Θέλει… αρετή και τόλμη για να γίνεις ξαφνικά αγρότης

Εδώ και μερικούς μήνες μια τηλεοπτική διαφήμιση έχει «πάρει τα μυαλά» των
ανθρώπων που κουράστηκαν να ζουν στην πόλη… «Γίνε αγρότης» προτείνει το
υπουργείο Γεωργίας, προβάλλοντας τις (κοινοτικές κυρίως) επιχορηγήσεις που
δίνονται σε νέους καλλιεργητές, οι οποίοι θα εγκατασταθούν μόνιμα σε αγροτικές
περιοχές. Το συνολικό ποσό της πριμοδότησης αναμένεται να φτάσει φέτος τα 20
δισ. δραχμές και ο αριθμός των δικαιούχων να ξεπεράσει τους 5.000.

Τα… προγνωστικά όμως δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξα για εκείνους που δεν
έχουν μεγαλώσει σε αγροτική οικογένεια, που δεν ξέρουν τι σημαίνει να είναι
κανείς αγρότης. «Οι άνθρωποι που θα ξεκινήσουν με μοναδικό κίνητρο την
απογοήτευσή τους από την πόλη ή την επαγγελματική τους αποτυχία εκεί, είναι
σχεδόν βέβαιο πως θα αποτύχουν», λέει ένας άνθρωπος που ανήκει στην κατηγορία
των νέων αγροτών και γνωρίζει «από πρώτο χέρι» τις απαιτήσεις και τις ανάγκες
αυτής της δουλειάς.

Όχι πειράματα

Ο Σπύρος Καχριμάνης είναι παραγωγός βιολογικών προϊόντων στην Αργολίδα και
πρόεδρος τής εκεί Ένωσης Νέων Αγροτών. Έζησε την Αθήνα, στα φοιτητικά του
χρόνια και λίγο αργότερα, σπούδασε γεωπόνος, επέστρεψε όμως στο χωριό όπου
γεννήθηκε για να συνεχίσει μια οικογενειακή παράδοση 80 ετών στην καλλιέργεια
εσπεριδοειδών. Ως εκπρόσωπος της τρίτης γενιάς γεωργών, αλλά και ως άνθρωπος
που ασχολείται με θέματα αγροτικής πολιτικής και ανάπτυξης, ξέρει πολύ καλά
πως από τις πιο σημαντικές προϋποθέσεις για να πετύχει ένα τέτοιο πείραμα
είναι να μην είναι… πείραμα.

«Είναι δύσκολη δουλειά. Για να γίνει κανείς γεωργός πρέπει να είναι ο πατέρας
του γεωργός, να έχει γη δική του, να έχει κεφάλαια», εξηγεί. Ανατρέχει στο
λεξικό και βρίσκει δίπλα στην ιδιότητα του γεωργού τον ιδανικό ορισμό: «ο ιδίω
κινδύνω καλλιεργών».

«Αυτός που θα αποφασίσει να ασχοληθεί με τις καλλιέργειες θα πρέπει να
γνωρίζει τι ρισκάρει, να ξέρει πως ξεκινά μια επιχειρηματική δραστηριότητα και
όχι μια… περιπέτεια με αβέβαιο μέλλον».

Τους προβλέπουν τους κινδύνους αυτούς τα μέτρα του υπουργείου Γεωργίας. Αν και
δυσδιάκριτοι με την πρώτη ματιά, οι περιορισμοί υπάρχουν. Οι εφάπαξ
επιχορηγήσεις (οι οποίες μπορεί να φτάσουν μέχρι και τα 5,5 εκατομμύρια
δραχμές) αφορούν αυτούς που έχουν στην ιδιοκτησία τους εκτάσεις, που έχουν
οργανώσει τις καλλιέργειές τους και που έχουν σεβαστή περιουσία, έτσι ώστε οι
αγροτικές τους επιχειρήσεις να είναι βιώσιμες.

«Κρίση ταυτότητας»

Θα μπορούσε να αφορά πολλούς περισσότερους, όμως, όπως λέει ο κ. Καχριμάνης,
«το μεγαλύτερο πρόβλημα σ’ αυτά τα σχέδια-μέτρα του υπουργείου είναι πως δεν
φτάνουν στην ουσία. Σου λένε “έλα να γίνεις αγρότης”.

