Ξυπνώντας από το αμερικανικό όνειρο

Πώς θα προστατεύσω την αμερικανική οικονομία; Αυτό φαίνεται να αναρωτιέται ο διοικητής της FED, Άλαν Γκρίνσπαν

Ο διοικητής της Ομοσπονδιακής τράπεζας των ΗΠΑ, κ. Άλαν Γκρίνσπαν, ήταν πολύ
προσεκτικός στην πρόσφατη ομιλία του για την αμερικανική οικονομία.

Παίρνοντας και πάλι τις αναγκαίες αποστάσεις από την εκπληκτική πορεία της και
δηλώνοντας για άλλη μία φορά ότι παραμένει έτοιμος για τις αναγκαίες
παρεμβάσεις, άφησε να εννοηθεί ότι τα αμερικανικά επιτόκια μπορεί να αυξηθούν
σύντομα. Ίσως και πολύ σύντομα: μέσα στον Αύγουστο, αν δεν υπάρξουν πειστικά
στοιχεία ότι η οικονομία θα προσγειωθεί από μόνη της. Οι ετήσιοι ρυθμοί
ανάπτυξής της έφθασαν τα τελευταία δύο χρόνια το 4%, έναντι του 2,8% που είναι
ο μέσος ετήσιος όρος των τελευταίων τριάντα χρόνων. Παράλληλα, η
παραγωγικότητα τα τελευταία 30 χρόνια αυξανόταν κατά μέσον όρο με 1% ετησίως,
ενώ τα τελευταία δύο χρόνια παρουσίασε αύξηση 2% τον χρόνο. Οι «Κασσάνδρες»
υποστηρίζουν ότι αυτή η κατάσταση θα καταρρεύσει μπροστά στα μάτια του κ.
Γκρίνσπαν. Καθώς οι πρόσφατες αυξήσεις στις τιμές των πρώτων υλών και του
πετρελαίου «περάσουν» στην οικονομία, ο πληθωρισμός θα αναθερμανθεί
προκαλώντας πιέσεις για άνοδο των μισθών. Η τελευταία εξέλιξη θα δημιουργήσει
πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις. Η οικονομική πολιτική θα πρέπει να γίνει
αυστηρότερη προκειμένου να φέρει και πάλι υπό έλεγχο τον πληθωρισμό. Καθώς οι
ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας θα επιβραδυνθούν, ίσως και η αύξηση της
παραγωγικότητας πέσει στα επίπεδα της μακροπρόθεσμης τάσης της.

Η «νέα οικονομία»

Ας αποδεχθούμε ότι η αμερικανική οικονομία μπορεί να απολαμβάνει ρυθμό
ανεργίας 4,3% χωρίς να προκαλεί πληθωριστικές πιέσεις.

Ωστόσο, δεν μπορεί να αναπτύσσεται χωρίς να χρησιμοποιεί τα αποθέματά της σε
εργατικό δυναμικό. Αν η αύξηση της παραγωγικότητας διατηρηθεί στο 2% ετησίως,
με δεδομένο ότι το εργατικό δυναμικό αυξάνεται κατά 1% τον χρόνο, αυτό
σημαίνει ότι η μακροπρόθεσμη τάση ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας είναι
3%. Όμως, η εσωτερική ζήτηση αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς από το Ακαθάριστο
Εγχώριο Προϊόν, περίπου κατά 5% τον χρόνο.

