Τα υψηλά επιτόκια ανεβάζουν τις δαπάνες

Οι πιέσεις στα επιτόκια των τίτλων δανεισμού του Δημοσίου δημιουργούν
κινδύνους υπέρβασης στις δαπάνες του φετινού προϋπολογισμού και υπονομεύουν τα
σχέδια της κυβέρνησης για εξοικονόμηση 200 δισ. δρχ. το 2000 από τον
περιορισμό των δαπανών εξυπηρέτησης του χρέους.

Η νευρικότητα στις χρηματαγορές του εξωτερικού και κυρίως στην ευρωπαϊκή αγορά
ομολόγων έχει αρνητικές επιπτώσεις στο κόστος δανεισμού του Δημοσίου, αφού
πιέζονται προς τα πάνω τα επιτόκια των εντόκων γραμματίων και ομολόγων,
γεγονός που επιβαρύνει τις δαπάνες του Δημοσίου σε μακροπρόθεσμη βάση καθώς οι
τόκοι των ομολόγων με τα οποία δανείζεται φέτος το Δημόσιο θα πληρωθούν τα
επόμενα χρόνια μέχρι και το 2014. Η πορεία των επιτοκίων τους τελευταίους
μήνες δεν είναι εκείνη που ανέμενε το οικονομικό επιτελείο, καθώς τα επιτόκια
μετά τον Μάιο παρουσιάζουν ανοδικές τάσεις. Μάλιστα τον Ιούνιο το μέσο
επιτόκιο του νέου εσωτερικού δανεισμού, όπως προκύπτει από στοιχεία του
υπουργείου Οικονομικών, ανέβηκε στο 7%, δηλαδή διαμορφώθηκε σε επίπεδα
υψηλότερα και από εκείνα του Μαρτίου. Το πρόβλημα έγκειται και στο γεγονός ότι
παρά την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού μετά τον Φεβρουάριο τα επιτόκια των
ετήσιων εντόκων γραμματίων δεν σημείωσαν ουσιαστική μείωση με αποτέλεσμα το
πραγματικό τους επιτόκιο να αυξάνεται συνεχώς και να προσεγγίσει τον Ιούνιο το
7%, ποσοστό που είναι το υψηλότερο από τις αρχές του έτους.

Τα επιτόκια

Όμως, πέραν αυτού, η πορεία των επιτοκίων τους επόμενους μήνες είναι αβέβαιη
καθώς κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ότι θα υπάρξει ηρεμία στις διεθνείς
αγορές, ενώ οι ανατιμήσεις στα υγρά καύσιμα φρενάρουν την αποκλιμάκωση του
πληθωρισμού προσθέτοντας έτσι ένα ακόμη σοβαρό εμπόδιο στην πτώση των
επιτοκίων του Δημοσίου. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις παραγόντων του υπουργείου
Εθνικής Οικονομίας, αλλά και της Τραπέζης της Ελλάδος, η μείωση των επιτοκίων
αναβάλλεται τουλάχιστον για τον Οκτώβριο λόγω της ανάγκης συγκράτησης του
πληθωρισμού μέσω του περιορισμού των καταναλωτικών και στεγαστικών δανείων τα
οποία επηρεάζουν σημαντικά τις τιμές στην αγορά. Όπως τόνισε πρόσφατα ο
διοικητής της κεντρικής τράπεζας, δεν πρόκειται να μειωθούν τα επιτόκια πριν
να έχει σταθεροποιηθεί η πτωτική πορεία του πληθωρισμού. Παράλληλα, ακόμη ένα
αγκάθι στον περιορισμό του κόστους δανεισμού του Δημοσίου τους επόμενους μήνες
είναι οι αυξημένες δανειακές ανάγκες που έχει το Δημόσιο το τελευταίο
τετράμηνο του έτους, πράγμα που δεν διευκολύνει την πτώση των επιτοκίων αφού
το υπουργείο Οικονομικών θα είναι υποχρεωμένο να προσφύγει στην αποταμιευτική
αγορά για άντληση ζεστού χρήματος υπό συνθήκες πίεσης για τη χρηματοδότηση των
ταμειακών του υποχρεώσεων.

