Παραγράφονται χρέη του Τρίτου Κόσμου

Οι υπουργοί Οικονομικών των επτά ισχυρών του πλανήτη (G7) αποφάσισαν πρόσφατα
να παραγράψουν χρέη 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων που βαρύνουν τις φτωχότερες
χώρες. Οι υποστηρικτές του Τρίτου Κόσμου ζητούν μεγαλύτερη ελάφρυνση

Παιδιά που ψάχνουν να βρουν φαγώσιμα σε σκουπιδοτενεκέ στην πόλη Λουάντα της Ανγκόλα. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις εκτιμούν ότι περίπου 5.000 παιδιά ζουν στους δρόμους της Λουάντα

Την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκε μια εντυπωσιακή διαδήλωση στο Λονδίνο.
Τύμπανα, σφυρίχτρες και πανό ήταν τα εφόδια μιας ανθρώπινης αλυσίδας που
ζητούσε την ελάφρυνση των φτωχότερων χωρών του πλανήτη από τα χρέη τους. Η
ηχηρή διαδήλωση διοργανώθηκε από την οργάνωση Ιωβηλαίο 2000 και σκόπευε να
πιέσει τους ηγέτες της ομάδας των επτά ισχυρών που συναντώνται το
Σαββατοκύριακο στην Κολωνία.

Οι αποφάσεις τους θα δείξουν το κατά πόσον γενναιόδωρες είναι οι επτά πλούσιες
χώρες του πλανήτη απέναντι στις 41 πιο φτωχές χώρες του κόσμου. Μια
προκαταρκτική συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της ομάδας που
πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός
σχεδίου παραγραφής χρεών ύψους περίπου 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων ­ το ποσό
δεν ικανοποιεί, ωστόσο, τις οργανώσεις υποστήριξης του Τρίτου Κόσμου.

Αυτές οι οργανώσεις, παράλληλα με τις ίδιες τις φτωχές χώρες, υποστηρίζουν ότι
οι σχέσεις μεταξύ του Τρίτου Κόσμου και των πλουσίων χωρών του πλανήτη έχουν
φθάσει σε κρίσιμο σημείο. Σε μια επιστολή που έστειλε ο γενικός γραμματέας της
Βρετανικής Κοινοπολιτείας, Εμέκα Ενιαόκου, στον Γερμανό καγκελάριο Γκέρχαρντ
Σρέντερ, αναφέρει: «Κατά τη διάρκεια των επισκέψεών μου σε διάφορες χώρες, και
ειδικότερα στις πιο φτωχές, διέκρινα ένα αίσθημα απόγνωσης σε ορισμένες
υπερχρεωμένες χώρες σχετικά με την έλλειψη των δυνατοτήτων τους να
ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους». Ο Ενιαόκου συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι
το υφιστάμενο πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τις
υπερχρεωμένες χώρες πρέπει να βελτιωθεί.

Απόγνωση

Μία ματιά στις κοινωνικές στατιστικές των χωρών που εντάσσονται στο πρόγραμμα,
εξηγεί την «απόγνωση» που αναφέρει ο Ενιαόκου. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, η
Ανγκόλα δεν πρέπει να περιμένει την παραγραφή των χρεών της πριν από το 2003.
Η παιδική θνησιμότητα στην ίδια χώρα φθάνει τους 125 θανάτους ανά 1.000
γεννήσεις, ενώ άλλα 209 παιδιά χάνουν τη ζωή τους πριν φθάσουν στην ηλικία των
πέντε χρόνων. Λιγότερο από το ένα τρίτο του πληθυσμού έχει πρόσβαση σε καθαρό
νερό. Η κατανάλωση ανά κάτοικο παρουσιάζει ετήσια μείωση 8% από το 1980 και μετά.

Μία άλλη χώρα, η Μοζαμβίκη, συμμετέχει επίσης στο πρόγραμμα του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου. Έχει παρόμοια ποσοστά παιδικής θνησιμότητας με την
Ανγκόλα, το 25% του πληθυσμού έχει καθαρό νερό και λιγότερα από τα μισά παιδιά
συμμετέχουν στην βασική εκπαίδευση. Σύμφωνα με το σχέδιο παραγραφής των χρεών,
η Μοζαμβίκη θα γλιτώνει περίπου 10 εκατομμύρια δολάρια από τα 120 που πρέπει
να καταβάλλει κάθε χρόνο.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα υπέρ της άποψης για
την παραγραφή των χρεών. Το βασικό πρόβλημα είναι η χρηματοδότηση της
παραγραφής των χρεών. Πρέπει να εξασφαλιστεί πως η οικονομική βοήθεια δεν θα
σταματήσει για χώρες που την χρειάζονται, αλλά δεν είναι υπερχρεωμένες, όπως
για παράδειγμα το Μπανγκλαντές. Πρόβλημα, επίσης, είναι και η εξασφάλιση πως η
οικονομική βοήθεια δεν θα σπαταληθεί σε εμφύλιους πολέμους και δεν θα
καταλήξει στους τραπεζικούς λογαριασμούς διεφθαρμένων δικτατόρων.