Περιγράφουν την “αρχιτεκτονική” του προγράμματος, το πόσο όμορφα θα είναι
κοντά στη φύση, μιλούν για καλύτερη ποιότητα ζωής, όμως όταν φτάνει κανείς στο
“πού”, “πώς”, “κάτω από ποιες συνθήκες”, “με τι καθεστώς ιδιοκτησίας”, τα
πράγματα δυσκολεύουν. Δυστυχώς, πρακτικές όπως αυτή έρχονται να επιτείνουν την
αγροτική κρίση, την κρίση… ταυτότητας της γεωργίας και των γεωργών.

Γιατί ο Έλληνας αγρότης έχει μπερδευτεί ανάμεσα στους πολλούς ρόλους, δεν
ξέρει αν θα είναι απλός εργάτης γης ή επιχειρηματίας αγρότης, αν θα καλλιεργεί
συμπτωματικά, αν θα σέβεται και θα προστατεύει το περιβάλλον. Δεν ξέρει αν
παράγει για την επιδότηση, αν παράγει με γνώμονα την ποσότητα, αν θα πρέπει να
υπογράφει τα προϊόντα του ή να… ντρέπεται γι’ αυτά».

Διεθνής συνάντηση

Πριν από λίγες ημέρες, ο Σπύρος Καχριμάνης ταξίδεψε στην Αθήνα, προκειμένου να
παρακολουθήσει μια διεθνή συνάντηση με θέμα την ποιότητα του εδάφους και την
αειφορική διαχείριση της γης, που έγινε στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας
«Γαία» του Μουσείου Γουλανδρή. Συνάντησε τους ομιλητές, κορυφαίους επιστήμονες
από κάθε γωνιά του πλανήτη, και κράτησε στη σκέψη του ορισμένες από τις
φράσεις τους: «Η τύχη μας βρίσκεται στα χέρια των αγροτών», είπε ο John
Haberhern από το Ινστιτούτο Rodale των ΗΠΑ. «Στο μέλλον, οι αγρότες θα
αναλάβουν τη μέριμνα της υγείας των πολιτών», είπε ο Wes Jakson, διευθυντής
του Ινστιτούτου Γης των ΗΠΑ. Φεύγοντας από το συνέδριο, ταξιδεύοντας πίσω στο
Άργος, στον νου του έφερε «τους αγροτοπατέρες, τις χωματερές, τις διοξίνες,
τις επιδοτήσεις, την πλήρη εικόνα της ελληνικής γεωργίας». Σκέφτηκε για μία
ακόμη φορά το «τι μας απασχολεί και το τι θα έπρεπε να μας απασχολεί…».

«Στη γεωργία κανείς δεν σώζεται μόνος του»

Ο Σπύρος Καχριμάνης γνωρίζει καλά τις δυσκολίες της αγροτικής ζωής και επιχειρεί να διαχωρίσει τους μύθους από την πραγματικότητα

Όλα ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 1992, στην Αργολίδα. Τότε ήταν που κάποιοι νέοι
άνθρωποι, μεταξύ των οποίων ο Παναγιώτης Χαντζής και ο Σπύρος Καχριμάνης,
θέλησαν να φέρουν κοντά τους ανά την Αργολίδα ­ καταρχήν ­ και ανά την Ελλάδα
­ στη συνέχεια ­ νέους αγρότες. Σήμερα, η Ένωση της Αργολίδας αριθμεί περί τα
70 μέλη, ενώ οι Ενώσεις Νέων Αγροτών εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Περίπου εκατό οργανώσεις νέων ανθρώπων της υπαίθρου λειτουργούν αυτή τη στιγμή
από τον Έβρο μέχρι τη Μεσσηνία και από τη Μυτιλίνη μέχρι την Ήπειρο,
φιλοδοξώντας να ανατρέψουν το γεωργικό κατεστημένο και να ταράξουν τα στάσιμα
νερά σ’ αυτό που ονομάζεται «εθνική αγροτική πολιτική».

Το «σύνθημά» τους προέκυψε από την πραγματικότητα με την οποία έρχονται
αντιμέτωποι καθημερινά: «Στη γεωργία κανείς δεν σώζεται μόνος του». Οι Ενώσεις
Νέων Αγροτών εμφανίστηκαν για να προσφέρουν, μεταξύ άλλων, προτάσεις και
γνώσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, των αγροτών αλλά και του
πολίτη-καταναλωτή, διεξόδους για επαγγελματικές συνεργασίες και, τελικά, την
ευκαιρία να ενώσουν τους νέους αγρότες, τους ανθρώπους με ανοιχτά, καθαρά και
αχρωμάτιστα μυαλά, έτσι ώστε να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες και
τις απαιτήσεις των καιρών.

