Ο James Flanigan είναι οικονομικός αναλυτής των «Los Angeles Times»