Πες μου πώς κάθεσαι, να σου πω ποιος είσαι

Υπάρχουν στιγμές που, συνειδητά ή ασυνείδητα, επιλέγουμε να μη μιλήσουμε.
Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση όμως, όταν το στόμα παραμένει «σφραγισμένο» ή
όταν οι λέξεις λένε άλλα, το σώμα μας «μιλάει» για λογαριασμό μας.

Το ότι υπάρχει η γλώσσα του σώματος όλοι το γνωρίζουν. Όπως επίσης γνωρίζουν
πως εκτός από τη λεκτική υπάρχει η «μη λεκτική ή γλωσσική επικοινωνία». Αυτή
εκδηλώνεται κάθε στιγμή. Οι εκφράσεις του προσώπου μας, ο τρόπος που
περπατάμε, αλλά και ο τρόπος που καθόμαστε συχνά «προδίδουν» τη διάθεση της
στιγμής ή τον χαρακτήρα μας. Αυτό όμως που δεν είναι γνωστό, είναι πώς
«μαθαίνουμε να κινούμαστε, να εκφραζόμαστε, να είμαστε αυτό που είμαστε
ανάλογα με την κοινωνία και την κουλτούρα στην οποία μεγαλώνουμε», όπως λέει η
κ. Μαρίνα Ιωσηφίδου, κοινωνική ανθρωπολόγος στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου
Πανεπιστημίου Αθηνών.

Δεν εκφράζονται όλοι οι άνθρωποι σε όλες τις κουλτούρες με την ίδια γλώσσα
σώματος. «Ο τρόπος διαφέρει, ανάλογα με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο
στο οποίο κινείται ο καθένας», εξηγεί η κ. Ιωσηφίδου. Φαίνεται, ωστόσο, πως
υπάρχουν συναισθήματα που «ενώνουν» όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από την
καταγωγή και τα βιώματά τους. Η έκπληξη, ο φόβος, η χαρά και η λύπη είναι τα
πιο «διάσημα» συναισθήματα, για τα οποία, σύμφωνα με την κ. Ιωσηφίδου, «είναι
λίγο πολύ ίδιος ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται στις εκφράσεις του προσώπου
κάθε ανθρώπου. Εκτός από τις εκφράσεις του προσώπου και τις κινήσεις, ακόμη
και ο τόνος της φωνής «διαβάζεται», «γι΄ αυτό πολλές φορές είναι δύσκολο να
επικοινωνήσουμε πραγματικά με κάποιον μέσω τηλεφώνου ή ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου», καταλήγει η κ. Ιωσηφίδου.

«Μέσα από το σώμα εκφράζονται συναισθήματα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι ο
πρώτος μηχανισμός που αντιδρά στα διάφορα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και
αποτελεί μια πρωτόγονη έκφραση επικοινωνίας. Ο τρόπος που το σώμα επικοινωνεί
διαφέρει από πολιτισμό σε πολιτισμό», λέει ο κ. Αναστάσιος Σταλίκας, κλινικός
ψυχολόγος και αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου
Πανεπιστημίου. «Κάθε άνθρωπος έχει δύο χώρους. Τον ζωτικό ή προσωπικό και τον
κοινωνικό. Ο ζωτικός είναι περίπου μέχρι το ένα μέτρο και σε αυτόν έχουν θέση
μόνο τα πρόσωπα που είναι συναισθηματικά κοντινά σε εμάς. Ο κοινωνικός μας
χώρος ξεκινά μετά το ένα μέτρο και σε αυτόν τον χώρο έχουν θέση όλοι οι
υπόλοιποι άνθρωποι», εξηγεί ο κ. Σταλίκας.

Οι κλειστές κινήσεις, όπως το δίπλωμα ή το σφίξιμο των χεριών και το
κουλούριασμα του σώματος, μπορεί να δηλώνουν ανασφάλεια και άμυνα σε μια
πραγματική ή φανταστική απειλή, σύμφωνα με τον κ. Σταλίκα. Τα ακριβώς αντίθετα
συναισθήματα, όπως χαρά, ευχαρίστηση και γενναιοδωρία δηλώνουν συνήθως οι
ανοικτές κινήσεις. Το γυναικείο σταυροπόδι την ίδια ώρα που είναι ένδειξη
άνεσης, μπορεί να είναι και μια ερωτική κίνηση. Ερωτική όμως είναι και η
κίνηση ενός άνδρα που κάθεται βάζοντας τον αστράγαλο του ενός ποδιού πάνω στο
γόνατο του άλλου. Η ίδια κίνηση μπορεί να δηλώνει επίσης αυτοπεποίθηση, όπως
και αγένεια.

