Υπο εξαφάνιση τα ψάρια του γλυκού νερού

Ο ζουρνάς, η μενίδα και το γκαβόχελο μπορεί να μην θυμίζουν σε τίποτα την
τσιπούρα, το μπαρμπούνι ή το λυθρίνι. Ούτε έχουν ιδιαίτερη οικονομική σημασία.
Αξίζουν όμως της ίδιας προσοχής και προστασίας, γιατί είναι τα σπανιότερα
ψάρια του γλυκού νερού στην Ελλάδα και απειλούνται με εξαφάνιση. Αν αφεθούν
στην τύχη τους, η Ελλάδα μπορεί να χάσει τον τίτλο της πλουσιότερης χώρας της
Ευρώπης σε ψάρια του γλυκού νερού.

Τα 3 αυτά είδη είναι ανάμεσα στα 105 που έχουν καταγραφεί στις ελληνικές
λίμνες και τα ποτάμια. Από αυτά μόλις τα 21 ζουν και στη θάλασσα. Μάλιστα, στη
μεγαλύτερη πλειοψηφία τους (79 είδη) είναι αυτόχθονα, ενώ τα υπόλοιπα έχουν
εισαχθεί από άλλες χώρες.

Οι επιστήμονες του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών μελέτησαν τα ενδημικά
ψάρια του γλυκού νερού της Δυτικής Ελλάδας και της Πελοποννήσου. Επειδή αυτό
το κομμάτι της χώρας δέχεται το μεγαλύτερο ύψος βροχής κάθε χρόνο, σε
συνδυασμό με κάποιους γεωμορφολογικούς παράγοντες, υπάρχουν περισσότερα και
μεγαλύτερα ποτάμια και λίμνες στην Ήπειρο, τη Δυτική Στερεά και τη Δυτική Πελοπόννησο.

«Στόχος της έρευνας ήταν να περιγράψουμε την κατανομή των ειδών και των
συστημάτων όπου ζουν, καθώς και να μελετήσουμε τη βιολογία και την οικολογία
τους», εξηγεί ο κ. Άλκης Οικονόμου, υδροβιολόγος-ιχθυολόγος στο Ινστιτούτο
Εσωτερικών Υδάτων και επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος που κράτησε δύο
χρόνια. Συγκρίνοντας μάλιστα τα στοιχεία της έρευνας με αντίστοιχες
παλιότερες, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι αρκετά είδη βρίσκονται σε πολύ
χειρότερη μοίρα σήμερα.

Ο ζουρνάς ή Βαλέντσια είναι ένα από τα πιο απειλούμενα είδη στη χώρα. Το
κυριότερο πρόβλημά του είναι η εξαφάνιση των βιοτόπων όπου ζει. Ευτυχώς, ακόμα
συναντάται σε αφθονία στις πηγές της Χιλιαδούς.

Παρόλο όμως που βρίσκεται σε αρκετά σημεία της Δυτικής Ελλάδας, θεωρείται
τρομερά σπάνιο. Το γκαβόχελο ή Εντοτομύζον είναι το δεύτερο πιο απειλούμενο
είδος και το πιο μυστηριώδες.

Ζει στον ποταμό Λούρο και στην Ανατολική Μακεδονία και είναι τόσο σπάνιο, που
λίγοι επιστήμονες μπορούν να πουν ότι το έχουν δει με τα ίδια τους τα μάτια.

Αλλά σε ακόμα χειρότερη μοίρα βρίσκεται η μενίδα ή Λουτσίσκους. Το ψάρι αυτό
ζει μόνο στον Ευρώτα, ποτάμι το οποίο έχει σχεδόν ξεραθεί λόγω των
ανεξέλεγκτων γεωτρήσεων και της υπεράντλησης των υδάτων του.

Η μενίδα είναι από τα πιο αρχαία ψάρια και έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα πιο
απειλούμενα είδη της ηπείρου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα ψάρια αυτά μπορεί να
μην έχουν σήμερα οικονομική αξία ούτε να είναι εμπορικά, αλλά είναι πολύ
σημαντικά για τη διατήρηση της ισορροπίας στα τοπικά οικοσυστήματα, ενώ στη
διάρκεια της Κατοχής αποτελούσαν την κύρια τροφή των κατοίκων.

Ξεχωρίζει ακόμα ανάμεσα στα ευρήματα το μικρότερο ψάρι στην Ευρώπη, ο
νανογωβιός ή Τριχόνις, που ζει μόνο στην Τριχωνίδα, τη λίμνη με τα περισσότερα
ενδημικά είδη στη χώρα.

