Η Παιδεία στον κόσμο του Ιnternet

Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, μία από τις βασικές προτεραιότητες του
νέου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (2000-2006) θα είναι ο τομέας
εκπαίδευση-κατάρτιση.

Η διάθεση ενός σημαντικού ποσού από τα 15 τρισ. του συνολικού προϋπολογισμού
του προγράμματος παρέχει μια μεγάλη ευκαιρία ποιοτικής βελτίωσης του
εκπαιδευτικού μας συστήματος. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να προσδιορισθούν
με σαφήνεια οι σκοποί, οι στόχοι και οι επιμέρους δράσεις του προγράμματος,
ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη προστιθέμενη αξία στα εκπαιδευτικά αποτελέσματα.

Η θέση της χώρας σε ένα παγκόσμιο σύστημα αναφοράς και οι τάσεις που
εκδηλώνονται στο σύστημα αυτό, ιεραρχούν ως μια από τις κεντρικές
προτεραιότητες την ανάπτυξη της εκπαίδευσης μέσω της προώθησης της κοινωνίας
των πληροφοριών.

Η κοινωνία

Η συνάντηση της εκπαίδευσης με την εποχή της πληροφορίας και της γνώσης
αντιμετωπίζεται συχνά με την αντίληψη ότι η τεχνολογία είναι εκείνη που θα
καθορίσει τον τρόπο σκέψης και τις εκπαιδευτικές επιλογές. Η αντίληψη αυτή,
χαρακτηριστική ενός τεχνοκρατικού τρόπου σκέψης, στηρίζεται στην αρχή ότι η
τεχνολογία είναι εκείνη η οποία αποφασίζει και η κοινωνία ακολουθεί. Στον
αντίποδα της προσέγγισης αυτής, υποστηρίζουμε την άποψη ότι το ζητούμενο δεν
είναι η τεχνολογία αλλά η κοινωνία, και βασική επιδίωξη πρέπει να είναι η
διαμόρφωση μιας εκπαιδευτικής αντίληψης για το τι παιδεία θέλουμε και πώς η
τεχνολογία μπορεί να υποστηρίξει τον στόχο αυτό.

Νέα μάθηση

Οι στόχοι της παιδείας στην πληροφοριακή εποχή δεν περιορίζονται στη
μεγαλύτερη πρόσβαση στην πληροφορία-γνώση, αλλά κυρίως στην ενίσχυση της
αυτοανάπτυξης και της αυτονομίας των ατόμων στη μόρφωση, τη σκέψη, τη δράση
και τη ζωή. Κατά συνέπεια, η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση
χρειάζεται να συνδεθεί με έναν νέο τρόπο οργάνωσης του σχολείου και της
λειτουργίας της μάθησης. Συγκεκριμένα, η ενσωμάτωση της νέας τεχνολογίας με
στόχο την αναμόρφωση της εκπαιδευτικής λειτουργίας είναι συνάρτηση τεσσάρων
παραγόντων, των οικονομικών πόρων, της τεχνολογίας, της
διδακτικής-παιδαγωγικής μεθοδολογίας και της οργάνωσης της εκπαιδευτικής
λειτουργίας (γράφημα 1).

Από τους παράγοντες αυτούς, οι δύο πρώτοι (οικονομία, τεχνολογία) είναι
βασικοί για την οικοδόμηση και ανάπτυξη της τεχνολογικής υποδομής. Πολύ πιο
σημαντικοί και δυσκολότεροι στην επίτευξή τους είναι οι δύο επόμενοι
(διδακτική μεθοδολογία και οργάνωση εκπαίδευσης). Όπως φαίνεται στο γράφημα 2,
η μετάβαση από την τεχνολογική υποδομή των σχολείων προς την αξιοποίησή της ως
μέσου μάθησης, αυξάνει τις απαιτήσεις τόσο της οργάνωσης των σχολείων σε ένα
ανώτερο επίπεδο λειτουργίας όσο και της σχετικής επιμόρφωσης των
εκπαιδευτικών. Με άλλα λόγια, μια επένδυση υψηλού κεφαλαίου, όπως αυτή της
εισαγωγής των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση, για να είναι αποδοτική
χρειάζεται να σχεδιασθεί με βάση α) την οργάνωση του συστήματος προς τη
μεγαλύτερη αυτονομία και ευελιξία, β) την έμφαση στη διαδικασία της μάθησης
αντί της πληροφόρησης, γ) την αντιμετώπιση των ίσων ευκαιριών στη μάθηση, και
δ) την ενίσχυση των ικανοτήτων των εκπαιδευτικών ώστε να αναλάβουν έναν
αυξημένο ρόλο στο σχολείο.

Ο υπερχώρος

Υποστηρίζεται ότι το εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί έναν από τους λίγους
θεσμούς που από τη γένεσή του ως κρατικό σύστημα, κατά τον 19ο αιώνα μέχρι
σήμερα, διατήρησε αναλλοίωτα τα βασικά του χαρακτηριστικά, παρά τις σημαντικές
αλλαγές που έχουν επέλθει σε όλους τους τομείς. Ειδικότερα, η μάθηση παραμένει
εγκλωβισμένη σε μια στατική αντίληψη χωροχρόνου ­ τον χώρο του σχολείου, των
ομοιόμορφων, κεντρικών προγραμμάτων – βιβλίων – μεθόδων διδασκαλίας και τον
χρόνο των διδακτικών ωρών ­ του ωρολογίου προγράμματος και των εξετάσεων.

Η αναμόρφωση της μάθησης με την αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας αποτελεί στην
ουσία μία αναθεώρηση των μηχανιστικών αντιλήψεων του χωροχρόνου της μάθησης ­
η μάθηση δεν περιορίζεται πλέον εντός του ουδέτερου και απόλυτου χώρου και
χρόνου του σχολείου, αλλά αποτελεί μια ενότητα με τον χωροχρόνο, αλληλεπιδρά
με αυτόν σε έναν υπερχώρο μάθησης (γράφημα 3). Δείγματα αυτού του νέου
υπερχώρου/κυβερνοχώρου της μάθησης αποτελούν διευρωπαϊκά Δίκτυα, όπως το
Netd@ys (Δίκτυο Ευρωπαϊκής Ένωσης, http://www.europa.eu.int/en/comm/dg22/netdays/homede.html)
και το Odin (Δίκτυο Σκανδιναβικών χωρών, http://www.odin.dk/english/about/info.html).

Η νέα γενιά του Internet και της virtual reality έχει ήδη αρχίσει τη δική της
διερεύνηση του υπερχώρου των Δικτύων. Το σχολείο πρέπει να κατευθύνει την
πλοήγηση αυτή, να ανοίξει τον εαυτό του στον κόσμο των πληροφοριών, να τον
μετασχηματίσει σε γνώση και μόρφωση, αλλάζοντας το ίδιο τη λειτουργία και το
περιεχόμενό του.

Ο Χρίστος Δούκας είναι δρ Συγκριτικής της Εκπαίδευσης