ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο σιδεράς και ο ράφτης

Η Ελλάδα διαφέρει. Σε μια Ευρώπη που μοιάζει να αντλεί την κοινή της ταυτότητα
μέσα από την αποδοχή ενός ατέρμονα συνεχιζόμενου πολέμου και μιας ειρήνης, που
καθώς φαίνεται μετά πολλών εμποδίων και δισταγμών πρόκειται να εγκατασταθεί, η
Ελλάδα διαφέρει. Περιβεβλημένη το ένδυμα της διαφορετικότητας η Ελλάδα
εγκαλείται ως «άλλη».

Θα πρέπει, λοιπόν, να απολογηθούμε για το 98%; Για τη συντριπτική, την
αφοπλιστικά συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού που απερίφραστα
καταδικάζει τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς; Ναι, είναι αλήθεια πίσω από αυτό το
ποσοστό κρύβεται μια εκρηκτική ποικιλία φωνών. Όμως η σύμπνοια της καταδίκης
σκεπάζει τη διαφορετικότητα των θέσεων.

Θα έπρεπε να ντρεπόμαστε γι’ αυτό; Οι ξένοι μας κοιτάνε με δυσπιστία αν όχι με
καχυποψία. Άθλια δημοσιεύματα, όπως εκείνο που πρόσφατα είδε το φως της
δημοσιότητας στη «Φιγκαρό», μας καταδικάζουν ως ξενόφοβους και στενόκαρδους επαρχιώτες.

Διερωτάται κανείς γιατί τόσο μένος, προς τι η ιερή αγανάκτηση. Μήπως αυτό
ακριβώς το 98% της κοινής γνώμης, μιας κοινής γνώμης που ουδείς μπορεί να
αγνοήσει καθιστά την Ελλάδα σήμερα αλλιώς σημαντική; Αλλιώς υπολογίσιμη;

Η Ελλάδα ως διαρροή στη νομιμοποίηση του πολέμου.

Μια υπενθύμιση διαταρακτική, που, όπως το φάντασμα στον Άμλετ, έρχεται να
υπενθυμίσει το σάπιο στο βασίλειο και να ξεσκεπάσει την περιρρέουσα ένοχη συνείδηση.

Η Ελλάδα ως διαρροή στη μανιχαϊστική σκέψη. Γιατί ναι! Εκείνο που προβάλλεται
σήμερα μέσα από την πραγματικότητα της ελληνικής στάσης είναι ακριβώς η
δυνατότητα μιας άλλης λογικής. Μπορείς να καταδικάζεις τους βομβαρδισμούς
χωρίς να αποδέχεσαι τη λογική των εθνοκαθάρσεων. Μπορείς να λοιδορείς τον
Κλίντον χωρίς να αποδέχεσαι τον Μιλόσεβιτς. Δεν είναι ή το ένα ή το άλλο. Στον
τόπο μας σήμερα μια μεγάλη μερίδα του λαού δοκιμάζει και δοκιμάζεται από αυτή
την άλλη λογική. Μια λογική απομάκρυνσης από τον αυταρχικό άνθρωπο που, όπως
τον οραματίσθηκε ο Αντόρνο, είναι ακριβώς εκείνος που δεν μπορεί να αποδράσει
από τη λογική του μαύρου – άσπρου. Αυτή που ολόκληρη η Ευρώπη μοιάζει να
προσυπογράφει προκειμένου να προσαρτηθεί δίχως ενοχές, δίχως περιττές
αμφιβολίες, στη λογική του ΝΑΤΟϊκού πολέμου.

Και τώρα ακριβώς που πορεύεται προς το τέλος του, τώρα ακριβώς είναι που
περισσότερο από ποτέ άλλοτε χρειάζεται να εδραιωθούν οι ανθρωπιστικές
ρητορείες και τα ιδεολογήματα των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Τώρα ακριβώς που θα
αρχίσουν οι αποτιμήσεις της ανελέητης καταστροφής, τώρα είναι που χρειάζεται
να είναι όλοι οι μετέχοντες πεπεισμένοι ότι «τόσος πόνος, τόσος χαμός δεν
πήγαν στο βρόντο», «για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιάν Ελένη».

Μόνο ο νομιμοποιημένος στη συνείδηση πόλεμος δεν καταστρέφει τη ναρκισσιστικά
φτιαγμένη εικόνα του δημοκρατικού ήθους. Η Ελλάδα έρχεται ως διαρροή σε αυτό
το κατασκεύασμα. Η Ελλάδα με τη στάση της είναι ένα αγκάθι. Χαλάει,
καταστρέφει τον εφησυχασμό. Γι’ αυτό και με τόσο μένος ίσως να την
αντιμετωπίζουν ως «γραφική» αν όχι «φιλοσερβική». Μόνο μέσω της ορθοδοξίας μάς
επιτρέπουν να εναντιωνόμαστε στον πόλεμο.

Λες και δεν έχει απομείνει άλλη οδός εναντίωσης στη λογική μιας χθόνιας
πολεμικής μηχανής. Ένας γιγάντιος μηχανισμός κατασκευής μιας πραγματικότητας
που δεν υπάρχει έχει στηθεί.

Όπως η ατομική έτσι και η συλλογική συνείδηση, υπακούοντας σε άρρητες ψυχικές
παρορμήσεις, επινοεί τρόπους συγκάλυψης, μεταμφίεσης του πραγματικού, τρόπους
μετατόπισης του κέντρου βάρους.

Ο Φρόυντ στην «Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση» αναφέρει την εξής ιστορία:

«Σ’ ένα χωριό ήταν ένας σιδηρουργός, ο οποίος εκηρύχθη ένοχος ενός βαρύτατου
εγκλήματος. Το δικαστήριο απεφάνθη πως το έγκλημα αυτό θα έπρεπε να τιμωρηθεί.
Επειδή όμως ο σιδηρουργός ήταν ο μοναδικός σιδεράς στο χωριό κι επομένως ήταν
απαραίτητη η παρουσία του, υπήρχαν δε τρεις ραφτάδες σ’ αυτό, πήραν και
κρέμασαν στη θέση του σιδερά έναν από τους ραφτάδες».

Η αναγκαιότητα αυτού του πολέμου είναι να περισωθεί ο σιδεράς, πάση θυσία!
Ένας ολόκληρος μηχανισμός αφανισμού του πλεονάζοντος αντιπολεμικού λόγου
στήνεται. Μέσα από τεχνάσματα ακύρωσης ο αντιπολεμικός λόγος της χώρας μας
εξουδετερώνεται. Βαφτίζεται «γραφικός», «ορθόδοξος», «σερβόφιλος». Και ως
περιττός ράφτης κρεμιέται στη θέση του σιδερά!

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.