Επιπτώσεις

Κύριο μέλημα των ερευνητών του ΕΚΘΕ ήταν επίσης να διαπιστώσουν τις επιπτώσεις
που έχουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε αυτά τα οικοσυστήματα, «σημαντικές
και δυσάρεστες για το μέλλον των ειδών».

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που απειλούν με
εξαφάνιση τις λίμνες και τα ποτάμια και μαζί τους τα ψάρια που κατοικούν εκεί:
η ρύπανση, η ανεξέλεγκτη υπεράντληση των υδάτων τους για άρδευση, τα φράγματα
που έχουν γίνει ή ετοιμάζονται και βέβαια η αναπόφευκτη σύγκρουση της
οικονομικής ανάπτυξης με την προστασία του περιβάλλοντος.

Σημαντικό ρόλο παίζει όμως, τονίζει ο κ. Οικονόμου, και η αδιαφορία της
Πολιτείας σε θέματα που αφορούν την προστασία των ειδών του γλυκού νερού,
τομέας που δεν έχει στην Ελλάδα «τη δόξα και την προβολή» των ειδών της
θάλασσας. «Περισσότερο από το ένα τρίτο των αυτόχθονων ειδών μπορούν να
χαρακτηριστούν ως κινδυνεύοντα, τρωτά ή σπάνια. Δυστυχώς, η διατήρηση ψαριών
του γλυκού νερού σπάνια έχει ληφθεί υπόψη στη διαχείριση των υδάτινων
συστημάτων της Ελλάδας». Ένας από τους μεγαλύτερους εφιάλτες των ειδικών είναι
οι ριζικές επεμβάσεις που θα γίνουν στον Αχελώο.

Πάντως, οι επιστήμονες του ΕΚΘΕ θα συνεχίσουν την προσπάθεια καταγραφής και
προστασίας των ειδών του γλυκού νερού.

«Με τα ερευνητικά μας προγράμματα βοηθούμε στην προστασία της περιβαλλοντικής
μας κληρονομιάς και συμβάλλουμε στην καταγραφή αλλά και τη διατήρηση των
σπάνιων ενδημικών ψαριών της Ελλάδας», προσθέτει ο κ. Θεόδωρος Κουσουρής,
διευθυντής του Ινστιτούτου Εσωτερικών Υδάτων.

Πρόγραμμα ζωής για τη λαγγόνα και τη νανόχηνα

Η λαγγόνα και η νανόχηνα κινδυνεύουν και το πρόγραμμα LIFE σπεύδει προς
βοήθεια. Τα δύο απειλούμενα είδη, στην Ελλάδα, έχουν να αντιμετωπίσουν το
παράνομο κυνήγι, τον περιορισμό των περιοχών διατροφής τους, τη διατάραξη του
υδρολογικού καθεστώτος, τη ρύπανση των νερών και την καύση των καλαμώνων. Στο
πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνονται τα εθνικά σχέδια δράσης, που
έχουν στόχο να προστατεύσουν και μακροπρόθεσμα να αυξήσουν τους πληθυσμούς των
δύο ειδών και να προστατεύσουν τους βιοτόπους τους. Το LIFE ξεκίνησε το 1997
και θα κρατήσει μέχρι το τέλος του χρόνου. Διεξάγεται σε 10 υγροτόπους της
Βόρειας Ελλάδας (Δέλτα Έβρου, Δέλτα Νέστου, λίμνη Ισμαρίδα, λιμνοθάλασσες
Θράκης, λίμνη Βιστωνίδα και Πόρτο Λάγος, λίμνη Κερκίνη, Δέλτα
Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα, λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, λίμνη Πετρών, λίμνη
Καστοριάς και Δέλτα Καλαμά). Υπεύθυνοι για το πρόγραμμα είναι το WWF Ελλάς, η
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και η Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών, με την
υποστήριξη των υπουργείων ΠΕΧΩΔΕ και Γεωργίας και των τοπικών φορέων.

Στις 11 Αυγούστου η Σελήνη θα κρύψει τον Ήλιο

Τα σημεία όπου θα φαίνεται η ολική έκλειψη του ηλίου στις 11 Αυγούστου

Στις 11 Αυγούστου ο ουρανός θα αποχαιρετήσει τον 20ό αιώνα με ένα εντυπωσιακό
θέαμα. Εκείνη την ημέρα, το μεσημέρι, η Σελήνη θα επιχειρήσει να κλέψει λίγη
από τη δόξα του Ηλίου κρύβοντάς τον από τα μάτια μας.