Πού αντανακλάται αυτή η διαφορά μεταξύ των ρυθμών ανάπτυξης της αμερικανικής
οικονομίας και των ρυθμών αύξησης της εσωτερικής ζήτησης; Είναι το έλλειμμα
του εμπορικού ισοζυγίου. Η καταναλωτική ζήτηση των Αμερικανών διαχέεται έξω
από τα αμερικανικά σύνορα, βοηθώντας στην ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας.
Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα ξεπεράσει κατά πάσα
πιθανότητα φέτος το 3% του αμερικανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.
Πάντως, τέτοιου είδους ελλείμματα δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη προβλήματα. Απλώς
δείχνουν ότι οι κάτοικοι μιας χώρας δανείζονται ή πωλούν περιουσιακά τους
στοιχεία, στους ξένους. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη θα μπορούν να το κάνουν αυτό.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Αμερικανοί πολίτες είναι αυτοί που δανείζονται και
όχι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Απεναντίας, ο αμερικανικός προϋπολογισμός είναι
πλεονασματικός. Αυτός που δανείζεται είναι ο ιδιωτικός τομέας. Να και ένας
λόγος για τον οποίο οι αγορές είναι τόσο ανεκτικές σε αυτόν τον δανεισμό.
Έχοντας ως βάση την ορθολογική οικονομική σκέψη, οι αγορές πιστεύουν ότι οι
ιδιωτικές εταιρείες και οι καταναλωτές είναι οι καλύτεροι κριτές του
συμφέροντός τους και διαθέτουν τη σοφία για να επιλέγουν αν πρέπει να
δανείζονται ή να πωλούν περιουσιακά τους στοιχεία.

Σήμα κινδύνου

Μήπως, όμως, αυτή η κατάσταση αποτελεί αιτία για την εκπομπή ενός σήματος
κινδύνου; Αν υπήρχε κάποιο κοινό χαρακτηριστικό στις χώρες που δέχτηκαν τα
μεγαλύτερα πλήγματα από την ασιατική νομισματική κρίση, ήταν τα υψηλά
ελλείμματα των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών τους ­ τα οποία φούσκωσαν από
τον αχαλίνωτο ιδιωτικό δανεισμό και την αλματώδη αύξηση της ιδιωτικής
κατανάλωσης και όχι από την κρατική σπατάλη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της
Αμερικής δεν είναι Ταϊλάνδη. Θυμηθείτε όμως την εποχή που η Βρετανία έζησε τη
δική της «νέα οικονομία». Την αποκαλούσαν Θατσερισμό. Το αστρονομικό έλλειμμα
του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στα τέλη της δεκαετίας του ’80 ήταν μια
καλή απόδειξη ότι η μεταμόρφωση της οικονομίας έκρυβε προβλήματα.

Η εσωτερική ζήτηση αυξανόταν με ταχύτερους ρυθμούς σε σχέση με την παραγωγική
δυνατότητα της βρετανικής οικονομίας. Ωστόσο, οι περισσότεροι δεν ανησυχούσαν
επειδή ο δημόσιος τομέας διέθετε ένα μεγάλο πλεόνασμα. Το αποτέλεσμα ήταν να
καταγραφεί τα επόμενα χρόνια στη Βρετανία ο μεγαλύτερος δημόσιος δανεισμός
στην ιστορία της ­ εφόσον εξαιρεθούν οι περίοδοι πολέμου. Υπάρχουν πολλά
πιθανά φινάλε του αμερικανικού ονείρου. Αυτό όμως που φοβάμαι περισσότερο, με
δεδομένες τις υψηλές τιμές τόσο του δολαρίου όσο και των αμερικανικών τίτλων,
είναι η συνειδητοποίηση από την πλευρά των διεθνών επενδυτών ότι τα
χαρτοφυλάκιά τους ξεχειλίζουν από αμερικανικές μετοχές, ομόλογα και δολάρια.
Είναι τόσο μεγάλη η ανάγκη των Ηνωμένων Πολιτειών για κεφάλαια, που από μόνη
της μπορεί να προκαλέσει σοβαρή εξασθένιση, τόσο του δολαρίου όσο και του
αμερικανικού Χρηματιστηρίου. Ένα πιο αδύναμο δολάριο θα βοηθήσει στη
μεταστροφή της καταναλωτικής ζήτησης προς τα αμερικανικά προϊόντα, ενώ
ταυτόχρονα θα προκαλέσει άνοδο του κόστους στην οικονομία. Αυτή η εξέλιξη θα
απαιτήσει υψηλότερα επιτόκια. Αν όμως το Χρηματιστήριο σημειώνει πτώση θα
απαιτηθεί η μείωση των επιτοκίων.

Ο Roger Bootle είναι οικονομικός συντάκτης της εφημερίδας «ΤΗΕ TIMES»
του Λονδίνου