ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Σε ζωντανή μετάδοση

Θεατρικές παραστάσεις και ποιητικές συλλογές: όταν ο πόλεμος εκφράζεται «σε
ζωντανή μετάδοση» μέσα από την τέχνη.

Γενικευμένη βία. Ο πόλεμος εμπνέει συγγραφείς, ποιητές και σκιτσογράφους (το σκίτσο από το «Στεκτέιτορ»)

Το έργο που παίζεται αυτόν τον καιρό στο «Τρίκυκλο», ένα θεατράκι στο βόρειο
Λονδίνο, έχει δανειστεί τον τίτλο του από την απεχθή έκφραση του ΝΑΤΟ για τις
απώλειες αμάχων από τους βομβαρδισμούς: «Παράπλευρη ζημία». Κανείς ηθοποιός
δεν παίζει τον ρόλο του Μιλόσεβιτς. Ούτε του Κλίντον ή του Μπλαιρ. Πρόκειται
απλώς για μια συζήτηση γύρω από τον πόλεμο που κάνει ένα ζευγάρι Βρετανών λίγη
ώρα πριν δεχθούν μερικούς φίλους για δείπνο. Το έργο γράφτηκε μέσα σε πέντε
μέρες. Και το υπογράφουν τρεις βετεράνοι της Αριστεράς: ο Χάουαρντ Μπρέντον, ο
Ταρίκ Αλί και ο Άντυ Ντε Λα Τουρ.

Γνωστός από παλαιότερα έργα του με θέματα όπως η Κοινή Αγορά, η περεστρόικα ή
τα κατορθώματα των Νέων Εργατικών, ο Μπρέντον δεν κρύβει τη μελαγχολία του:
«Φοβάμαι ότι θα διαμελίσουν το Κόσοβο, ίσως οι Ρώσοι να αναλάβουν τον έλεγχο
του βόρειου τμήματός του. Είμαι πεπεισμένος ότι θα συνάψουμε μια άθλια
συμφωνία με τον Μιλόσεβιτς, από την οποία τίποτα καλό δεν θα βγει». Ναι, αλλά
γιατί διάλεξαν το θέατρο για να εκφράσουν τις απόψεις τους και δεν τις
διατύπωσαν σε καμιά εφημερίδα; «Επειδή το θέατρο μπορεί να προκαλέσει πάθη και
κάποια αγανάκτηση γι’ αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο. Επειδή ο πόλεμος δεν
μοιάζει να έχει τέλος και αναρωτιέται κανείς αν η επέμβαση μπορεί να βοηθήσει
τους Αλβανούς του Κοσόβου ­ για τους οποίους και γράφτηκε αυτό το έργο».

«Φωνές από το Κόσοβο» λέγεται η ποιητική συλλογή που κυκλοφόρησε πρόσφατα στην
Αγγλία από τις εκδόσεις «Stride» και περιλαμβάνει ποιήματα τα οποία γράφτηκαν
πριν αρχίσουν οι βομβαρδισμοί, όχι όμως και πριν η βία καταπλακώσει την πρώην
Γιουγκοσλαβία. Η εφημερίδα «Εξπρές» ξεχωρίζει δύο απ’ αυτά, γραμμένα από έναν
Κροάτη ποιητή: το ένα περιγράφει μια γυναίκα που βάζει ένα ψόφιο σκυλί σ’ ένα
καροτσάκι μωρού για να θρέψει την οικογένειά της και το άλλο την εμπειρία ενός
φοιτητή που απαγγέλλει Έλιοτ στη δική του Ρημαγμένη Γη.

Γνωστός από το έργο του «Και πότε είδες για τελευταία φορά τον πατέρα σου;»
(1993), ο Μπλέικ Μόρισον καταθέτει τη δική του αγωνιώδη φωνή. Το ποίημά του
λέγεται «Στοπ», δημοσιεύθηκε την Κυριακή στην «Ιντιπέντεντ» και καταλήγει
έτσι: «Χάρις στους βομβαρδισμούς, όλο και περισσότεροι άνθρωποι απολαμβάνουν
τώρα την ειρήνη, / υπογείως. Η απουσία δικτατόρων μεταξύ των νεκρών είναι ένα
ζήτημα ιδιαίτερα λυπηρό. / Στις συνθήκες του σύγχρονου πολέμου, τα λάθη δεν
επισημοποιούνται ποτέ./ (…) Σε μια άλλη χρονική ζώνη, οι βόμβες πέφτουν
επικίνδυνα σε ανθρώπους σαν κι εμάς. / Υπάρχουν πληροφορίες για επείγουσες
συνομιλίες κάτω από τα ερείπια. / Κατεστραμμένες υποδομές κείτονται σε
νεκροτομεία και νοσοκομεία. / Ο πόλεμος υπαγορεύεται αυστηρά από τον στρατό./
Δυστυχώς, δεν μπορούμε να εκφράσουμε σήμερα τη λύπη μας. / Αυτό το ποίημα
υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς. / Στοπ».