Ανεπαρκές

Η ομάδα των επτά ισχυρών έχει κατ’ αρχήν συμφωνήσει ότι το υφιστάμενο
πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τις υπερχρεωμένες χώρες, το
οποίο οδήγησε στην ανακούφιση από πληρωμές τόκων ύψους 3 δισεκατομμυρίων
δολαρίων, είναι ανεπαρκές μπροστά στα 200 δισεκατομμύρια που φθάνει το
συνολικό χρέος των φτωχών χωρών. Το βρετανικό σχέδιο προβλέπει πρόσθετη
παραγραφή 41 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Από την άλλη, η Ιταλία και η Ιαπωνία
προσπαθούν να κρατήσουν υπό έλεγχο τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα και είναι
εξαιρετικά διστακτικές να αφιερώσουν περισσότερα χρήματα των φορολογουμένων
τους στο σχέδιο.

Επιπλέον, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εναντιώνεται στην πρόταση του Βρετανού
υπουργού Οικονομικών Γκόρντον Μπράουν για πώληση αποθεμάτων χρυσού του
Ταμείου, ύψους 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο Μπράουν υποστηρίζει ότι τα κέρδη
από την επένδυση αυτών των χρημάτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη
χρηματοδότηση του προγράμματος παραγραφής των χρεών.

Η αύξηση της «γενναιοδωρίας» των πλουσίων χωρών μπορεί να πάρει διάφορες
μορφές. Οι υπερχρεωμένες χώρες πρέπει να ξεπεράσουν πολλά εμπόδια, προκειμένου
να δεχθούν πρόσθετη ανακούφιση από τα χρέη τους. Απαιτείται μία εξαετής
περίοδος, στη διάρκεια της οποίας οι χώρες αυτές θα εφαρμόσουν τις πολιτικές
που συνιστά το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Πρέπει, επίσης, να αποδείξουν ότι
το χρέος τους είναι αδύνατον να εξοφληθεί ­ για παράδειγμα, πρέπει να
παρουσιάσουν στοιχεία που να δείχνουν ότι οι πληρωμές τόκων είναι υψηλότερες
από κάποιες συγκεκριμένες αναλογίες των εισροών συναλλάγματος και των κρατικών εσόδων.

Οργανώσεις όπως το Ιωβηλαίο 2000 και η Όξφαμ ­ όπως και ο Γκόρντον Μπράουν ­
υποστηρίζουν ότι η χρονική περίοδος εφαρμογής των μέτρων του ΔΝΤ πρέπει να
μειωθεί και να χαμηλώσουν τα εμπόδια. Επιθυμούν την ένταξη άλλων 10 έως 12
χωρών στο πρόγραμμα ανακούφισης από τα χρέη. Ο Κέβιν Ουάτκινς, από την
οργάνωση Όξφαμ, υποστηρίζει ότι «ο Γκόρντον Μπράουν πρέπει να δεχθεί τα
συγχαρητήρια όλων για αυτά που κατάφερε. Τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι
πολύ χειρότερα, αλλά αυτό δεν μειώνει καθόλου τη σημασία του προβλήματος».
Προσέθεσε ότι κάποιες χώρες θα συνεχίσουν να καταβάλλουν τοκοχρεολύσια ύψους
άνω του 20% των κρατικών τους εσόδων.

Ζητούν πλήρη παραγραφή

Το Ιωβηλαίο 2000 προχωρεί περισσότερο, ζητώντας την πλήρη παραγραφή των χρεών
σαν μια καλή χειρονομία για τη νέα χιλιετία. Η Αν Πέτιτορ, διευθύντρια της
οργάνωσης, υποστηρίζει ότι «παρά τα εντυπωσιακά λόγια, οι ηγέτες των πλουσίων
χωρών του κόσμου προσφέρουν ψίχουλα». Πάντως, η πιθανότητα για πλήρη παραγραφή
των χρεών είναι πολύ μικρή. Για να βρεθούν τα αναγκαία κεφάλαια, προκειμένου
να παραγραφούν τα χρέη πρέπει να απορροφηθούν όλα τα κονδύλια του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας που διοχετεύονται στα
προγράμματα οικονομικής βοήθειας και αντιμετώπισης της φτώχειας. Η παραγραφή
των χρεών μπορεί να γίνει μόνον εις βάρος των χωρών που δεν αντιμετωπίζουν
προβλήματα με τα χρέη τους.

Ένα πρόσθετο πρόβλημα είναι και το γεγονός ότι η ομάδα των επτά ισχυρών
αντιμετωπίζει και τον λογαριασμό για την ακοικοδόμηση των Βαλκανίων μετά τον
πόλεμο στο Κόσοβο. Αν και οι σχετικοί υπολογισμοί δεν έχουν γίνει ακόμη, είναι
σίγουρο ότι η ανοικοδόμηση θα κοστίσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι προτεραιότητες

Σύμφωνα με την Όξφαμ, οι προτεραιότητες της ομάδας των επτά ισχυρών είναι
σαφείς. Ένα γενναιόδωρο πρόγραμμα ανακούφισης από τα χρέη είναι πολύ πιθανόν
να κοστίσει από 20 έως 30 δισεκατομμύρια δολάρια για την επόμενη δεκαετία. Τα
Βαλκάνια αναμένεται να απορροφήσουν το ίδιο ποσόν για τα επόμενα τρία ή πέντε
χρόνια. Οι παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες ανέρχονται σε 2 δισεκατομμύρια δολάρια
την ημέρα ­ περίπου το μισά από αυτά που θα κόστιζε η παροχή πρωτοβάθμιας
εκπαίδευσης στα παιδιά των φτωχών χωρών της Αφρικής. Ίσως πρέπει να συζητηθούν
και αυτές οι προτεραιότητες από τους ηγέτες των επτά ισχυρών στην Κολωνία.