Όλοι ψάχνουν έναν «τρίτο δρόμο»

Σύμφωνα με κάποιους, η «αγορά» έχει καταγάγει σήμερα μια απόλυτη νίκη.
Σύμφωνα με κάποιους άλλους, συνιστά μια σοβαρή απειλή. Όλες οι κυβερνήσεις
μοιάζει σήμερα να αναζητούν έναν «τρίτο δρόμο», που θα επιτρέψει την παράκαμψη
των δυσκολιών της αγοράς και ελπίζουν να βρουν εκείνους τους «εθνικούς
πρωταθλητές» στις βιομηχανίες, όπως και στις τηλεπικοινωνίες, που θα
αντιμετωπίσουν τα δεινά της παγκοσμιοποίησης.

Ευεργετικός ανταγωνισμός. Η ιδιωτικοποίηση των αεροπορικών εταιρειών στην Αμερική έπρεπε να συνοδευτεί και από την ιδιωτικοποίηση των αεροδρομίων

Η αγορά, όμως, δεν είναι παρά ένας μηχανισμός που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για
οποιονδήποτε σκοπό. Μπορεί να συμβάλει στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη,
όπως μπορεί και να την εμποδίσει.

Όλες οι κοινωνίες ­ κομμουνιστικές, σοσιαλιστικές ή καπιταλιστικές ­
χρησιμοποιούν την αγορά. Η κρίσιμη διάκριση αφορά την ατομική ιδιοκτησία.
Ποιοι είναι οι παράγοντες της αγοράς και τι σκοπούς υπηρετούν; Πρόκειται για
κυβερνητικούς αξιωματούχους που υπηρετούν το «Κράτος» ή για ιδιώτες που
ακολουθούν τα δικά τους συμφέροντα;

Μια μέρα που βρισκόμουν στην Κίνα, ένας υφυπουργός με ρώτησε: «Ποιος είναι
υπεύθυνος για τη διανομή των υλών στην Αμερική;». Η ερώτηση με ξάφνιασε, αλλά
ήταν λογική. Γιατί ήταν ακατανόητο για έναν αξιωματούχο μιας κεντροποιημένης
οικονομίας, ότι οι αγορές διανέμουν διάφορα υλικά σε εκατομμύρια ανθρώπους για
εκατομμύρια χρήσεις, χωρίς την παρέμβαση των πολιτικών.

Τα πολιτικά εμπόδια

Ας πάρουμε το παράδειγμα της απελευθέρωσης των αεροπορικών εταιρειών στην
Αμερική, πριν από 20 χρόνια. Ο ανταγωνισμός αυξήθηκε, με αποτέλεσμα να
μειωθούν οι τιμές και να βελτιωθούν οι υπηρεσίες προς τους επιβάτες. Οι
πτήσεις αυξήθηκαν. Όμως τα αεροδρόμια παρέμειναν ιδιοκτησία της κυβέρνησης. Κι
έτσι, οι καθυστερήσεις των πτήσεων πολλαπλασιάστηκαν. Η ιδεώδης λύση θα ήταν
να ιδιωτικοποιηθούν τα αεροδρόμια, όπως έγινε στη Βρετανία και όπως σκέπτονται
να κάνουν η Ιταλία και η Πολωνία.

Αν ο «τρίτος δρόμος» έχει κάποιο νόημα, αυτό έγκειται στην προσπάθεια
εξουδετέρωσης των πολιτικών εμποδίων που ανακόπτουν την επέκταση της αγοράς.
Κάθε φορά που τίθεται ζήτημα μιας κυβερνητικής μεταρρύθμισης, είτε πρόκειται
για την ιδιωτικοποίηση των τηλεπικοινωνιών, είτε για τη μείωση των αγροτικών
επιδοτήσεων, τα προβλήματα είναι τα ίδια: η πρόσκρουση στα κεκτημένα
δικαιώματα. Αυτή η «τυραννία του status quo» είναι ο βασικός λόγος για τον
οποίο οι πολιτικοί μηχανισμοί είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικοί από εκείνους
της αγοράς για την προώθηση της ανάπτυξης και της ευημερίας.

Ελάχιστοι είναι οι κανόνες που επιτρέπουν την ανατροπή αυτής της τυραννίας. Ο
ένας και βασικός είναι: αν πρέπει να ιδιωτικοποιήσετε, κάντε το ολοκληρωτικά.
Μην αναζητείτε συμβιβασμούς. Γιατί με τον τρόπο αυτό θα αφήσετε πίσω σας
αντιπάλους που δεν θα πάψουν να σας πολεμούν.

Ο Μίλτον Φρίντμαν τιμήθηκε το 1976 με το Νόμπελ Οικονομίας