Το κόστος δανεισμού

Η διαμορφούμενη κατάσταση στον τομέα του κόστους δανεισμού του Δημοσίου έχει
προκαλέσει έντονες ανησυχίες στο οικονομικό επιτελείο και ορισμένοι εκφράζουν
φόβους για εκτροχιασμούς στις δαπάνες του προϋπολογισμού για την πληρωμή
τόκων. Όπως εκτιμούν αρμόδιοι παράγοντες, σε περίπτωση που δεν ομαλοποιηθεί
σύντομα η αγορά και δεν εκλείψουν οι αβεβαιότητες για τον πληθωρισμό, θα
υπάρξει υπέρβαση στις δαπάνες για τόκους της τάξεως των 100 δισ. δρχ. στο
τέλος του 1999, πράγμα που θα αλλάξει και τα δεδομένα για τη σύνταξη του
προϋπολογισμού του 2000. Κι αυτό γιατί θα απαιτηθούν δραστικότερες περικοπές
στις δαπάνες του Δημοσίου έτσι ώστε να αντισταθμισθεί η διόγκωση του κονδυλίου
για την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους, ενώ ένα μεγάλο κομμάτι του
πλεονάσματος των εσόδων θα απορροφηθεί για τη συγκράτηση του ελλείμματος. Οι
παρενέργειες από τη διατήρηση των επιτοκίων δανεισμού του Δημοσίου σε υψηλά
επίπεδα είναι πολλές, καθώς:

* Αυξάνονται για τα επόμενα χρόνια οι υποχρεώσεις του Δημοσίου για την
εξόφληση των τίτλων με τους οποίους δανείσθηκε από την αποταμιευτική αγορά και
συνεπώς οι πιέσεις για νέο δανεισμό.

* Περιορίζονται τα περιθώρια για τη χρηματοδότηση ευαίσθητων κοινωνικών
τομέων όπως η υγεία, η παιδεία κ.α., καθώς και για τη διάθεση πόρων για την
ενίσχυση ασθενών κοινωνικών ομάδων.

* Δυσχεραίνεται η άσκηση εισοδηματικής πολιτικής για την αύξηση των
πραγματικών εισοδημάτων των εργαζομένων.

* Ασκούνται πιέσεις για αύξηση των φορολογικών εσόδων με αναπροσαρμογές
στους άμεσους και έμμεσους φόρους, πράγμα που αυξάνει τη φορολογική επιβάρυνση
της οικονομίας.

* Υπονομεύεται η προσπάθεια μείωσης του δημόσιου χρέους που αποτελεί
ένα από τα βασικά κριτήρια για την πρόοδο της δημοσιονομικής εξυγίανσης στη
χώρα μας και για την ισότιμη συμμετοχή στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση.

* Μπαίνει φρένο στη μείωση των ελλειμμάτων του Δημοσίου που λειτουργούν
ως τροχοπέδη στην αναπτυξιακή διαδικασία και στην απελευθέρωση πόρων για την
πραγματοποίηση επενδύσεων που θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της
οικονομίας και θα συμβάλλουν στην αύξηση της απασχόλησης.

Τόκοι και χρεολύσια

Η μεγάλη βαρύτητα που έχουν οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους στην άσκηση
δημοσιονομικής πολιτικής αποδεικνύεται από τα στοιχεία του προϋπολογισμού
σύμφωνα με τα οποία το 1998 για τόκους και χρεολύσια καταβλήθηκαν συνολικά από
το Δημόσιο 6,7 τρισ. δρχ. και το 1999 θα πληρωθούν πάνω από 7 τρισ. δρχ. όταν
οι συνολικές δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού είναι 13,2 τρισ. δρχ. Δηλαδή
οι δαπάνες για την αποπληρωμή του χρέους αντιπροσωπεύουν πάνω από το 50% των
συνολικών και είναι υπερεπταπλάσιες από το σύνολο των εσόδων που εισπράττει το
Δημόσιο από φόρους (9 τρισ. δρχ. το 1999).

