ΔΡΟΜΟΙ

Με την ενθάρρυνση…

… των Ηνωμένων Πολιτειών και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, πολλές
αναπτυσσόμενες χώρες έκαναν το μεγάλο πείραμα, στις αρχές της δεκαετίας,
ανοίγοντας τις αγορές τους στα βραχυπρόθεσμα ξένα επενδυτικά κεφάλαια. Με τις
γνωστές δυσάρεστες συνέπειες: την κρίση του μεξικανικού πέσο το 1994, τον
πανικό στην Ταϊλάνδη, τη Ρωσία και τη Βραζιλία το 1997 και το 1998. Σε όλες
αυτές τις περιπτώσεις, η κρίση στις αγορές έφερε οικονομική κατάρρευση και
μαζική ανεργία.

Με αμερικανική…

… υπαγόρευση, η συνταγή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου περιλάμβανε τα
παραδιασιακά «γιατροσόφια»: υποτίμηση του νομίσματος, μείωση των δαπανών,
άνοδο των επιτοκίων και πειθαναγκασμό των «προβληματικών χωρών» να διατηρήσουν
τις αγορές τους ανοιχτές στους ξένους. Αυτή η συνταγή έμεινε γνωστή ως
«συναινετική πολιτική της Ουάσιγκτον». Στο βιβλίο του «Δαμάζοντας την
παγκόσμια οικονομία», που εξέδωσε το προοδευτικό αμερικανικό Ινστιτούτο
Οικονομικής Πολιτικής, ο Ρόμπερτ Μπλέκερ διαπιστώνει ότι αυτή η πολιτική απλώς
όξυνε τον πανικό στις αγορές, χωρίς να μπορέσει να προλάβει τη μετάδοσή του σε
άλλες χώρες. Απλώς, η «συναινετική πολιτική της Ουάσιγκτον» προστάτεψε τις
μεγάλες πολυεθνικές τράπεζες από τις συνέπειες της ριψοκίνδυνης πολιτικής
τους. Όμως, ούτε αποκατέστησε την οικονομική ανάπτυξη ούτε προστάτεψε τους
πολίτες των χωρών που έπεσαν θύματα αυτής της πολιτικής.

Μαζί με αυτές…

… τις χώρες κατέρρευσε και η πολιτική της Ουάσιγκτον. Σήμερα, ολοένα και
περισσότεροι οικονομολόγοι αμφισβητούν την οικονομική πολιτική της
δημοσιονομικής λιτότητας, της νομισματικής ασφυξίας και της απελευθέρωσης των
αγορών που άλλοτε ασπάζονταν όλοι. Και προτείνουν, λέει ο Μπλέκερ, μια νέα
αρχιτεκτονική για το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα: έλεγχο των αγορών και των
ροών κεφαλαίου, νέους διεθνείς θεσμούς, σταθεροποίηση των ισοτιμιών και
συντονισμό των μακροοικονομικών πολιτικών. Μια συνταγή αντίθετη στη συνταγή
της Ουάσιγκτον που έκανε την παγκόσμια οικονομία λιγότερο σταθερή χωρίς να την
κάνει πιο αποδοτική.

Το Ινστιτούτο…

… Οικονομικής Πολιτικής προειδοποιεί τους Αμερικανούς. Γιατί οι περισσότεροι
από αυτούς έχουν πιστέψει πως η συνεχής άνοδος του χρηματιστηρίου σημαίνει
καλά οικονομικά νέα για όλους. Όμως παραβλέπουν ορισμένα απλά αλλά σημαντικά
δεδομένα. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν έχουν μετοχές και συνεπώς ούτε και
οφέλη από την άνοδο των τιμών τους. Τα περισσότερα κέρδη πηγαίνουν μόνο σε ένα
μικρό τμήμα του πληθυσμού. Η άνοδος των μετοχών οφείλεται κυρίως στη συμπίεση
των μισθών, τις απολύσεις εργαζομένων και τον περιορισμό των μακροπρόθεσμων
επενδύσεων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κερδοσκοπία οργιάζει στο αμερικανικό
χρηματιστήριο και ότι οι τιμές των μετοχών εκεί είναι παραφουσκωμένες. Πότε θα
σκάσει το «μπαλόνι»; Σε αυτά τα ύψη, η συμπεριφορά των μετοχών είναι ασταθής
και θα μπορούσαν εύκολα να παρασύρουν ολόκληρη την αγορά σε μια κάθετη πτώση
με ανυπολόγιστες συνέπειες για την αμερικανική οικονομία (και όχι μόνο γι’
αυτήν). Γι’ αυτό, το Ινστιτούτο Οικονομικής Πολιτικής προτείνει ένα μέτρο που
θα αποθαρρύνει την κερδοσκοπία και θα ενθαρρύνει τις μακροπρόθεσμες
επενδύσεις: φορολόγηση των χρηματιστηριακών συναλλαγών, με χαμηλότερο φόρο για
τις μακροπρόθεσμες και υψηλότερο φόρο για τις βραχυπρόθεσμες επενδύσεις. Και
μια και οι πλούσιοι έχουν τα περισσότερα κέρδη στο χρηματιστήριο, καλό θα ήταν
να πληρώνουν και τους περισσότερους φόρους.