Για την υποκειμενική εικόνα των ανθρώπων για το σώμα τους μιλάει ο ψυχίατρος –
δραματοθεραπευτής κ. Στέλιος Κρασανάκης. «Η υποκειμενική αντίληψη που έχουμε
για τον εαυτό μας διαμορφώνεται στην εφηβική ηλικία και επηρεάζει σε μεγάλο
βαθμό τη σχέση με άλλα σώματα». Εκτός από πραγματικό, το ανθρώπινο σώμα μπορεί
να έχει και φαντασιακό, αλλά κυρίως συμβολικό χαρακτήρα. «Τα διάφορα μέρη του
σώματος συμβολίζουν αντίστοιχα διαφορετικά συναισθήματα και καταστάσεις»,
συνεχίζει ο κ. Κρασανάκης. Τα χέρια, για παράδειγμα, συμβολίζουν την
επικοινωνία και την αίσθηση της αφής, η πλάτη παραπέμπει στην ευαισθησία και
την εκφραστικότητα του ανθρώπου. «Πέρα από αυτά είναι γνωστό ότι η γενετική
χώρα συμβολίζει δύναμη και εξουσία, ενώ τα πόδια εκφράζουν τη γείωση, τον
ρεαλισμό του ατόμου».

Τέσσερις διαφορετικές στάσεις του σώματος δείχνουν αντίστοιχα τη στάση
απέναντι στους άλλους, σύμφωνα με τον κ. Κρασανάκη. «Όταν το σώμα κλίνει προς
τα εμπρός, δείχνει ότι θέλουμε να έρθουμε πιο κοντά στον άλλο. Αν, αντίθετα,
το σώμα μας κλίνει προς τα πίσω ή στρέφεται στην αντίθεση κατεύθυνση, τότε
μάλλον κρατάμε μια απόσταση από αυτόν που έχουμε απέναντί μας. Η αλαζονική
στάση εκφράζεται με το παρατεταμένο στήθος και τους υπερυψωμένους ωμούς, ενώ η
μελαγχολία και η συστολή εκφράζεται με το χαμηλωμένο κεφάλι και τους γερμένους
ώμους», αναφέρει ο κ. Κρασανάκης σημειώνοντας ακόμη ότι «και πολλές κοινωνικές
αξίες μπορεί να εκφράζονται με συγκεκριμένες χειρονομίες. Για παράδειγμα,
εκφράζουμε τον σεβασμό μας για κάποιον φιλώντας το χέρι ή χαμηλώνοντας τα
μάτια όταν του μιλάμε».

«Η κίνηση και η στάση του σώματος προκαλεί συναισθήματα στους άλλους. Και η
δραματοθεραπεία είναι ακριβώς η αξιοποίηση τους σώματος καθεαυτού, η
ψυχοθεραπεία μέσα από τη φύση του σώματος», αναφέρει ο κ. Κρασανάκης και
προσθέτει πως «οι σχέσεις των ανθρώπων εκφράζονται και από τις σχέσεις των
σωμάτων τους. Υπάρχουν εικόνες που δείχνουν τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα σε
ένα ζευγάρι ή ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί, ανάλογα με τη στάση του σώματός τους».

Σύμφωνα με την κ. Δανάη Δευτεραίου, ψυχοθεραπεύτρια, «σήμερα φοβόμαστε να
αγγίξουμε ο ένας τον άλλο, επειδή δεν έχουμε καλή σχέση με το σώμα μας. Πρέπει
πρώτα να νιώσουμε καλά με αυτό, να το απελευθερώσουμε, για να μπορέσουμε να
επικοινωνήσουμε με τους άλλους». Η κ. Δευτεραίου δίνει μεγάλη σημασία στη
δημιουργία κύκλου ανάμεσα στους ανθρώπους, που «συμβολίζει την ασφάλεια και
την επικοινωνία». Σε αντίθεση, τα σταυρωμένα χέρια και πόδια δηλώνουν
επιφυλακτικότητα, ενώ το γερμένο κεφάλι δηλώνει αμφιβολία.

Φαίνεται, πάντως, ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν κοιτούν τους άλλους στα
μάτια. «Αυτό δείχνει ότι φοβόμαστε να μην καταλάβει ο άλλος αυτό που
πραγματικά σκεπτόμαστε. Αυτό που έχουμε στο υποσυνείδητό μας. Όταν δεν κοιτάμε
τους άλλους στα μάτια, αυτό δείχνει ανασφάλεια, αστάθεια χαρακτήρα αλλά και
δειλία», λέει η κ. Δευτεραίου, συμπληρώνοντας ότι «όλα αυτά σημαίνουν πως ο
σημερινός άνθρωπος δεν έχει καλή σχέση με το σώμα του και γι΄ αυτό δεν έχει
και καλή γνώμη για τον εαυτό του». Ακόμη μια κίνηση που «προδίδει» αυτή την
ανασφάλεια είναι το περπάτημα των περισσοτέρων: «Πολλοί άνθρωποι περπατούν
πατώντας πρώτα με τις φτέρνες, κίνηση που δείχνει πως δεν είναι σίγουροι για
τον εαυτό τους. Η σωστή κίνηση είναι το περπάτημα να γίνεται πατώντας πρώτα τη
μύτη του ποδιού και ύστερα το πέλμα». Εκτός από αυτό, όμως, πολλοί άνθρωποι
έχουν και λάθος αναπνοή: «Αναπνέουμε από τον λαιμό, ενώ κανονικά πρέπει να
εισπνέουμε από την κοιλιά», λέει η κ. Δευτεραίου.