Πάντως, ακόμη ένα πρόβλημα που έρχεται να προστεθεί στην άσκηση πολιτικής για
την ελάφρυνση του προϋπολογισμού από τα βάρη για την πληρωμή τόκων και
χρεολυσίων είναι η ανατίμηση του δολαρίου έναντι της δραχμής καθώς επιβαρύνει
τις δαπάνες αποπληρωμής του εξωτερικού χρέους της χώρας που έχει συναφθεί σε
δολάρια. Σύμφωνα με το Δελτίο Δημοσίου Χρέους του υπουργείου Οικονομικών, τα
δάνεια που έχει συνάψει το Δημόσιο σε δολάρια αντιστοιχούν στο 25,8% του
συνολικού εξωτερικού χρέους της χώρας, πράγμα που σημαίνει ότι οι αλλαγές στην
ισοτιμία του δολαρίου έναντι της δραχμής επηρεάζουν σημαντικά τις δαπάνες για
την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους. Υπολογίζεται ότι η ανατίμηση του
πράσινου νομίσματος από τις αρχές του έτους έχει μέχρι στιγμής επιβαρύνει τον
προϋπολογισμό κατά περίπου 150 δισ. δρχ.

Οι πηγές δανεισμού

Από τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών για τον δανεισμό του Δημοσίου μέσα
στο διάστημα Απριλίου – Ιουνίου, προκύπτουν τα εξής:

* Από ομόλογα και έντοκα γραμμάτια που διατέθηκαν στην εσωτερική αγορά
το Δημόσιο άντλησε πάνω από 2 τρισ. δρχ. Τα μεγαλύτερα ποσά τα δανείσθηκε με
την έκδοση πολυετών ομολόγων και εντόκων γραμματίων ετήσιας διάρκειας.

* Το μέσο σταθμικό επιτόκιο στα έντοκα γραμμάτια δωδεκάμηνης διάρκειας
κυμάνθηκε γύρω στο 8,7%, ενώ στα ομόλογα από 5,90% έως 6,53%.

* Από τα αποταμιευτικά ομόλογα εισέρευσαν στα ταμεία του Δημοσίου 249
δισ. δρχ. και το επιτόκιό τους ήταν σταθερό στο 8,60%.

* Η μέση σταθμική διάρκεια του νέου εσωτερικού δανεισμού αυξήθηκε στα
5,92 έτη από 4,55 έτη τον προηγούμενο χρόνο, του εξωτερικού δανεισμού σε 9,09
έτη, και έτσι η μέση διάρκεια του συνολικού δανεισμού ανήλθε σε 6,35 έτη.

Όσον αφορά τη σύνθεση του εσωτερικού δανεισμού, στο πρώτο εξάμηνο του έτους το
75,1% είναι σε ομόλογα σταθερού επιτοκίου και μόνο το 24,9% σε έντοκα
γραμμάτια, ενώ στον εξωτερικό δανεισμό το 84,2% είναι σε ευρώ και το 15,8% σε γιεν.

Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι το θέμα της διαχείρισης του εξωτερικού χρέους
έχει προκαλέσει μία σειρά παρασκηνιακών αντιδράσεων. Έτσι, διατυπώνονται
απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες για τη διαχείριση του εξωτερικού χρέους θα
πρέπει να υπάρχει μία ξεκάθαρη στρατηγική, η οποία θα ιεραρχεί τόσο τους
στόχους όσο και τις προτεραιότητες. Με τον τρόπο αυτό, επισημαίνεται, θα γίνει
τόσο εφικτή η καλύτερη διαχείριση όσο και η εκμετάλλευση των ευκαιριών που
προσφέρουν οι συγκυρίες που εμφανίζονται στην παγκόσμια αγορά χρήματος.