«Η εγχείρηση πέτυχε, ο ασθενής πέθανε»

Αν δεν έχει μεγαλώσει κανείς κοντά στη φύση, αν δεν έχει ζήσει την καθημερινότητα του αγρότη, δύσκολα πετυχαίνει στη γεωργία

Όταν ζητά κανείς από νέους αγρότες να σχολιάσουν τα μέτρα του υπουργείου
Γεωργίας, που στοχεύουν στην ενθάρρυνση και ενίσχυσή τους, θα πρέπει να είναι
έτοιμος να ακούσει είτε βλογιοκομμένες φράσεις (του στυλ «ε, κάτι ήταν…»)
είτε ιδέες και μελλοντικά σχέδια («τώρα θα κάνω τα χαρτιά μου και για τις
υπόλοιπες παροχές») είτε… ανέκδοτα.

Το πιο αγαπημένο μάλιστα ανέκδοτο, το οποίο, σύμφωνα με τον Σπύρο Καχριμάνη,
πρόεδρο της Ένωσης Νέων Αγροτών Αργολίδας, περιγράφει πλήρως την εικόνα,
τιτλοφορείται «η εγχείρηση πέτυχε, ο ασθενής απέθανε». Διαδραματίζεται σε ένα
γραφείο Γεωργικής Ανάπτυξης ή στη Διεύθυνση Γεωργίας μιας μη αστικής περιοχής.
Πρωταγωνιστής είναι ένας νέος (αγρότης ή αστός που αποφάσισε να γίνει
αγρότης), ο οποίος διάβασε σε κάποια εφημερίδα τα μέτρα του υπουργείου
Γεωργίας για τους νέους αγρότες και, ενθουσιασμένος με την ιδέα, ξεκινάει
Δευτέρα πρωί-πρωί να μάθει περισσότερες πληροφορίες.

Η διήγηση του Σπύρου Καχριμάνη είναι απολαυστική: «Στο χολ τον υποδέχεται μια
ευγενέστατη και καλοσυνάτη κυρία, η οποία μόλις ολοκλήρωσε ένα σεμινάριο
επαγγελματικής κατάρτισης με αντικείμενο “Η εξυπηρέτηση του πολίτη και η
σημασία της στην ποιότητα της ζωής”. Καλημέρα σας, λέει στον συνεσταλμένο
νεαρό, πώς μπορώ να σας εξυπηρετήσω; Θα ήθελα, ξέρετε, να ενταχθώ στο
πρόγραμμα Νέων Αγροτών… Θαυμάσια, λέει η ευγενέστατη υπάλληλος. Θα πάτε στον
6ο όροφο, στο γραφείο 23. Ο νεαρός ξεκινάει, για να συναντήσει έναν
εξυπηρετικό κύριο, ο οποίος του κλείνει ραντεβού ύστερα από 15 ημέρες για να
συζητήσουν το θέμα του… Σε 15 ημέρες, γεμάτος (ακόμη) χαρά και ενθουσιασμό,
ο νεαρός επανέρχεται, όμως ο υπεύθυνος κύριος, δυστυχώς, βρίσκεται σε σύσκεψη
στο υπουργείο Γεωργίας με θέμα “Βελτίωση Διαδικασιών Προγράμματος Νέων
Αγροτών”… Ο νέος ξαναπηγαίνει στην υπηρεσία, ορίζει νέο ραντεβού και ξεκινά
μια διαδικασία, όπου με πολλή ευγένεια, επιτελική συνέπεια και γραφειοκρατική
τελειότητα, τον στέλνουν από γραφείο σε γραφείο, του ζητούν ό,τι έγγραφο,
βεβαίωση, πιστοποιητικό μπορεί (ή και δεν μπορεί) να υπάρξει και ύστερα από
έξι μήνες, αφού έχει γνωρίσει όλους σχεδόν τους υπαλλήλους, καταλήγει στην
αρχική κυρία… Κυρία μου, της λέει, εμφανώς αποκαμωμένος, έχω περάσει από όλα
τα γραφεία, έχω δώσει όλα όσα μου ζήτησαν, αλλά αποτέλεσμα δεν υπήρξε… Νέε
μου, απαντά εκείνη, αποτέλεσμα μπορεί να μην υπήρξε, όμως έχεις να πεις τίποτα
για το σύστημα; Το σύστημα δουλεύει άψογα!».