Η τελευταία ολική έκλειψη Ηλίου της χιλιετίας θα γίνει ορατή από ένα μεγάλο
κομμάτι του πλανήτη ­ και από την Ελλάδα. Βέβαια, η χώρα μας δεν βρίσκεται στο
κέντρο της πορείας που θα ακολουθήσει η έκλειψη. Σύμφωνα με τον κ. Διονύσιο
Σιμόπουλο, διευθυντή στο Ευγενίδειο Πλανητάριο, η έκλειψη δεν θα είναι ορατή
ολόκληρη, αλλά κατά το 85% – 90% και ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα. Το φαινόμενο θα
ξεκινήσει περίπου στις 11 το πρωί ώρα Ελλάδας, θα φτάσει στο αποκορύφωμά του
στη μία το μεσημέρι και θα ολοκληρωθεί στις 3 μ.μ.

Το ταξίδι της Σελήνης θα ξεκινήσει στα ανατολικά των ΗΠΑ, θα περάσει τον
Ατλαντικό φτάνοντας στη Νότια Αγγλία, θα συνεχίσει πάνω από το Παρίσι, τη
Στουτγάρδη, το Μόναχο, τη Βιέννη, τη Βουδαπέστη, το Βουκουρέστι, τα
βορειοανατολικά της Βουλγαρίας, τον Εύξεινο Πόντο, την Τουρκία, το Ιράν, το
Ιράκ, το Πακιστάν και την Ινδία, για να ολοκληρώσει την πορεία της στον Κόλπο
της Βεγγάλης.

Ήδη χιλιάδες τουρίστες από όλον τον κόσμο έχουν προγραμματίσει το ταξίδι τους
στα μέρη όπου η έκλειψη αναμένεται εντυπωσιακή. Πολλοί από αυτούς μάλιστα
παρακολουθούν όλες τις εκλείψεις, αλλά αυτή έχει ξεχωριστή σημασία: Όχι μόνο
είναι η τελευταία του αιώνα, αλλά η επόμενη ολική έκλειψη που θα γίνει ορατή
στην Ευρώπη δεν προβλέπεται πριν από το 2081. Στο Ίντερνετ πολλά site έχουν
αφιερώσει τις σελίδες τους στην έκλειψη του Ηλίου, με έμφαση στην πρόγνωση των
καιρικών συνθηκών που θα επικρατήσουν στα επίμαχα σημεία. Όσοι σκοπεύουν
πάντως να την παρακολουθήσουν πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα τα μάτια τους,
καθώς οποιαδήποτε ματιά απευθείας στον Ήλιο μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική
για την υγεία, λόγω των υπέρυθρων ακτίνων. Ο κ. Σιμόπουλος τονίζει ότι
χρειάζονται ειδικά γυαλιά ή φίλτρα ή με τη μέθοδο προβολής του ειδώλου του Ήλιου.

ΙΧΝΗ

Οι Ρομπέν των Απειλούμενων Δασών ξαναχτύπησαν… Την περασμένη εβδομάδα τα
μέλη του κλαμπ του WWF παρέδωσαν στο Γραφείο του Πρωθυπουργού ένα ζωγραφισμένο
κουτί με τις υπογραφές 30.000 πολιτών που ζητούν την άμεση σύνταξη του δασικού κτηματολογίου.

Στις «Λίμνες Ζωής», το διεθνές δίκτυο που στοχεύει στην προστασία των λιμνών
του κόσμου, η Ελλάδα συμμετέχει με τις λίμνες του Νέστου και υπεύθυνο φορέα
την Εταιρεία Προστασίας της Φύσης και Οικοανάπτυξης (τηλ.: 0591-23.144).

Διάλεξη με θέμα το «Πρόβλημα του 2000» θα δώσει ο Καρλ Φίλντερ, πρόεδρος της
Greenwich Mean Time, σήμερα, στο ξενοδοχείο «Ιντερκοντινένταλ» (αίθουσα
«Αφροδίτη», 5-7 μ.μ.).

«Η ψηφιακή τεχνολογία στην υπηρεσία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης» είναι το θέμα
της ημερίδας που διοργανώνει ο Δήμος Λαυρίου, αύριο, στις 10.30 το πρωί
(Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου, αίθουσα «Φαρμακείο»). Θα παρουσιαστεί το «ψηφιακό
σύστημα αστικής διαχείρισης» που έχει ετοιμάσει η Δημοτική Επιχείρηση
Ανάπτυξης Λαυρεωτικής.

«Οι προκλήσεις της νέας χιλιετίας» είναι ο τίτλος της ενημερωτικής ημερίδας
που διοργανώνει η Computer Logic, την Παρασκευή, στο ξενοδοχείο «Κάραβελ»
(2.30 – 8.30 μ.μ.). Θα παρουσιαστούν τα σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα, οι
επιπτώσεις του ευρώ και πολλά άλλα θέματα. Πληροφορίες στο τηλ.: 9507.000.