ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η μάχη του Μαραθώνα

Σε μείζον θέμα, τουλάχιστον στους περιβαλλοντικούς κύκλους, έχει αναχθεί το
θέμα της κατασκευής του Ολυμπιακού κωπηλατοδρομίου στον Σχινιά της Αττικής.
Βέβαια, η πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση, με την οποία οριστικοποιούνται οι
χωροθετήσεις των Ολυμπιακών έργων αποτελεί πια δεδομένο, που δύσκολα ανατρέπεται.

Η περιοχή του Σχινιά στον Μαραθώνα είναι γνωστή στους Αθηναίους ως τόπος
αναψυχής. Για όσους όμως έχουν μελετήσει την προϊστορία της είναι μια περιοχή
με ιδιαίτερη οικολογική σημασία, ένα σύνθετο οικοσύστημα με υγροτοπικές
εκτάσεις, παραθαλάσσιο δάσος, αμμοθίνες και βραχώδεις απολήξεις σε εξαιρετική
φυσική κατάσταση. Ένα ανόητο έργο στις αρχές του αιώνα, αποξήρανε τον υγρότοπο
στη μεγαλύτερή του έκταση με στόχο την «εξυγίανση» και την υποδοχή αστικών και
γεωργικών χρήσεων. Σήμερα, η περιοχή αυτή φιλοξενεί ένα αεροδρόμιο,
στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ένα οικισμό αυθαιρέτων στις παρυφές της και
γεωργικές καλλιέργειες. Πρόσφατα, ένα τμήμα της μετετράπη σε χώρο απόθεσης
μπάζων, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που ονειρεύονται κατατεμαχισμό της γης και
γενίκευση της οικοπεδοποίησης. Αντίστοιχα το δάσος, από την έλλειψη νερού και
την κακομεταχείριση που του επιφύλασσαν τα τροχόσπιτα των κατασκηνωτών έχασε
ένα μεγάλο μέρος από την αναγεννητική του ικανότητα. Τα όποια σχέδια για μια
περιβαλλοντική διαχείριση, έμειναν ως συνήθως στα χαρτιά.

Η χωροθέτηση του κωπηλατοδρομίου στην περιοχή αυτή, για κάποιους ακραιφνείς
προστάτες της φύσης είναι μια απαράδεκτη παρέμβαση. Για κάποιους άλλους,
μεταξύ των οποίων και ο γράφων, είναι η μοναδική ευκαιρία για τη σωτηρία της.
Το αεροδρόμιο και οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις απομακρύνονται, το νερό της
πηγής ξαναπλημμυρίζει τον υγρότοπο, το δάσος οριοθετείται και αναβαθμίζεται,
το όλο σύστημα μπαίνει σε ένα νέο καθεστώς διαχείρισης. Η πέτρα του σκανδάλου:
η τεχνητή λίμνη που δημιουργείται στην περιοχή του σημερινού αεροδρομίου που
προορίζεται να φιλοξενήσει το άθλημα της κωπηλασίας. Ένας ετερόκλητος
συνδυασμός υποστηρίζουν οι μεν. Μια πρόκληση για τη συνύπαρξη ήπιας αθλητικής
δραστηριότητας με ένα καθεστώς προστασίας της φύσης αντιτείνουν οι της άλλης
πλευράς. Ο διάλογος δύσκολος, συχνά υπονομευμένος και πολλές φορές αδιέξοδος.

Στην πραγματικότητα εδώ συγκρούονται δύο σχολές, δύο διαφορετικές αντιλήψεις
για τα ζητήματα της προστασίας και της διατήρησης. Η πρώτη άποψη, ατενίζοντας
το θέμα από τη σκοπιά ενός, καθ’ όλα νόμιμου, ιδεαλισμού, αποδίδει στη φύση
μια αυταξία η οποία συχνά είναι ασυμβίβαστη με την παρουσία και τα έργα των
ανθρώπων. Οι περιοχές προστασίας, τα εθνικά πάρκα και τα καταφύγια της άγριας
ζωής θεωρούνται ως θύλακοι φυσικότητας μέσα σε ένα κόσμο που διαρκώς
αλλοιώνεται από την πληθυσμιακή αύξηση και την επέκταση των οικονομικών
δραστηριοτήτων. Εκείνο το οποίο έχει πρωτεύουσα σημασία, σύμφωνα πάντα με την
άποψη αυτή, είναι η διατήρηση νησίδων βιολογικής ποικιλότητας, έστω κι αν ο
περίγυρος είναι εχθρικός, έστω κι αν η γενική τάση είναι προς την κατεύθυνση
της ομογενοποίησης του χώρου (με τη συνδρομή της παγκοσμιοποίησης).

Στον αντίποδα αυτής της αντίληψης βρίσκεται η γεωγραφία των μεικτών χρήσεων,
όπου το ανθρώπινο στοιχείο δεν εξαιρείται, αντίθετα αποτελεί οργανική
συνιστώσα του συστήματος. Εκείνο το οποίο έχει σημασία δεν είναι η μουσειακή
διατήρηση κάποιων ειδών ή κάποιων οικοσυστημάτων, αλλά η οργανική ενσωμάτωση
των αρχών της οικολογίας σε όλες τις διαδικασίες και φυσικά στο σχεδιασμό των
χρήσεων γης. Η «αειφορία», λέξη κλειδί στην προκειμένη περίπτωση, δεν προωθεί
τη διαίρεση του χώρου σε γνήσιες και καταδικασμένες από την ανάπτυξη περιοχές,
αλλά αναζητά, προωθεί και εντέλει επιβάλει τον σεβασμό του περιβάλλοντος σε
όλες του τις εκδοχές: αστικό, γεωργικό, βιομηχανικό και φυσικό περιβάλλον
διαπλέκονται σε μια ενότητα όπου ο ανταγωνισμός δίνει τη θέση του στη
συμπληρωματικότητα και τη συνεργασία.

Η δεύτερη οδός είναι και η πιο δύσκολη. Και για το λόγο αυτό και η λιγότερο
δημοφιλής. Απαιτεί προσπάθεια, νέα επιστημονικά εργαλεία και διαδικασίες
συναίνεσης. Στην ολοκληρωμένη της εκδοχή, απαιτεί από ολόκληρη την κοινωνία
περιβαλλοντική ευαισθησία και υπευθυνότητα και δεν ενδίδει στον ελιτισμό που
συχνά χαρακτηρίζει τις απόψεις των υπέρμαχων μιας άνευ όρων προστασίας.